Wentylatory w systemach oddymiania

Wymagania techniczne

Wentylatory oddymiające przeznaczone są do pracy w specyficznych warunkach – wysokiej temperatury i powietrza zanieczyszczonego produktami spalania. I chociaż ze względu na niskie prawdopodobieństwo wystąpienia pożaru można z dużą pewnością przewidywać, że nie będą one miały praktycznej możliwości potwierdzenia swoich parametrów, muszą pozostawać niezawodne podczas całego okresu funkcjonowania obiektu. Gwarancją takiego ich stanu są rygorystyczne wymagania określone w przepisach oraz standardach badań i dopuszczeń wyrobów do stosowania.

Np. w aktualnej wersji warunków technicznych  [1] sprecyzowano w §270 p. 4 wymaganiastawiane wentylatorom oddymiającym w odniesieniu do warunków temperaturowych. Powinny one przez co najmniej 60 min pracować w temperaturze 600°C (F₆₀₀60) lub, jeżeli przeprowadzone analizy (obliczeniowe lub symulacyjne) udowodnią bezpieczeństwo ewakuacji, przez 120 min wytrzymać temperaturę 400°C (F₄₀₀120). Ponieważ stosowanie się do warunków technicznych jest w Polsce obligatoryjne, powyższe wymagania należy traktować jako minimalne obowiązujące, nawet jeżeli z przeprowadzonej analizy wynika możliwość stosowania urządzeń o znacznie niższej odporności.

Warto również dokładnie zapoznać się ze standardem stosowanym przy projektowaniu, ponieważ jego wymagania mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne, a czasami wręcz kuriozalne. Jako przykład podać można wymagania dla wentylatora wyciągu dymu w systemach obniżonego ciśnienia zgodnie z PN-EN 12101-6 (rozdz. 9 p. 9.2.9) [3], który w budynkach bez instalacji tryskaczowej powinien być zdolny do usuwania dymu o temperaturze 1000°C!

Wysokie wymagania w zakresie odporności na działanie wysokich temperatur nie stanowią w chwili obecnej problemu dla większości producentów tego typu urządzeń, a prowadzone obowiązkowe badania ogniowe w dużym stopniu gwarantują odpowiednie zadziałanie wentylatorów w warunkach ekstremalnych. Omawiana grupa urządzeń powinna mieć świadectwo wykonania zgodnie z normą PN-EN 12101-3 [2]. Jednak oprócz wymagań technicznych dotyczących samego wentylatora należy spełnić szereg warunków odnośnie do miejsca jego montażu, sposobu zasilania i sterowania. Przykładowo należy zagwarantować nieprzerwaną dostawę energii elektrycznej do wentylatorów poprzez zastosowanie specjalnego, odpornego na wysoką temperaturę okablowania i rur ochronnych oraz odpowiednie wytyczenie trasy przewodów elektrycznych.

Szafa sterownicza wentylatora znajdować się powinna poza pomieszczeniem zagrożonym pożarem i nie na ścianie stanowiącej oddzielenie pożarowe. Sam wentylator nie powinien być montowany w pomieszczeniach, w których temperatura może przekraczać 60°C, w odległości mniejszej niż 1,5 m od niego nie powinny znajdować się żadne materiały łatwo palne, a podłączenia przewodów należy wykonać za pośrednictwem odpornych na temperaturę króćców elastycznych itd.

Oddymianie budynków wielkokubaturowych

Ze względu na swoje liczne zalety techniczne wentylatory wyciągu dymu są szeroko stosowane w systemach mechanicznego oddymiania obiektów wielkokubaturowych, przy czym można tu wyszczególnić systemy bezpośredniego odprowadzania dymu oraz systemy przewodowe.

Rys. 1. System bezpośredniego oddymiania z wykorzystaniem wentylatorów dachowych

W pierwszym przypadku wentylatory umieszczone są na dachu nad obsługiwaną strefą dymową i podczas pożaru zasysają dym bezpośrednio z przestrzeni zasobnika dymu. Warto pamiętać, że każdorazowo bardziej efektywnym rozwiązaniem jest rozmieszczenie większej ilości mniejszych jednostek niż kumulowanie całego wydatku w jednej dużej jednostce. Do bezpośredniego odbioru dymu wykorzystuje się wentylatory dachowe o specjalnej konstrukcji, zabezpieczone przed skutkami niekorzystnych warunków atmosferycznych (np. poprzez zastosowanie aluminiowych ram podstawy oraz zabezpieczenie na czas postoju otworów wlotowych samoczynnymi klapami zwrotnymi), najczęściej z napędem bezpośrednim i pionowym wyrzutem powietrza.

W drugim przypadku wentylator pożarowy połączony jest z pomieszczeniem lub zasobnikiem dymu siecią przewodów oddymiających i może obsługiwać więcej niż jedną strefę dymową, pod warunkiem jednak, że nie są to strefy bezpośrednio ze sobą sąsiadujące (nie ma ryzyka jednoczesnego zadymienia obu obsługiwanych stref). Przykładem takiego rozwiązania mogą być wydzielone pożarowo pomieszczenia sklepów w obrębie rozległej hali, np. dworca. Do współpracy z siecią przewodów dostosowane są praktycznie wszystkie typy wentylatorów pożarowych, dachowe i kanałowe, promieniowe i osiowe.