Kontrola poprzedzająca czyszczenie instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Stan prawny

Projektant instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych powinien tak zaprojektować instalację, aby poza zapewnieniem właściwych warunków cieplno- -wilgotnościowych dla przebywających w klimatyzowanych pomieszczeniach ludzi dostarczała ona powietrze o oczekiwanej czystości pyłowej, gazowej oraz mikrobiologicznej. Kontynuacją działań projektanta powinna być regularna kontrola w trakcie eksploatacji instalacji, zarówno ze względu na jej prawidłowy stan techniczny, jak i higieniczny, a także ze względu na kontrolę zużycia energii. W niniejszym artykule zamieszczono informacje dotyczące stanu prawnego w tej dziedzinie oparte na krajowych aktach prawnych oraz na wybranych europejskich i światowych normach i wytycznych.

Krajowe akty prawne dotyczące stanu higienicznego instalacji
Wymagania i zalecenia dotyczące kontroli i czyszczenia instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych znajdują się w następujących aktach prawnych [2]:

Zawarte w wymienionych normach i rozporządzeniach wymagania dotyczące czystości instalacji można podzielić na trzy grupy związane z przewidywanymi korzyściami wynikającymi z czyszczenia instalacji:
1. Zapewnienie odpowiedniej czystości nawiewanego powietrza, rozpatrywanej ze względu na zdrowie ludzi przebywających w wentylowanych i klimatyzowanych pomieszczeniach.
2. Ochrona przeciwpożarowa budynku.
3. Ograniczenie zużycia energii elektrycznej przez instalacje.
W dwóch ostatnich wymienionych normach (PN-EN 15239:2007 oraz PN-EN 15240:2007) znalazły się zalecenia dotyczące czyszczenia instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych wynikające z konieczności ograniczenia zużycia energii elektrycznej przez instalacje. Normy tewspierają zasadnicze wymagania dyrektywy UE 2002/91/WE dotyczącej charakterystyki energetycznej budynków (EPBD – the Energy Performance of Buildings Directive). Stanowią element serii norm, których celem jest europejska harmonizacja metodologii obliczeń charakterystyki energetycznej budynku.
W wymienionych rozporządzeniach zamieszczono następujące wymagania dotyczące kontroli i czyszczenia instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych:

Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [8]:
§ 147, ust. 1. Wentylacja i klimatyzacja powinny zapewniać odpowiednią jakość środowiska wewnętrznego, w tym wielkość wymiany powietrza, jego czystość, temperaturę, wilgotność względną, prędkość ruchu w pomieszczeniu, przy zachowaniu przepisów odrębnych i wymagań Polskich Norm dotyczących wentylacji, a także warunków bezpieczeństwa pożarowego i wymagań akustycznych określonych w rozporządzeniu.
§ 153, ust. 6. Przewody powinny być wyposażone w otwory rewizyjne umożliwiające oczyszczenie wnętrza tych przewodów, a także innych urządzeń i elementów instalacji, o ile konstrukcja nie pozwala na czyszczenie w inny sposób niż przez te otwory, przy czy nie należy ich sytuować w pomieszczeniach o podwyższonych wymaganiach higienicznych.
§ 154, ust. 3. Urządzenia wentylacji mechanicznej i klimatyzacji, takie jak centrale, klimakonwektory wentylatorowe, klimatyzatory, aparaty ogrzewcze i chłodząco-wentylacyjne, powinny być tak instalowane, aby była zapewniona możliwość ich okresowej kontroli, konserwacji, naprawy lub wymiany.
§ 154, ust. 5. W przypadku pomieszczeń o specjalnych wymaganiach higienicznych należy stosować centrale wentylacyjne i klimatyzacyjne umożliwiające utrzymanie podwyższonej czystości wewnątrz obudowy, wyposażone w oświetlenie wewnętrzne i wzierniki do kontroli stanu centrali z zewnątrz.

Rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej [10]:
§ 50 Instalacje i urządzenia wentylacji mechanicznej i klimatyzacji powinny podlegać okresowemu czyszczeniu nie rzadziej niż co 24 miesiące. Dokonanie tych czynności powinno być udokumentowane.

Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [9]:
§ 30. 1. W obiektach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych:
1) od palenisk zakładów zbiorowego żywienia i usług gastronomicznych – co najmniej raz w miesiącu, jeżeli przepisy miejscowe nie stanowią inaczej;
2) od palenisk opalanych paliwem stałym niewymienionych w pkt. 1 – co najmniej cztery razy w roku;
3) od palenisk opalanych paliwem płynnym i gazowym niewymienionych w pkt. 1 – co najmniej dwa razy w roku.
2. W obiektach, o których mowa w ust. 1, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych co najmniej raz w roku, jeżeli większa częstotliwość nie wynika z warunków użytkowych.

Dodatkowe informacje, uzupełniające zamieszczone w [8] wymagania dotyczące kontroli instalacji, a dokładniej wymiarów, wykonania i rozlokowania otworów rewizyjnych, znaleźć można w wydanych w 2002 r. „Warunkach technicznych wykonania i odbioru instalacji wentylacyjnych” [7].
Również w normie dotyczącej odbioru wykonanych instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych (PN-EN 12599:2002/AC:2004 [4]) zwrócono uwagę na konieczność zapewnienia dostępu do instalacji w celu ich kontroli i czyszczenia.
W normie tej stwierdza się, że w trakcie sprawdzania kompletności wykonanych prac należy:

Norma ENV 12097 została w roku 2007 ustanowiona jako norma polska PN-EN 12097:2007 pt. Wentylacja budynków. Sieć przewodów. Wymagania dotyczące elementów składowych sieci przewodów ułatwiających konserwację sieci przewodów [3].
Zgodnie z informacjami zawartymi w załączniku A2 do normy PN-EN 12599 w trakcie badania instalacji należy sprawdzić m.in.: