Nowe regulacje prawne (cz. 1.) Obowiązki właścicieli instalacji oraz certyfikacja personelu i firm serwisowych

W artykule omówiono kwestie stosowania czynników chłodniczych w instalacjach klimatyzacyjnych i chłodniczych. Kilkanaście lat temu przepisy wymogły zakaz stosowania czynnika chłodniczego R12 i innych z grupy CFC. W przyszłym roku podobny los spotka czynniki chłodnicze HCFC, łącznie z popularnym i sprawdzonym czynnikiem R22. Jednocześnie Wspólnota Europejska konsekwentnie dąży do możliwie szybkiej realizacji zaleceń Protokołu z Kioto, którego podstawą jest hipoteza o ogrzewaniu klimatu przez człowieka, w związku z czym wprowadzane są nowe rygory prawne obejmujące grupę czynników chłodniczych HFC. W części pierwszej autor dokonuje przeglądu aktów prawnych regulujących stosowanie czynników chłodniczych oraz m.in. kwestie kontroli szczelności i certyfikacji personalnej. W następnej części omówione zostaną zagadnienia certyfikacji przedsiębiorstw, certyfikaty tymczasowe i certyfikacja operatorów oraz krajowa struktura certyfikacji.

CFC – chlorofluorowęglowodory, np. R12 HCFC – wodorochlorofluorowęglowodory, np. R22, R401A, R402A HFC – wodorofluorowęglowodory, np. R134a, R404a, R407a

4 lipca 2007 r. we wszystkich krajach UE zaczęły obowiązywać przepisy prawne wprowadzone rozporządzeniem nr 842/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych [1], czyli tzw. F-gazów, do których zalicza się czynniki chłodnicze z grupy HFC, w tym m.in. R134a, R404A, R407C i R410A. Oznacza to, że obecnie na całym obszarze UE ścisłej regulacji podlegają wszystkie instalacje i urządzenia wykorzystujące syntetyczne czynniki chłodnicze, czyli ogromna większość instalacji chłodniczych i praktycznie wszystkie spotykane w naszym kraju urządzenia i instalacje klimatyzacyjne, poza układami mobilnymi. U podstaw legislacji obejmującej czynniki syntetyczne nie leżą przyczyny techniczne, technologiczne ani tym bardziej ekonomiczne. Ich źródłem są wyłącznie względy ekologiczne, mające za cel ochronę stratosferycznej warstwy ozonowej (CFC i HCFC) oraz ograniczenie tzw. efektu cieplarnianego (HFC). Można nawet powiedzieć, że sprawdzona technologia i racje ekonomiczne przegrały w starciu z dyskusyjnymi przesłankami ochrony środowiska.
Na właścicielach i użytkownikach instalacji wykorzystujących czynniki syntetyczne spoczywa od połowy ubiegłego roku odpowiedzialność za zapobieganie wyciekom czynnika oraz za okresową kontrolę szczelności urządzeń i instalacji, której częstotliwość zależy od wagi napełnienia czynnikiem, a także za niezwłoczne dokonywanie napraw wszelkich wykrytych wycieków i prowadzenie szczegółowej dokumentacji dotyczącej ilości oraz typu czynników używanych podczas serwisowania i konserwacji, jak również zapewnienie odzysku czynników.
Dla firm zajmujących się chłodnictwem i klimatyzacją oraz ich pracowników nowa legislacja oznacza głównie konieczność uzyskiwania specjalnych certyfikatów, warunkowanych spełnieniem wielu wymagań.

Przegląd aktów prawnych
Najważniejsze unijne i krajowe przepisy odnoszące się bezpośrednio do stosowania syntetycznych czynników chłodniczych – powszechnie znane są obowiązujące od 4 lat przepisy dot. substancji zubożających warstwę ozonową, czyli czynników z grup CFC i HCFC:

W lipcu 2007 r. na terenie Unii Europejskiej zaczęły obowiązywać nowe przepisy w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych, dotyczące wykorzystywania czynników z grupy HFC w stacjonarnych urządzeniach i systemach chłodniczych, klimatyzacyjnych i pompach ciepła. Wiele szczegółowych obowiązków wchodzi w życie sukcesywnie, wraz z zapadaniem kolejnych terminów przewidzianych w rozporządzeniu i aktach wykonawczych, do których należą:

Warto jeszcze wspomnieć o osobnych przepisach mających zastosowanie wyłącznie do klimatyzacji samochodowej, na które składają się:

Ponieważ w aktualnej wersji rozporządzenie 842/2006 [1] dotyczy jedynie stacjonarnych urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych, czyli takich, które zazwyczaj nie przemieszczają się w czasie eksploatacji, Komisja Europejska pracuje obecnie nad objęciem tymi przepisami wszystkich „zastosowań mobilnych” wykorzystujących HFC. W praktyce dotyczyć to będzie chłodnictwa transportowego oraz urządzeń klimatyzacyjnych innych niż klimatyzacja samochodowa, która objęta jest odrębną dyrektywą 2006/40/WE [9].