Regularna kontrola kotłów. Co i jak robić?

Od 4 stycznia 2006 r. obowiązuje w krajach Wspólnoty Europejskiej dyrektywa 2002/91/EC w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [1], wprowadzająca m.in. obowiązek sporządzania świadectw energetycznych budynków, wykonywania kontroli kotłów i systemów klimatyzacji. Z ostatnim dniem grudnia br. kończy się okres przejściowy i do stycznia 2009 r. wymagania tej dyrektywy są obowiązkowe. Obowiązek okresowych kontroli kotłów wdrożyła do polskiego prawa zmiana w ustawie Prawo budowlane wprowadzona we wrześniu 2007 r. [2].

Od stycznia 2009 r. zakres obowiązkowych kontroli w użytkowanych budynkach powiększa się o kontrole okresowe stanu technicznego kotłów z uwzględnieniem ich efektywności energetycznej oraz wielkości w odniesieniu do potrzeb użytkowych. Kontroli podlegają:

• kotły opalane nieodnawialnym paliwem ciekłym lub stałym o efektywnej nominalnej wydajności ponad 100 kW – co najmniej raz na 2 lata,
• kotły opalane nieodnawialnym paliwem ciekłym lub stałym o efektywnej nominalnej wydajności od 20 do 100 kW oraz kotły opalane gazem – co najmniej raz na 4 lata. Instalacje grzewcze z kotłami o efektywnej wydajności powyżej 20 kW starszymi niż 15 lat powinny być poddane jednorazowej kontroli obejmującej ocenę efektywności kotła oraz dopasowanie kotła poprzez porównanie go z wymaganiami grzewczymi budynku.

Kontrolę powinny przeprowadzać osoby posiadające uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności, a kontrolę instalacji gazowych – osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci gazowych. Przepis o obowiązku kontroli kotłów został włączony do art. 62 Prawa budowlanego, a tym samym za jego niespełnienie, zgodnie z art. 93 pkt 8, grozi kara grzywny.
Zakres kontroli powinien obejmować: ocenę stanu technicznego kotła; ocenę efektywności spalania; ocenę wielkości kotła w stosunku do rzeczywistych potrzeb oraz sporządzenie protokołu zawierającego ewentualne zalecenia wraz z oceną ich zasadności ekonomicznej. Dyrektywa wymaga także jednorazowych kontroli instalacji ogrzewczych, w których pracują kotły starsze niż 15-letnie. O wieku kotła decyduje data umieszczona na tabliczce znamionowej kotła. Na podstawie takiej kontroli powinno być wydane zalecenie wymiany kotła albo jego modernizacji lub też aprobata stanu istniejącego.
Dyrektywa uzasadnia wprowadzenie regularnych kontroli kotłów m.in. z uwagi na to, że:
Regularna konserwacja kotłów […] przez kwalifikowany personel, przyczynia się do poprawnego uregulowania kotłów, zgodnie ze specyfikacją wyrobu, a w ten sposób zapewnia optymalną charakterystykę z punktu widzenia środowiska, bezpieczeństwa i energii.

Szersze informacje o tym, jakie to powinny być kontrole, zawiera norma PN-EN 15378:2007 „Instalacje ogrzewcze w budynkach – Kontrola kotłów i instalacji ogrzewczych” (oryg.). Została ona zatwierdzona przez PKN 22 października 2007 r. i dotychczas nie przetłumaczono jej treści na język polski. Norma wprowadza regularne kontrole kotłów, między innymi ich aktualnej sprawności. Przyjrzyjmy się jej, aby zobaczyć, co nas czeka.

Według normy PN EN 15378 „procedury i metody regularnej kontroli kotłów” mają na celu:

• weryfikację, czy kocioł jest regulowany, użytkowany i konserwowany w celu zapewnienia optymalnej sprawności energetycznej;
• oszacowanie rzeczywistej sprawności energetycznej kotła;
• doradztwo w zakresie możliwych do zastosowania usprawnień zmierzających do zwiększenia sprawności energetycznej kotła.

Czym jest sprawność kotła?
Dla przypomnienia: działanie kotła polega na przekazywaniu wodzie energii uwalnianej w procesie spalania. Ilość ciepła uwalnianego w procesie spalania zależy od kaloryczności paliwa. Ciepło uwalniane wewnątrz kotła przy spalaniu nazywa się zazwyczaj energią dostarczoną i jest ono bezpośrednio związane z ilością paliwa wprowadzonego do paleniska. Powstające w wyniku spalania gorące gazy (produkty spalania), w wyniku procesów konwekcji ciepła i promieniowania, podgrzewają wodę przepływającą przez kocioł.
W kotłach kondensacyjnych część pary wodnej zawartej w produktach spalania zostaje skroplona w kotle, zaś ciepło odzyskane w tym procesie stanowi dodatkowy uzysk. Ciepło oddane wodzie wewnątrz kotła nazywa się ciepłem użytecznym, wykorzystywanym do zasilania systemu ogrzewania lub/i przygotowania ciepłej wody.
Sprawność kotła jest definiowana jako ta część energii dostarczonej, która zostaje oddana wodzie jako ciepło użyteczne. Na przykład w kotle o 90-proc. sprawności, 90% ciepła uwolnionego w procesie spalania (energii dostarczonej) zostaje oddane wodzie (ciepło użyteczne).