Załóż konto na portalu i bezpłatnie pobierz wydanie Rynku Instalacyjnego 7-8/2018

Rynek instalacyjno-grzewczy w III kwartale 2017 roku

Janusz Starościk  |  21.11.2017
Jak wygląda sytuacja rynku instalacyjno-grzewczego w III kwartale 2017 r.?
Jak wygląda sytuacja rynku instalacyjno-grzewczego w III kwartale 2017 r.?
Viega

Trzeci kwartał 2017 należał do najlepszych w branży instalacyjno-grzewczej od kilku lat. Wzrosty sprzedaży były na tak wysokim poziomie, że dane wyjściowe zostały poddane weryfikacji już w II kw. 2017 r., aby wykluczyć ewentualne błędy. Miały na to wpływ sygnalizowane w 2015 i 2016 roku wzrosty rozpoczynanych budów i wydawanych pozwoleń na budowę, zwłaszcza w budownictwie mieszkaniowym.

Przy założeniu cyklu budowy trwającym 18-24 miesiące w wypadku deweloperów i nieco dłuższym, tj. 2-3 lata w wypadku inwestorów indywidualnych, obecne wyniki nie powinny dziwić. Na tak duże wzrosty w branży instalacyjno-grzewczej ma wpływ szereg czynników. Obok znaczących wzrostów w budownictwie mieszkaniowym, pojawiło się wiele lokalnych programów walki z niską emisją, w tym na poziomie gminnym, ponieważ KAWKA - jedyny program na poziomie centralnym został zamknięty.

Trzeba podkreślić, że lokalne programy wykorzystywane na rzecz poprawy jakości powietrza, są finansowane głównie z funduszy unijnych, których wykorzystanie w ok. 75% zostało pozostawione w gestii samorządów lokalnych. Także oczekiwane i wprowadzane zaostrzenia regulacji w celu ograniczenia niskiej emisji, zaczęły motywować inwestorów do modernizacji instalacji grzewczych.

Duże wzrosty w budownictwie mieszkaniowym nie są spowodowane jakimś nowym programem budowy mieszkań finansowanym przez kredyty bankowe. Nowe inwestycje są głównie finansowane gotówką przez indywidualnych inwestorów, którzy ze swoimi oszczędnościami uciekają z banków i lokują je w nieruchomościach. Są tego dwie główne przyczyny - na tyle niski poziom oprocentowania lokat w bankach, że hasło inwestycji w mieszkanie na wynajem stało się nośne, bez względu na rosnącą podaż takich lokali przy równoczesnym braku realnych przesłanek znaczącego wzrostu popytu na rynku wynajmu.

Dowiedz się więcej o: Rynku powietrznych pomp ciepła w 2016 r.

Drugim powodem jest niepewność co rozwoju sytuacji w Polsce. Należy pamiętać, że drobni inwestorzy, którzy są klientami deweloperów to głównie klasa średnia, która z rezerwą podchodzi do obecnie rządzących, stąd ta niepewność i ograniczone zaufanie, co do przyszłości gospodarki i prawa itd. Wychodzą oni z założenia że w razie jakiś turbulencji, bank nie zagwarantuje im bezpieczeństwa oszczędność, stąd ucieczka w nieruchomości.

Sytuacja w budownictwie mieszkaniowym przekłada się na bardzo dobre wyniki w branży instalacyjno-grzewczej. Po trzech kwartałach 2017 r. wydano ponad 190 tys. pozwoleń na budowę, co oznacza ponad 23% wzrost w stosunku do analogicznego okresu 2016 r. Dla porównania, ten wzrost w 2016 roku osiągnął poziom 11,8%. W trzech pierwszych kwartałach 2017 r. oddano do użytkowania prawie 124 tys. nowych mieszkań, co oznacza wzrost o 10,6% w stosunku do analogicznego okresu.

Także w grupie mieszkań, których budowę rozpoczęto, nastąpił wzrost o 20,9% przy ilości prawie 161 tyś rozpoczętych budów. Dla porównania w analogicznym okresie 2016 r., ten wzrost wyniósł tylko 3,9% co jest dobrą prognozą dla branży na następne dwa lata, jeżeli nie zdarzy się coś, co zahamuje finansowanie rozpoczętych inwestycji.

Zmalał udział inwestorów indywidualnych w oddawanych do użytku mieszkaniach po raz pierwszy od dłuższego czasu poniżej poziomu 50% i wyniósł 47,8% przy liczby nieco ponad 59 tys. mieszkań oddanych do użytku. W tej grupie inwestorów nastąpił do ponad 87 tys. wzrost liczby mieszkań, na których budowę wydano pozwolenia bądź dokonano zgłoszenia, co oznacza o 17,5% więcej niż w analogicznym okresie 2016 r. W tej grupie inwestorów do prawie 77 tys. wzrosła liczba mieszkań których budowę rozpoczęto, co stanowi 14,9% wzrost w porównaniu do wzrostu 6,2%, jaki był rok wcześniej.

Deweloperzy w okresie pierwszych trzech kwartałów 2017 r. oddali do użytkowania prawie 61 tys., tj. 14,4% więcej niż w analogicznym okresie 2016 r. dzięki czemu ich udział w liczbie oddawanych mieszkań wzrósł do 49,2%. W tej grupie inwestorów uzyskano pozwolenia na budowę ponad 98 tyś. mieszkań, tj. o 29,7% więcej niż w analogicznym okresie 2016 r., kiedy wzrost wyniósł 10,2%. U deweloperów wzrosła do ponad 79,5 tys. również liczba mieszkań, których budowę rozpoczęto co oznacza wzrost o 26,1% wobec wzrostu w analogicznym okresie 2016 roku o 0,5%.

Spółdzielnie mieszkaniowe w pierwszych trzech kwartałach 2017 r. oddały do użytkowania nieco ponad 1,5 tyś. mieszkań wobec ok. 1,8 tys. mieszkań w analogicznym okresie poprzedniego roku. Uzyskały one pozwolenia na budowę ponad 1,2 tyś wobec ok. 1 tys. mieszkań w analogicznym okresie 2016 r.  Liczba mieszkań, których budowę rozpoczęto w spółdzielniach mieszkaniowych wzrosła także - do 2,2 tys. wobec nieco ponad 1,7 tys.

W grupie pozostałych inwestorów tj. budownictwo społeczne czynszowe, komunalne i zakładowe, oddano do użytkowania w pierwszych trzech kwartałach 2017 r. łącznie ponad 2,1 tys. wobec prawie 1,8 tys. w analogicznym okresie 2016 r. W tej grupie inwestorów wzrosła analogicznie do innych grup inwestorów liczba mieszkań, na których budowę wydano pozwolenia do ponad 3,9 tys. i liczba mieszkań, których budowę rozpoczęto - do 2,36 tys. w porównaniu do 1,5 tys. w analogicznym okresie 2016 r.

Polepszenie koniunktury spowodowało, że w budownictwie wyhamowały negatywne tendencje dotyczące ilości upadłości w branży, co także widać w branży instalacyjno-grzewczej. Obok wzrastającej ilości inwestycji infrastrukturalnych jak widać z przedstawionych wyników w znaczący sposób rośnie rynek budownictwa mieszkaniowego, od którego w największym stopniu jest uzależniona koniunktura w branży instalacyjno-grzewczej.

Budownictwo jednak spotkało się z nowymi problemami związanymi ze wzrostem koniunktury w branży. Są to rosnące w widoczny sposób koszty materiałów a także, co obecnie jest najbardziej dotkliwe, brak wykwalifikowanych pracowników. Ich dostępność na rynku jest niewielka i może to być element ograniczający rozwój wielu podmiotów. Pomimo większego popytu na usługi budowlane, wiele firm może mieć problem, aby mu sprostać, ze względu na brak rąk do pracy. Tego braku nie jest w stanie zapełnić napływ pracowników z Białorusi i Ukrainy, tym bardziej że ci ostatni coraz częściej jadą dalej do Europy Zachodniej. W branży grzewczej nie jest to tak widoczne, chociaż obecnie instalatorzy mają kalendarz robót zapełniony na kilka miesięcy wprzód.

Jak wspominaliśmy w jednym z poprzednich raportów kwartalnych, pewne obawy w branży w związku z nowymi przepisami finansowymi związanymi z wprowadzeniem tzw. odwróconego podatku VAT. W pierwszej połowie roku wiele firm miało problemy płynnościowe wywołane wprowadzeniem tych regulacji na usługi budowlane. Konieczność oczekiwania na zwrot VAT w przypadku wielu firm powodowała problemy z płynnością finansową i terminowym regulowaniem należności. W drugiej połowie roku sytuacja już się nieco pod tym względem ustabilizowała i liczba upadłości firm powinna się zmniejszyć.

Rynek instalacyjno-grzewczy

Wyniki w branży instalacyjno-grzewczej już dawno nie były tak dobre. Po stosunkowo przeciętnym I kw., przyszedł drugi, którego wyniki spowodowały konieczność ich weryfikacji z uwagi na wątpliwości co do ich wiarygodności. Istniała także bardzo duża rozbieżność miedzy wynikami sprzedaży od producentów w stosunku do sprzedaży przez dystrybutorów. Z tego powodu, w szacowaniu wyników sprzedaży w II kw. 2017 r. przyjęto bardziej bezpieczny wynik sprzedaży urządzeń podawany przez dystrybutorów, do czasu weryfikacji danych. Dość duża rozbieżność mogła być spowodowana faktem, że przy ruszającym coraz mocniej rynku od połowy II kw. spora część dystrybutorów skorzystała z oferty zamagazynowania ze strony producentów i kotły opuściły magazyny producentów lądując w magazynach dystrybutorów, a nie u klientów.

W III kw. zarówno dystrybutorzy, jak i producenci zgodnie sygnalizowali dwucyfrowe wzrosty w większej części grup produktowych. Oczywiście różnice istniały i będą istnieć zawsze pomiędzy tymi grupami firm działającymi na rynku instalacyjno-grzewczym, z uwagi na przesuniecie czasowe w sprzedaży, niemniej jednak opinia co do trendu w aktualnej sytuacji na rynku branży grzewczej jest zgodna. Różnice mogą być tylko co do wielkości dwucyfrowego wzrostu i regionalizacji sprzedaży, chociaż jak się wydaje, w III kw. sprzedaż poszła do przodu w całej Polsce, na co wskazują także wyniki w budownictwie mieszkaniowym.

Przeczytaj o: Ochronie nowoczesnych kotłów kondensacyjnych

Tak duży wzrost sprzedaży urządzeń grzewczych jest spowodowany nagłym spiętrzeniem zamówień spowodowanych dwoma głównymi przyczynami. Jedna z nich to bardzo duże wzrosty oddawanych i budowanych mieszkań. Oczywiście od pewnego czasu coraz bardziej wspierane są rozwiązania preferujące zastosowanie ciepła systemowego jako źródła ciepła. Jednak sieci ciepłowniczych nie da się w tak szybkim tempie wybudować, a domy muszą być przed zimą ogrzane, dlatego w wielu przypadkach spowodowało to zwiększone zapotrzebowanie na urządzenia grzewcze. W III kw. pojawiło się szereg inwestycji w budownictwie wielorodzinnym opartych na ogrzewaniu kotłami średniej mocy.

Drugą przyczyną są działania zmierzające do ograniczenia niskiej emisji na szczeblu lokalnym. W oparciu o fundusze unijne powstało szereg programów wsparcia ograniczenia niskiej emisji przez wymianę starych kotłów na nowe. Jest to rynek bardzo rozproszony. Nie istnieje żadna centralna baza danych tego typu projektów, dlatego o ich skuteczności dopiero słychać w bezpośrednim kontakcie z zainteresowanymi, mieszkającymi lub dostarczającymi urządzenia grzewcze do takiej czy innej gminy. Oczywiście, niestety często w wypadku kotłów na paliwa stałe się zdarza, że kocioł wymieniany jest na nowy, który jednak ma taki sam poziom emisji szkodliwych substancji.

W wypadku kotłów gazowych sytuacja wydaje się być prostsza. Ze względu na regulacje prawne wynikające z ekoprojektu, na rynek można wprowadzać tylko kotły kondensacyjne. Dlatego wszędzie tam gdzie to możliwe, inwestorzy wymieniają stare kotły konwencjonalne na nowe kondensacyjne, bardziej ekologiczne. W wypadku nowych realizacji przeszkodą może być coraz trudniejszy dostęp do gazu. Spółki gazowe mają całkowity, bądź znaczący udział skarbu państwa, co spowodowało w ostatnich dwóch latach istotne zmiany kadrowe w tych firmach. Efektem tego jest przejściowe wstrzymanie inwestycji i często wydłużony czas oczekiwania na wykonanie przyłącza gazowego.

Niemniej jednak, programy unijne na lokalnym szczeblu napędzają skutecznie rynek wymian starych urządzeń na nowe. Dzięki podejmowanym akcjom informacyjnym na rzecz ograniczenia niskiej emisji wzrosło zainteresowanie nowoczesnymi technologiami grzewczymi, w tym OZE, zarówno pompami ciepła, jak także kolektorami słonecznymi, chociaż te ostatnie bardziej są widoczne w przetargach gminnych, organizowanych w efekcie dobrych praktyk z tego typu instalacjami w samej gminie lub "u sąsiada".

Sytuacja finansowa w branży grzewczej wydaje się ustabilizowana. W III kw. nie było spektakularnych zaległości finansowych. Tradycyjnie podstawowym czynnikiem transakcyjnym była cena, jednak pojawiły się w III kw. pierwsze zjawiska w postaci zaległości w dostawach z tytułu braku towaru. Zauważalny jest także wzrost znaczenia Internetu w pozyskiwaniu informacji technicznych i handlowych w branży instalacyjno-grzewczej. Ogólnie przeważały ostrożne opinie o 5-10% wzroście sprzedaży w branży instalacyjno-grzewczej, co w świetle wzrostów sprzedaży w poszczególnych grupach produktowych i akcesoriach wydaje się wynikiem niedoszacowanym. Dlatego bezpieczniej jest założyć, że wzrosty osiągnięte ogólnie w branży w III kw. 2917 były na poziomie 10-15%.

Sytuacja w wybranych grupach produktowych

Gazowe kotły konwencjonalne

Zniknęły z rynku prawie całkowicie konwencjonalne kotły z zamkniętą komora spalania - tzw. kotły turbo. Niektóre ze wspólnot mieszkaniowych zaapelowały do środowiska instalacyjno-grzewczego, w jaki sposób rozwiązać problem ich wymiany. Odpowiednia informacja zwrotna została rozdystrybuowana za pośrednictwem czasopism branżowych. Niektóre źródła wskazują na niewielkie kilkuprocentowe wzrosty w rynku wymian kotłów konwencjonalnych z otwartą komorą spalania tam, gdzie nie jest możliwa zamiana na kocioł kondensacyjny lub taka zamiana wiązałaby się z przebudową całej instalacji. Niemniej ogólnie można uznać tę grupę produktową za zanikającą ze spadkiem na poziomie ok. 20% rok do roku.

Gazowe kotły kondensacyjne

W tej grupie produktowej odnotowano największą kilkudziesięcioprocentową skalę wzrostu. Rynek gazowych kotłów wiszących został praktycznie zdominowany przez te urządzenia. Skala wzrostu w II i III kw. była na tyle duża, że podjęto procedury weryfikacyjne wyników, aby uniknąć błędów zgrubnych w analizie. Można założyć że w Polsce w 2017 r. dokonał się pewien przełom w świadomości społeczeństwa, które zaczęło wybierać droższe, ale bardziej oszczędne i niskoemisyjne urządzenia. Oczywiście rynek został do tego nieco przymuszony rozporządzeniami wykonawczymi do dyrektywy ErP, ale w efekcie użytkownicy przekonali się do tego typu urządzenia grzewczego.

Walka cenowa spowodowała, że na rynku pojawiły się i się tańsze rządzenia z tzw. wymiennikiem kondensującym, czyli semikondensaty, ale pomimo stosunkowo niskiej ceny stanowią one niewielki procent rynku kotłów gazowych. Także w celu obniżki kosztów produkcji, niektórzy producenci oferują alternatywne niskokosztowe kotły kondensacyjne gorszej jakości - tego typu urządzenia także nie zdominowały rynku. Ogólnie można przyjąć, że w III kw. nastąpił wzrost sprzedaży kotłów kondensacyjnych na poziomie rzędu 40%.

Kotły stojące

Ogólna tendencja wzrostowa dla kotłów grzewczych znalazła także odzwierciedlenie we wzrostach sprzedaży kotłów stojących. Podobnie jak w wypadku kotłów wiszących, znaczące wzrosty widoczne są dla kotłów kondensacyjnych. Ogólny poziom sprzedaży tych urządzeń utrzymuje się od lat na niskim poziomie, ale można przyjąć, że kotły stojące z żeliwnym wymiennikiem mają opinie solidnych i większości są kupowane na wymianę starych urządzeń na nowe. W ostatnich dwóch kwartałach sprzedano pewną ilość stojących kotłów kondensacyjnych średniej mocy do budynków wielorodzinnych i obiektów publicznych. Można przyjąć wzrost sprzedaży gazowych kotłów stojących na poziome 11%, przy czym wzrost sprzedaży kotłów kondensacyjnych osiągnął ponad 50%. W wypadku kotłów olejowych ten wzrost wyniósł także ok. 11%.

Obok rynku wymian, zaczęło wzrastać zainteresowanie kotłami olejowymi jako alternatywnym, łatwym w obsłudze urządzeniem, czemu sprzyja utrzymująca się od dłuższego czasu względnie niska cena oleju opałowego.

Kotły na paliwa stałe

W tej grupie kotłów w III kw. zaszły istotne zmiany za sprawą wejścia w życie 1 października 2017 r. rozporządzenia podnoszącego wymagania dotyczące wielkości emisji dla tego typu urządzeń. Mówiąc krótko, wolno sprzedawać tylko kotły spełniające wymagania V klasy emisji, z okresem przejściowym dla sprzedaży wyprodukowanych urządzeń wyznaczonym na 30 czerwca 2018 r. Rozporządzenie, choć w dalszym ciągu jest bardzo potrzebne i jest krokiem w dobrym kierunku, wywarło już wpływ na kształtowanie się rynku kotłów na paliwa stałe.

Sytuacja w przypadku kotłów na paliwa stałe jest analogiczna jak w poprzednich latach - III kw. to początek szczytu sprzedaży, który następnie kontynuowany jest w IV kw. każdego roku. Dodatkowo w III kw. 2017 r. na zwiększony poziom zamówień wpłynęło ogłoszenie wspomnianego rozporządzenia. Czynnikiem decydującym o zakupie była cena urządzeń. W porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku wzrost sprzedaży jest mniejszy niż w latach ubiegłych, zanotowano niewielki spadek sprzedaży na poziomie 3-5%, zaś w odniesieniu do II kw. 2015 r. spadek wyniósł 7-10%. W przypadku kotłów na paliwa stałe odnotowano niewielki spadek sprzedaży rok do roku.

W związku z planowanymi regulacjami zwiększyło się zainteresowanie kotłami automatycznymi. W III kw. kotły z automatycznym podajnikiem stanowiły u niektórych producentów wytwarzających urządzenia zasypowe i automatyczne już ponad 50% sprzedaży. W stosunku do II kw. 2017 jest to wzrost na poziomie nawet 70%. W porównaniu do III kw. 2016  r. to wzrost rzędu 20-30%, a w odniesieniu III kw. 2015 r. - wzrost  o 50-60%. W przypadku kotłów tradycyjnych zasypowych również dał się zauważyć wzrost sprzedaży w stosunku do II kw. 2017 na poziomie 50-60%, co można wytłumaczyć ucieczką użytkowników do przodu przed skutkami wejścia w życie rozporządzenia. Natomiast w odniesieniu do analogicznych okresów z lat poprzednich, notowany jest spadek sprzedaży tradycyjnych urządzeń, w stosunku do III kw. 2016 o blisko 25% oraz w stosunku do np. II kw. 2015 - o 40%.

Pompy ciepła

Pompy ciepła nie odnotowały takich spektakularnych wzrostów jak kotły, ale wzrost sprzedaży tych urządzeń jest stabilny, co stanowi dobrą podstawę dla umocnienia się tego segmentu rynku. Oczywiście wzrosty są różne w różnych rodzajach pomp, niemniej jednak także ta grupa produktowa skorzystała z czynników, które miały wpływ na wzrost sprzedaży kotłów i lokalnych dofinansowań mających na celu ograniczenie niskiej emisji.

W ramach działań antysmogowych w Ministerstwie Energii podjęto decyzję o wprowadzeniu specjalnej taryfy na energię elektryczną na cele grzewcze. Trwają jeszcze dyskusje co do kształtu tej taryfy - czy będzie to redukcja ceny energii o 50% w godz. 22-8, czy zostanie przyjęta taryfa G13 oferowana już przez spółkę Tauron. Niemniej jednak, będzie to oznaczało także konkretne benefity dla użytkowników pomp ciepła. Jest sporo zapytań dotyczących powietrznych pomp ciepła, ale nie wszystkie kończą się zakupem. W dalszym ciągu pompa ciepła jest postrzegana jako rozwiązanie dobre, ale drogie. Pewną nowością na rynku są zapytania klientów dotyczące pomp ciepła z opcją chłodzenia aktywnego lub pasywnego przy pompach z dolnym źródłem. Ogólnie można przyjąć, że wzrost sprzedaży dla pomp ciepła w III kw. 2017 osiągnął poziom ok. 20 %.

