Eksploatacja zaworów kulowych w instalacjach wodociągowych

Zawory kulowe, zwane niekiedy kurkami kulowymi, zabudowywane na podejściach zimnej i ciepłej wody oraz w instalacjach grzewczych, to najczęściej produkty azjatyckie i włoskie, rzadziej polskie. Na rynku znaleźć można wiele zaworów kulowych o średnicach DN 15 i 20, kosztujących od kilku do kilkunastu złotych. Są one powszechnie stosowane w budownictwie i fakt ten narzuca ich wytwórcom konieczność zastosowania się do przepisów dotyczących procedury wprowadzania materiałów i urządzeń dopuszczonych do stosowania w budownictwie.

Podstawowym aktem prawnym jest w tym zakresie ustawa o wyrobach budowlanych [5], a elementami procedury wprowadzania produktów na rynek są konieczne atesty, w tym wypadku aprobaty ITB i deklaracje zgodności wyrobu z normą lub certyfikatem albo aprobatą. Atest higieniczny wydawany przez PZH potwierdza dopuszczenie wyrobu do stosowania jako nieszkodliwego dla zdrowia ludzi, co w przypadku wody pitnej ma niezwykle istotne znaczenie.

Wyrób objęty aprobatą techniczną i atestem, rzeczywiście spełniający wymagania zawarte w deklaracji zgodności, a ściślej – w dokumencie odniesienia, powinien być w zasadzie niezawodny. Tak jednak niestety nie jest. Zbadano kilkanaście aprobat ITB dla zaworów kulowych mających takie same parametry i stwierdzono, że są one literalnie identyczne w całym zakresie wymogów, także w zakresie przenoszonych momentów gnących i skręcających. A jednak jedne zawory pękają, a inne nie.

Ankieta przeprowadzona wśród instalatorów potwierdziła dość dużą awaryjność tych urządzeń. Awarie często spowodowane są wadliwym wykonaniem gwintu stożkowego na końcu rury wkręcanej. Gwint wewnętrzny zaworu nie jest stożkowy, wobec tego niewłaściwe wykonanie gwintu stożkowego rury (nadmiar materiału) oraz szczeliwo przy zetknięciu z mosiężnym korpusem zaworu powodować mogą zdeformowanie króćca i w fazie końcowej wkręcania jego pękniecie...

Literatura

1. PN-H-87025:1992 Stopy miedzi do przeróbki plastycznej. Stopy miedzi z cynkiem. Gatunki.
2. PN-EN ISO 228-1:2005 Gwinty rurowe połączeń ze szczelnością nie uzyskiwaną na gwincie. Cz. 1: Wymiary, tolerancje i oznaczenie.
3. PN-EN 10226-1:2006 Gwinty rurowe połączeń ze szczelnością uzyskiwaną na gwincie. Cz. 1: Gwinty stożkowe zewnętrzne i gwinty walcowe wewnętrzne. Wymiary, tolerancje i oznaczenie.
4. PN-EN 13828:2005 Armatura w budynkach. Ręcznie otwierane i zamykane kurki kulowe ze stopów miedzi i stali nierdzewnej do instalacji wodociągowych w budynkach. Badania i wymagania.
5. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (DzU nr 92/2004, poz. 881, ze zm.).
6. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (DzU nr 166/2002, poz. 1360, ze zm.).
7. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU nr 89/1994, poz. 414, ze zm.).
8. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (DzU nr 16/1964, poz. 93, ze zm.).
9. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 kwietnia 2011 r. w sprawie sposobu prowadzenia Krajowego Wykazu Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych (DzU nr 87/2011, poz. 486).
10. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU nr 198/2004, poz. 2041, ze zm.).