W § 133 ust. 7 rozporządzenia ministra infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1], wprowadzono zapis, który brzmiał: Zabrania się zasilania z kotła na paliwo stałe instalacji ogrzewczych wodnych systemu zamkniętego, wyposażonych w przeponowe naczynia wzbiorcze. Spełnienie tego wymagania nie przysparzało instalatorom trudności i zapewniało bezpieczeństwo użytkowania. Ale zapis ten był od lat krytykowany, gdyż nie uwzględniał postępu technicznego w budowie kotłów i ich zabezpieczeń oraz dążenia do coraz dokładniejszej regulacji instalacji centralnego ogrzewania.
Po wprowadzonych w tym roku zmianach, od dnia 8 lipca zapis ten brzmi następująco: Zabrania się stosowania kotła na paliwo stałe do zasilania instalacji ogrzewczej wodnej systemu zamkniętego, wyposażonej w przeponowe naczynie wzbiorcze, z wyjątkiem kotła na paliwo stałe o mocy nominalnej do 300 kW, wyposażonego w urządzenia do odprowadzania nadmiaru ciepła [2].
Już w 2002 roku, w pięć dni po podpisaniu przez ministra rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, powstała polska norma PN-EN 303-5:2002 Kotły grzewcze – Część 5: Kotły grzewcze na paliwa stałe z ręcznym i automatycznym zasypem paliwa o mocy nominalnej do 300 kW – Terminologia, wymagania, badania i oznakowanie [3], w której określono kotły grzewcze o mocy nominalnej do 300 kW przewidziane do opalania wyłącznie paliwami stałymi.
Dokumentem tym wprowadzono do katalogu Polskich Norm normę europejską EN 303-5:1999. Norma była przez szereg lat argumentem dla zwolenników zasilania kotłów na paliwa stałe instalacji zamkniętych zabezpieczonych przeponowym naczyniem wzbiorczym. Zawiera bowiem wymagania dotyczące regulatorów i ogranicznika temperatury w zamkniętych układach grzewczych oraz, co najważniejsze, wymagania wobec urządzeń do odprowadzania nadmiaru mocy cieplnej.
Jednak w załączniku do wspomnianego rozporządzenia norma ta nie jest przywołana do zapisu § 133 ust. 7. Czy aby nie jest to zbyt daleko idąca swoboda w zabezpieczaniu instalacji? Treść rozporządzenia powinna być zgodna z postanowieniami normy dotyczącymi wymaganego wyposażenia kotła, w zależności od systemu wyłączania spalania, lub w rozporządzeniu powinna być ta norma przywołana.
Czy brak w rozporządzeniu wyraźnego odniesienia do normy w zakresie badania skuteczności działania urządzenia do odprowadzania nadmiaru mocy nie otwiera furtki dla stosowania nieprzebadanych rozwiązań? Oby te zmiany w przepisach nie były zachętą dla niektórych instalatorów do wykonywania „autorskich” rozwiązań. W ostatnich latach uzbierało się sporo przykładów takich działań, a dowiadywaliśmy się o nich przeważnie po eksplozji i zniszczeniu kotła oraz instalacji, a nawet budynku. Producenci często podają informację, że kocioł spełnia wymagania normy PN-EN 303-5, ale nie zawsze wyraźnie podają, w jakim zakresie.
Na polskim rynku nieliczne są sytuacje, gdy producent informuje (tak jak to ma miejsce w Niemczech), że kocioł jest przebadany zgodnie z tą normą na skuteczność działania zabezpieczeń i urządzenia do odprowadzania nadmiaru mocy cieplnej w warunkach krytycznych. Wynika to być może z faktu, że dotychczas kotły na paliwa stałe mogły zasilać jedynie układy otwarte. Miejmy nadzieję, że instalatorzy będą korzystać z rozwiązań zalecanych przez producentów do danych kotłów.
Producent może również zlecić przeprowadzenie badań kotła w jednostce badawczej posiadającej odpowiednią akredytację. Wprawdzie badania zgodności wykonania i wyposażenia kotła z normą PN-EN 303-5:2002 oraz jego własności funkcjonalnych nie są obligatoryjne, to jednak stanowią ważną informację o jakości kotła i bezpieczeństwie jego eksploatacji.
Badania takie wykonuje m.in. Instytut Energetyki, Zakład Kotłów i Urządzeń Grzewczych w Łodzi. Przeprowadza procesy certyfikacji wyrobów w zakresie:
- Certyfikacji dobrowolnej urządzeń grzewczych w celu potwierdzenia spełnienia przez te wyroby wymagań w zakresie efektywności energetycznej przy zachowaniu wymagań dotyczących ochrony środowiska i bezpieczeństwa eksploatacji. Certyfikacja dobrowolna obejmuje m.in. kotły grzewcze wodne, kominki i wkłady kominkowe oraz ogrzewacze pomieszczeń opalane paliwami stałymi.
- Certyfikacji obowiązkowej w zakresie badań projektu WE w celu potwierdzenia zgodności projektu kotłów grzewczych wodnych zasilanych ręcznie paliwem stałym z zasadniczymi wymaganiami ustalonymi w dyrektywie 97/23/WE. Uzyskanie certyfikatu badania projektu WE stanowi dla producenta podstawę do wydania deklaracji zgodności z zasadniczymi wymaganiami i oznakowania wyrobu znakiem CE zgodnie z dyrektywą 97/23/WE.
- W ramach certyfikacji dobrowolnej weryfikację wyrobu według modułu F kotłów grzewczych wodnych zasilanych ręcznie paliwem stałym z zasadniczymi wymaganiami ustalonymi w dyrektywie 97/23/WE. Weryfikacja obejmuje jednostkowy odbiór wyrobu dokonywany przez zespół, co umożliwia producentowi oznakowanie wyrobu znakiem CE przy współudziale jednostki notyfikowanej.