Kolektory słoneczne

W III kw. także w kolektorach słonecznych rynek nieco drgnął. Nie dotyczy to niestety sprzedaży detalicznej. Pewien ruch i wzrosty zanotowano w obszarze wsparcia programów gminnych dla działań mających na celu ograniczenie niskiej emisji. Takie programy wspierają obecnie obok budynków użyteczności publicznej także instalacje kolektorów słonecznych w budynkach prywatnych. Ciekawostką jest, że takie programy i przetargi odbywają się często w gminach lub ich sąsiedztwie, które już miały jakieś doświadczenia z tego typu instalacjami i są efektem dobrej opinii użytkowników instalacji pozyskujących ciepło z energii słonecznej. Coraz więcej jest też instalacji, gdzie ciepło pochodzące z kolektorów słonecznych służy także do celów grzewczych obok tradycyjnego już przygotowywania ciepłej wody użytkowej.

W dalszym ciągu jednak brakuje kompleksowego programu wsparcia rozwoju tego segmentu rynku. Sami producenci walcząc na przetargach o przetrwanie nie wykazują zbytniej inicjatywy w tym zakresie. Przetargi które miały miejsce w III kw. przyniosą efekt w postaci sprzedaży dopiero za jakiś czas. Tymczasem ogólnie można przyjąć, że rynek kolektorów słonecznych spadł znowu o ok. 60%, a szkoda, ponieważ jak pokazały przykłady realizacji z poprzednich lat, jest to także bardzo dobre rozwiązanie do pozyskiwania ciepła i walki z niską emisją.

Grzejniki i inne elementy instalacyjne

Widoczny jest coraz większy udział w rynku ogrzewania podłogowego. Prawie wszyscy dystrybutorzy sygnalizowali stagnację lub spadki w sprzedaży grzejników stalowych i aluminiowych. Należy jednak pamiętać o dużych wzrostach w tej grupie produktowej w pierwszej połowie roku, co przełożyło się na zwiększenie zapasów magazynowych u odbiorców i zmniejszone zapotrzebowanie o ok. 20-25% w III kw. Niemniej jednak, porównując wyniki sprzedaży dystrybutorów w pierwszych trzech kwartałach 2016 i 2015 r., spadek zapotrzebowania jest wyraźny i sięga nawet u niektórych 30%.

Pełny raport na http://www.spiug.pl/

Janusz Starościk, Stowarzyszenie Producentów i Importerów Urządzeń Grzewczych

Komentarze

(0)

Wybrane dla Ciebie

 



Jak zapewnić bezpieczeństwo prac serwisowych » Któremu producentowi systemów grzewczych i wodociagowych zaufać »
bezpieczeństwo instalatora rury wielowarstwowe
czytam więcej » poznaj go dziś »

 


Zdradzamy sposób na projektowanie instalacji najwyższej jakości »

projektowanie

 



Z jakiego powodu tworzywa sztuczne zdominowały rynek wod-kan » Jak bez problemowo przeprowadzić iniekcję mikropali, kotew i gwoździ gruntowych »
bezpieczeństwo instalatora pomoc w projektowaniu
czytam więcej » poznaj go dziś »

 


Czy można dobrze odseparować wodę kanalizacyjną od gruntowej »

innowacyjne projektowanie

 



Poznaj bezpieczne systemy do dezynfekcji wody pitnej i basenowej » Jak zabezpieczyć wentylatory dachowe »
czysta woda wentylator dachowy
wiem więcej » spróbuj już dziś »

 


Jaka pompa ciepła zwalcza bakterię Legionella »

pompy ciepła

 



Czy łatwo zainstalować podwieszaną toaletę » Z jakego powodu ta pompa wyprzedza przyszłość »
podwieszana toaleta pompy ciepła
wiem więcej » wiem więcej »

 


Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »

zaślepka


TV Rynek Instalacyjny


 tv rynek instalacyjny
11/2019

Aktualny numer:

Rynek Instalacyjny 11/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Dobór wymienników płytowych
  • - Rekuperatory ścienne a prawo
Zobacz szczegóły
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright © 2011 - 2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl