Wpływ instalacji wentylacyjnej na jakość powietrza wewnętrznego w klubie fitness
Drobnoustroje odpowiedzialne za mikrobiologiczne zanieczyszczenie powietrza w salach treningowych pochodzą zarówno z dróg oddechowych oraz skóry osób ćwiczących, jak i, za pośrednictwem systemu wentylacyjnego, ze środowiska zewnętrznego [1]. Mikroorganizmy mogą namnażać się również w obrębie instalacji wentylacyjno-klimatyzacyjnych, stanowiąc wtórne źródło zakażenia. Objawy symptomu choroby budynkowej obserwowano nie tylko w przypadku pomieszczeń wyposażonych w typowe instalacje wentylacyjno-klimatyzacyjne, ale również w obiektach z wentylacją mechaniczną [2].
Skutki kontaktu ze składnikami bioaerozoli zależą od takich czynników jak indywidualna wrażliwość poszczególnych osób (w tym uwarunkowania genetyczne i nabyta wcześniej odporność),czas ekspozycji oraz „dawka” drobnoustrojów wprowadzona do organizmu [3]. Podczas intensywnego treningu większość powietrza jest pobierana przez usta, a więc z pominięciem naturalnych mechanizmów filtracyjnych [4]. Podczas oddychania przez nos dochodzi do zatrzymania z powietrza wdychanego cząstek o wymiarach 2–10 µm, w tym wielu składników bioaerozoli.Oddychanie przez usta zwiększa poziom depozycji cząstek w położonych głębiej obszarach płuc [5].Jednocześnie dzięki zwiększonej intensywności oddychania dochodzi do przeniesienia większych cząstek do wnętrza dróg oddechowych [4]. Ilość mikroorganizmów wprowadzona do organizmu wraz z powietrzem podczas intensywnych ćwiczeń również znacząco rośnie, gdyż w przypadku osób trenujących regularnie minutowa objętość oddechowa może wzrastać nawet dwudziestokrotnie [4]. Zaobserwowano ponadto, że zanieczyszczenie powietrza zmniejsza wydolność organizmu podczas treningu [6].
Metodyka badań
Badania przeprowadzono w pomieszczeniach klubu fitness o powierzchni około 150 m2, wyposażonych w wentylację mechaniczną wykorzystywaną okresowo w zależności od aktualnej liczby użytkowników obiektu. Pomiary dotyczyły powietrza nawiewanego bezpośrednio z instalacji wentylacyjnej do pomieszczeń klubu, powietrza wewnątrz sali treningowej pełniącej jednocześnie funkcję siłowni oraz powietrza atmosferycznego pobranego w okolicach czerpni.
Próbki powietrza o objętości 100 dm3 pobierano za pomocą aparatu MAS 100 firmy Merck (każdorazowo trzy równoległe próbki). Zakres badań obejmował oznaczenie ogólnej liczby bakterii rosnących w temperaturze 37°C (bakterie mezofilne), ogólnej liczby bakterii rosnących w temperaturze 22°C (bakterie psychrofilne),gronkowców mannitolododatnich oraz grzybów mikroskopowych. Rodzaj zastosowanych podłóż oraz warunki hodowli mikroorganizmów przedstawiono w tab. 1. Wyniki podano jako liczbę JTK (jednostek tworzących kolonie) w przeliczeniu na metr sześcienny powietrza.
Wyniki badań
Przeprowadzone badania wykazały, że powietrze w sali treningowej było silnie zanieczyszczone pod względem mikrobiologicznym. Liczba bakterii psychrofilnych przekraczała 20 tys. w 1 m3 (w poszczególnych pomiarach – od 15 774 do 24 010 JTK/m3), natomiast mezofilnych – 16,5 tys. (od 14 268 do 19 680 JTK/m3). W przypadku powietrza nawiewanego z instalacji wentylacyjnej ilości bakterii okazały się jeszcze wyższe, sięgając w przypadku bakterii psychrofilnych prawie 30 tys. w 1 m3 powietrza (25 780–36 600 JTK/m3 w poszczególnych pomiarach). Średnial iczebność bakterii mezofilnych w powietrzu nawiewanym wyniosła prawie 28 tys. w 1 m3 (25 600–30 012 JTK/m3 w równoległych próbkach). Średnia zawartość bakterii psychrofilnych i mezofilnych w powietrzu zewnętrznym z okolic czerpni była niewielka i wynosiła odpowiednio 31 i 63 JTK/m3 (rys. 1).
Liczebność gronkowców w badanych próbkach powietrza wewnątrz sali treningowej kształtowała się na poziomie średnio 87 JTK/m3 (70–120 JTK/m3), natomiast w powietrzu nawiewanym – 47 JTK/m3 (20–60 JTK/m3). W powietrzu zewnętrznym obecności gronkowcówn nie stwierdzono (rys. 2). Badania liczebności grzybów mikroskopowych wykazały ich najwyższe stężenie w powietrzu wewnątrz pomieszczenia (w poszczególnych próbkach od 510 do 780 JTK/m3, średnio 620 JTK/m3). W powietrzu nawiewanym liczba grzybów kształtowała się na poziomie 200–390 JTK/m3 ( średnio 307 JTK/m3).Również w tym przypadku zawartość drobnoustrojów była najniższa w powietrzu zewnętrznym z okolic czerpni – średnio 80 JTK/m3 (rys. 3).
Stwierdzona liczebność drobnoustrojów w powietrzu pomieszczeń klubu fitness była wielokrotnie wyższa niż w powietrzu atmosferycznym pobieranym do instalacji wentylacyjnej. Jednocześnie jakość powietrza nawiewanego bezpośrednio z instalacji była znacząco gorsza niż powietrza wewnątrz pomieszczenia. Potwierdza to, że instalacja wentylacyjna stanowiła w tym przypadku źródło dodatkowego zanieczyszczenia mikrobiologicznego.
