RynekInstalacyjny.pl

Paliwa węglowe dla małych kotłów c.o.

Węgiel
www.sxc.hu

Węgiel


www.sxc.hu

Ze względu na dostępność surowca podaż kwalifikowanych paliw węglowych w sortymencie groszek dla nowoczesnych kotłów c.o. małej mocy jest ograniczona i tym samym wyznacza naturalną granicę rozwoju produkcji kotłów na tzw. ekogroszek. Deficyt węgli sortymentu groszek wpłynął na opracowanie palników retortowych nowej generacji do spalania węgla sortymentu miał i węgli o podwyższonej spiekalności. Producenci kotłów i ich użytkownicy powinni uwzględnić te uwarunkowania przed podjęciem decyzji o inwestycjach.

Zobacz także

TAURON Ekologiczne ogrzewanie domu, czyli dlaczego warto wybrać piec na pellet

Ekologiczne ogrzewanie domu, czyli dlaczego warto wybrać piec na pellet Ekologiczne ogrzewanie domu, czyli dlaczego warto wybrać piec na pellet

Pellet, pomimo tego, że nie jest tak popularny jak węgiel, szybko zdobywa uznanie właścicieli domów i mieszkań. Ekologiczne paliwo stałe (najczystsze i najbezpieczniejsze z dostępnych na rynku) ma postać...

Pellet, pomimo tego, że nie jest tak popularny jak węgiel, szybko zdobywa uznanie właścicieli domów i mieszkań. Ekologiczne paliwo stałe (najczystsze i najbezpieczniejsze z dostępnych na rynku) ma postać granulatu i wymaga odpowiedniego kotła. Czy takie rozwiązanie grzewcze jest opłacalne? Sprawdzamy, dlaczego warto wybrać piec na pellet i jak zdecydować, który z dostępnych w sprzedaży będzie najlepszy.

Hoval Sp. z o.o. Kotły w obudowach zewnętrznych – ważne aspekty projektowe

Kotły w obudowach zewnętrznych – ważne aspekty projektowe Kotły w obudowach zewnętrznych – ważne aspekty projektowe

Na etapie projektowania budynku inwestor we współpracy z architektem i projektantem instalacji sanitarnych musi podjąć decyzję o zlokalizowaniu kotłowni gazowej. Często zdarza się, że z uwagi na moc projektowanej...

Na etapie projektowania budynku inwestor we współpracy z architektem i projektantem instalacji sanitarnych musi podjąć decyzję o zlokalizowaniu kotłowni gazowej. Często zdarza się, że z uwagi na moc projektowanej kotłowni oraz ograniczenia przestrzenne – zabronione jest jej wybudowanie w piwnicy i konieczne staje się jej zlokalizowanie na najwyższej kondygnacji budynku.

RESAN pracownia projektowa W jaki sposób zaprojektować źródło ciepła, aby prawidłowo ogrzać budynek?

W jaki sposób zaprojektować źródło ciepła, aby prawidłowo ogrzać budynek? W jaki sposób zaprojektować źródło ciepła, aby prawidłowo ogrzać budynek?

Budynki komercyjne lub użyteczności publicznej mogą mieć własne źródła ciepła, (kotły, pompy ciepła) lub być podłączone do sieci miejskiej poprzez węzeł cieplny. Niezależnie od wybranego rozwiązania, prawidłowo...

Budynki komercyjne lub użyteczności publicznej mogą mieć własne źródła ciepła, (kotły, pompy ciepła) lub być podłączone do sieci miejskiej poprzez węzeł cieplny. Niezależnie od wybranego rozwiązania, prawidłowo zaprojektowane i wykonane źródło ciepło jest absolutną podstawą do tego, by ogrzewanie budynku było niezawodne, wydajne i energooszczędne.

W krajowej małej energetyce dominującym paliwem jest węgiel kamienny. Podaż węgla wystarcza na potrzeby energetyczne tego sektora. Rynek jest dobrze zorganizowany i obejmuje obszar całego kraju. Zatem doraźne bezpieczeństwo energetyczne użytkownika kotłowni węglowej jest zapewnione. Węgiel można kupić z wyprzedzeniem i magazynować bez strat przez dłuższy okres lub kupować go na bieżąco w wybranym składzie opałowym, w dowolnym dogodnym okresie. Kopalnie węgla  mają dobrze zorganizowane zaplecza kontroli jakości, które działają w oparciu o wypracowane przed wielu laty i systematycznie doskonalone normy oraz metodyki badawcze, utrzymujące poziom jakości wymagany przez reżimy technologiczne wytwarzania ciepła.

Informacje podstawowe

Węgiel w znaczeniu chemicznym to pierwiastek chemiczny (oznaczany symbolem C), który jest podstawowym składnikiem paliw organicznych (koksu, węgla kamiennego, węgla brunatnego, ropy naftowej, olejów opałowych, gazu ziemnego itp.). Natomiast w znaczeniu geologicznym jest to kopalina stała występująca w skorupie ziemskiej, stanowiąca podstawowe paliwo technologiczne w procesach wytwarzania ciepła i energii elektrycznej (węgiel brunatny i kamienny). Wydobywany w kopalniach węgiel kamienny dzieli się na typy, sortymenty i klasy.

Podstawą podziału węgla na typy są naturalne cechy charakteryzujące jego przydatność technologiczną (tab. 1). Węgiel kamienny dzielony jest na sortymenty na podstawie granicznych wielkości ziaren (tab. 2). Natomiast podstawą podziału węgla kamiennego na klasy są: wartość opałowa węgla w stanie roboczym Qir, zawartość popiołu w węglu w stanie roboczym Ar oraz zawartość siarki w węglu w stanie roboczym Str. Podstawowym wyznacznikiem klasy węgla, decydującym o jego wartości energetycznej, jest wartość opałowa.

Typy węgla

Tabela 1. Typy węgla


Źródło: archiwum autora

Sortymenty węgla

Tabela 2. Sortymenty węgla


Źródło: archiwum autora

Wartość opałowa (Qir) jest miarą ilości zawartej w węglu energii chemicznej możliwej do przekształcenia w ciepło w procesie spalania. Zależy przede wszystkim od zawartości w węglu wilgoci i popiołu, w mniejszym stopniu – od typu węgla. Jednostką wartości opałowej jest 1 kJ/kg lub 1 GJ/Mg (tonę) (1 GJ/Mg = 1000 kJ/kg).

Klasę węgla oznacza się za pomocą trzyczłonowego symbolu, np. klasa 28-07-06 oznacza węgiel o wartości opałowej min. 28 000 kJ/kg, zawartości popiołu najwyżej 7%, a siarki najwyżej 0,6%; klasa 19-14-11 oznacza węgiel o wartości opałowej min. 19 000 kJ/kg, maksymalnej zawartości popiołu 14% i zawartości siarki najwyżej 1,1%.

Zależność wielkości zużycia węgla od jego wartości opałowej jest prosta – np. dla uzyskania takiego samego efektu energetycznego trzeba zużyć 100 kg węgla o wartości opałowej 30 000 kJ/kg, 120 kg węgla o wartości opałowej 25 000 kJ/kg lub 150 kg węgla o wartości opałowej 20 000 kJ/kg. Na dokumentach sprzedaży węgla dla celów energetycznych powinny znajdować się następujące informacje:

  • nazwa lub wyróżnik typu węgla, np.: węgiel płomienny typ 31.1 (lub 31.2), węgiel gazowopłomienny typ 32.1 (lub 32.2), węgiel gazowy typ 33,
  • nazwa lub symbol sortymentu węgla, np. orzech (O), orzech I (O I), orzech II (O II), groszek (Gk), groszek I (Gk I), groszek II (Gk II), miał I (M I) lub miał II (M II),
  • symbol klasy węgla, np. 28-07-06.

Warto także wiedzieć, że w obrocie węglem nie funkcjonuje pojęcie gatunku. Cyfry rzymskie, które figurują przy nazwie lub symbolu sortymentu handlowego węgla (np. orzech I albo O I, groszek II albo Gk II, miał I, czyli M I) – potocznie uznawane za wyróżnik gatunku – wcale nie oznaczają gatunku węgla i odnoszą się wyłącznie do wymiarów ziaren węgla. Orzech II może mieć wartość opałową wyższą od orzecha I, groszku I itp.

Wartość opałowa

Podstawowym parametrem cenotwórczym węgla jest jego wartość opałowa, która zależy przede wszystkim od zawartości w nim wilgoci i popiołu. Należy zauważyć, że węgiel się wydobywa, a nie „produkuje” w potocznym znaczeniu tego słowa. Jakość węgla jest zdeterminowana naturalną jakością podziemnych pokładów, z których się go wydobywa. Operacje technologiczne wykonywane w procesie przygotowania węgla do sprzedaży ograniczają się do selekcji urobku z poszczególnych pokładów oraz sortowania go na poszczególne sortymenty ziarnowe. Operacje wzbogacania węgla (obniżające zawartość popiołu), powszechnie stosowane w kopalniach węgli koksowych, w kopalniach węgli opałowych stosowane są w niewielkim zakresie.

Konieczność kierowania się przy zakupie węgla ceną 1 GJ zawartej w nim energii, a nie samą ceną 1 Mg (tony) tego węgla, jest bezdyskusyjna. Natomiast odpowiedź na pytanie, czy niższa cena 1 GJ zawartego w danym paliwie przełoży się na proporcjonalnie niższy koszt zużycia paliwa, już nie jest tak jednoznaczna.

Przeanalizujmy przykład palenia miałem o wysokiej i niskiej wartości opałowej. Według aktualnego cennika Kompanii Węglowej SA miał o wartości opałowej 16 GJ/Mg kosztuje 177,05 zł/tonę, a miał o wartości opałowej 26 GJ/Mg kosztuje 335,78 zł/tonę. Jest to pozornie duża różnica. Pozornie – bo jeśli kupimy rocznie 5 ton węgla o wartości opałowej 26 GJ/Mg, to węgla o wartości opałowej 16 GJ/Mg będziemy musieli kupić 8,125 tony, by uzyskać taką samą wartość energetyczną paliwa.

Koszt zakupu węgla o wartości opałowej 16 GJ/Mg będzie więc w skali roku mniejszy tylko o 240 zł (1440 zł zamiast 1680 zł, czyli różnica wynosi ok. 14%). I to jest teoretycznie maksymalny efekt, jaki możemy uzyskać. Teoretycznie, bo w praktyce prawdopodobnie poniesiemy dodatkowe koszty transportu większej ilości węgla, a na pewno straty związane z niższą sprawnością kotła podczas pracy na gorszym paliwie (zużyjemy więcej niż 8,125 tony węgla rocznie, trudno jednak stwierdzić dokładnie, o ile więcej). Przy okazji będziemy musieli przenieść więcej węgla i wynieść więcej popiołu. Możemy mieć również problemy z uzyskaniem mocy nominalnej kotła, czyli niedogrzaniem w okresach niskich temperatur otoczenia.

Czy warto? Bardziej sensowne wydaje się stosowanie węgli najlepszych, bez poszukiwania często iluzorycznych potencjalnych efektów ekonomicznych, które przy takim poziomie rocznego zużycia paliwa nie mogą być znaczne. W przypadku lokalnych cen detalicznych ten efekt może być większy, ale zawsze powinna to być różnica około 14%. Jeśli różnica w oferowanych cenach miałów o takich wartościach opałowych jest większa od 14%, należy dobrze się zastanowić, czy nie wynika ona czasem z tego, że rzeczywista wartość opałowa oferowanego miału jest niższa od deklarowanej. Skąd sprzedawca może mieć miał relatywnie tańszy niż producent?

Na specyficznym krajowym rynku obserwuje się ciekawe zjawisko obniżania się wartości opałowej węgla na drodze z kopalni do użytkownika – tym wyraźniej, im więcej pośredników występuje na tej drodze (w węglu zwiększa się zawartość wilgoci i popiołu). Wystawiony przez kopalnię dokument potwierdzający jakość węgla, którego kolejną kopię przedstawia klientowi sprzedawca końcowy, bardzo często jest tylko nic niewartym papierem.

Klient nie ma żadnej możliwości zbadania wartości opałowej węgla w miejscu zakupu, a po jego odbiorze jest bezsilny, bo nawet po późniejszym zbadaniu jakości węgla (np. w specjalistycznym laboratorium) nie ma żadnej możliwości udowodnienia sprzedawcy, że kwestionowane paliwo pochodzi od niego. W zdecydowanie lepszej sytuacji jest nabywca węgla paczkowanego (z jednoznacznie oznakowanym producentem i atestem jakościowym), gdyż po stwierdzeniu nieodpowiedniej jakości może on kolejną paczkę przeznaczyć na badania i reklamację.

Inne właściwości węgla

Jak zaznaczono na początku, w Polsce podaż węgla wystarcza na potrzeby małej energetyki. Jednak nie każdy węgiel nadaje się na paliwo do małych kotłów węglowych. Węgiel węglowi nierówny, choć wyglądają podobnie. Różne konstrukcje kotłów wymagają także innego węgla. Oprócz wartości opałowej istotne znaczenie mają także uziarnienie i własności spiekające.

Wśród eksploatowanych w kraju kotłów zdecydowanie dominują urządzenia zasilane węglem kawałkowym grubym (sortyment kostka i orzech) oraz średnim (sortyment groszek). Natomiast w strukturze wydobywanego węgla dominuje miał (około 80% wydobycia). Wzrost podaży sortymentów grubych i średnich poprzez zwiększenie ich uzysku jest technicznie niemożliwy, natomiast zwiększenie podaży tych sortymentów poprzez wzrost poziomu wydobycia węgla ogółem blokuje brak możliwości zbytu uzyskanych w tym przypadku dodatkowych ilości miału. Toteż od pewnego czasu obserwuje się w kraju silny deficyt dobrej jakości sortymentów grubych i średnich węgla, dotkliwie odczuwany w sektorze ogrzewnictwa indywidualnego.

Szczególnie wyraźnie problem ten uwidocznił się w przypadku kotłów z automatycznym palnikiem retortowym, zasilanych węglem w sortymencie groszek. Dynamiczny wzrost produkcji i sprzedaży tych kotłów stał się w ostatnim dziesięcioleciu podstawą proekologicznego trendu rozwoju sektora małej energetyki, zwiększając gwałtownie zapotrzebowanie na ten sortyment. Sytuację dodatkowo komplikują wysokie wymagania jakościowe wobec paliw dla konwencjonalnych palników retortowych, szczególnie wobec braku spiekalności węgla.

Jednocześnie ze zjawiskiem spalania w palenisku węglowym występuje zjawisko odgazowania węgla (piroliza). Odgazowanie przebiega w temperaturze 350–550°C, w części złoża paliwa o utrudnionym dostępie powietrza oraz wewnątrz ziaren węglowych. W tej fazie pewne składniki węgla topnieją, tworząc ze składnikami nietopniejącymi półpłynną plastyczną masę (której gęstość zależy od typu węgla). Równocześnie, w wyniku termicznego rozkładu substancji organicznej węgla, gwałtownie wydzielają się pary i gazy (w ilości 30–40% całkowitej masy węgla). Powstające gazy uchodzą do strefy spalania, a pozostała odgazowana masa zlepia się i zestala, tworząc koks.

Zjawisko to jest w paleniskach węglowych niepożądane, gdyż grozi poważnymi zaburzeniami eksploatacyjnymi. Duże spieki koksowe (tzw. kalafiory) powstałe ze zlepienia się małych kawałków węgla mają znacznie mniejszą powierzchnię kontaktu z powietrzem, co spowalnia przebieg spalania i zmniejsza wydajność kotła. Utrudniony dostęp powietrza do wnętrza „kalafiora” powoduje, że wzrastają straty wynikające z niecałkowitego spalania (tzw. niedopału, czyli zwiększa się zawartość części palnych w popiele).

Duże spieki koksowe (większe od największych ziaren stosowanego węgla) mają również bardzo silny wpływ na hydraulikę przepływu gazów (powietrza i spalin) przez złoże paliwa. Zwiększają objętości wolnych przestrzeni międzyziarnowych w złożu, tworząc kanały uprzywilejowanego przepływu (zmniejszonego oporu), którymi przepływają zwiększone ilości powietrza niebiorące udziału w spalaniu (tzw. fałszywe powietrze) i zwiększające straty kominowe. W palnikach automatycznych spieki koksowe stwarzają ponadto poważną groźbę zakleszczenia palnika [1].

Miernikiem zdolności węgla do tworzenia spieków koksowych jest wskaźnik RI (tzw. liczba Rogi) – im wyższy wskaźnik RI, tym większe i twardsze spieki tworzą się w strefie odgazowania węgla. Jeszcze do niedawna na rynku węgla dla małej energetyki występował wyłącznie węgiel typu 31.1 i 31.2, czyli niespiekający, o zdolności spiekania RI najwyżej 5, który mógł być stosowany we wszystkich typach palenisk i kotłów.

W miarę wyczerpywania się pokładów tego węgla wprowadzano stopniowo do obrotu węgle wyższych typów – początkowo typu 32.1 (węgiel nieznacznie spiekający, o zdolności spiekania RI powyżej 5 do 20), potem typu 32.2 (węgiel słabo spiekający, o zdolności spiekania RI powyżej 20 do 40), a ostatnio nawet typu 33 (węgiel średnio spiekający, o zdolności spiekania RI powyżej 40 do 55). Węgiel typu 32.1 może być stosowany także we wszystkich typach palenisk i kotłów, jednakże w przypadku zdolności spiekania RI bliskiej 20 może sprawiać pewne problemy w kotłach z konwencjonalnymi palnikami retortowymi. Węgiel typu 32.2 i 33 może być stosowany tylko w kotłach z palnikami retortowymi drugiej generacji.

Parametr spiekalności nie jest standardem oceny węgla opałowego. W obecnej sytuacji niedoboru węgli niespiekających i coraz częstszego zastępowania ich węglami o podwyższonej spiekalności producent powinien podawać w dokumentacji techniczno-handlowej paliwa także wartość spiekalności węgla według Rogi RI. Producent kotła natomiast powinien podać w jego dokumentacji techniczno-ruchowej typ i sortyment stosowanego węgla oraz maksymalną dopuszczalną dla danego typu kotła wartość spiekalności według Rogi RI.

 

Ekogroszek

Udział sortymentu groszek (najbardziej pożądanego) w całkowitym urobku górnictwa stanowi tylko kilka procent, a groszku o parametrach niezbędnych dla konwencjonalnych kotłów retortowych – jeszcze mniej. Istnieje więc naturalna granica jego podaży i tym samym rozwoju produkcji tych kotłów. Obserwowane od 2007 r. trudności w pokryciu szybko rosnącego zapotrzebowania na węgle niespiekające w sortymencie groszek skutkowały drastyczną podwyżką cen tego paliwa. Przez wiele lat ceny węgla w sortymencie groszek kształtowały się na poziomie o 10–15% wyższym od cen węgla w sortymencie miał i 10–20% niższym od cen węgla w sortymencie orzech.

Ostatnio ceny groszku były o 35% wyższe od cen miału i o 10% wyższe od cen orzecha. W wyniku deficytu i związanej z nim drastycznej podwyżki cen tego paliwa sprzedaż kotłów retortowych spadła o ponad połowę, co stało się przyczyną regresu całej branży. Sprzedaż kotłów ogółem spadła o ok. 15%. W wyniku odwrotu rynku od kotłów retortowych w kierunku przestarzałych kotłów komorowych z okresowym zasypem paliwa, zasilanych węglem w sortymencie orzech i miał, obniżył się średni poziom jakości wyrobów.

Reakcją na obserwowany na rynku paliw deficyt węgli w sortymencie groszek, stosowanych jako paliwo dla konwencjonalnych kotłów retortowych, było opracowanie przez Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla palnika retortowego nowej generacji, który pozwala efektywnie spalać także węgiel sortymentu miał oraz węgle o podwyższonej spiekalności [1]. Kompania Węglowa (wspólnie z IChPW) podjęła również działania zmierzające do opracowania i wdrożenia nowych paliw dla tych palników, w postaci dwuskładnikowych mieszanek paliwowych zawierających węgle spiekające typu 33 o wysokiej wartości opałowej (ponad 30 000 kJ/kg). Opracowane mieszanki paliwowe uzyskały już stosowne świadectwa jakościowe. Jednak uruchomienie ich produkcji uwarunkowane jest odpowiednio wysokim poziomem produkcji kotłów wyposażonych w palniki retortowe nowej generacji, generującym dostatecznie wysoki popyt na nowe paliwa.

 

Literatura

  1. Zawistowski J., Janiszewski S., Kotły c.o. – poradnik użytkownika, http://zawijan.wordpress.com.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

Powiązane

mgr inż. Rafał Radajewski, mgr inż. Łukasz Młynarz, mgr inż. Ireneusz Rzeczkowski, dr hab. inż. Aniela Kamińska Sterowanie ogrzewaniem w systemie KNX/EIB

Sterowanie ogrzewaniem w systemie KNX/EIB Sterowanie ogrzewaniem w systemie KNX/EIB

Obecnie istnieje wiele inteligentnych systemów budynkowych. Jednym ze standardów tych systemów rozpowszechnionym w Europie jest KNX/EIB, który pozwala na automatyczną kontrolę temperatury w pomieszczeniu...

Obecnie istnieje wiele inteligentnych systemów budynkowych. Jednym ze standardów tych systemów rozpowszechnionym w Europie jest KNX/EIB, który pozwala na automatyczną kontrolę temperatury w pomieszczeniu w zależności od jego rodzaju, pory dnia i innych warunków zewnętrznych oraz określonych przez użytkownika.

Henryk Sitek Grzejniki na miarę

Grzejniki na miarę Grzejniki na miarę

Firma Zehnder ma w swojej ofercie różne typy grzejników. Dużą część asortymentu stanowią grzejniki na miarę. Wśród nich wyróżniają się Stratos – najmocniejszy stalowy grzejnik konwektorowy i Charleston...

Firma Zehnder ma w swojej ofercie różne typy grzejników. Dużą część asortymentu stanowią grzejniki na miarę. Wśród nich wyróżniają się Stratos – najmocniejszy stalowy grzejnik konwektorowy i Charleston – kreatywne „żeberka”.

dr inż. Jacek Zawistowski Współczesne kotły węglowe dla ogrzewnictwa indywidualnego

Współczesne kotły węglowe dla ogrzewnictwa indywidualnego Współczesne kotły węglowe dla ogrzewnictwa indywidualnego

W kotle wodnym dla instalacji centralnego ogrzewania wyróżnia się trzy podstawowe układy: układ spalania – zespół urządzeń zamieniających energię chemiczną zawartą w paliwie na ciepło; układ wymiany ciepła...

W kotle wodnym dla instalacji centralnego ogrzewania wyróżnia się trzy podstawowe układy: układ spalania – zespół urządzeń zamieniających energię chemiczną zawartą w paliwie na ciepło; układ wymiany ciepła – zespół urządzeń umożliwiających przekazanie uzyskanego ciepła czynnikowi pośredniemu (wodzie), transportującemu ciepło do ogrzewanych obiektów; układ sterowania – zespół urządzeń umożliwiających racjonalne prowadzenie ruchu kotła. Podstawą podziału kotłów na charakterystyczne grupy stanowią rozwiązania...

dr inż. Edmund Nowakowski Instalacje sanitarne w zakładach opieki zdrowotnej

Instalacje sanitarne w zakładach opieki zdrowotnej Instalacje sanitarne w zakładach opieki zdrowotnej

Zastosowane przepisy wykonawcze do Prawa budowlanego oraz wprowadzone nowe ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy [3] wywarły wpływ na wydane dla zakładów opieki zdrowotnej wymagania, jakim powinny...

Zastosowane przepisy wykonawcze do Prawa budowlanego oraz wprowadzone nowe ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy [3] wywarły wpływ na wydane dla zakładów opieki zdrowotnej wymagania, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładów opieki zdrowotnej. Rozpatrzmy ważniejsze z tych wymagań odnoszących się do instalacji sanitarnych w zakładach opieki zdrowotnej.

dr inż. Grzegorz Bartnicki, dr inż. Bogdan Nowak Sezonowe zużycie ciepła a efektywność systemu grzewczego

Sezonowe zużycie ciepła a efektywność systemu grzewczego Sezonowe zużycie ciepła a efektywność systemu grzewczego

W artykule przedstawiono przypadek, w którym pomimo podejmowanych przez lokatorów działań mających na celu ograniczenie zużycia ciepła, opłaty za ogrzewanie są wysokie. Stosunkowo duża różnica pomiędzy...

W artykule przedstawiono przypadek, w którym pomimo podejmowanych przez lokatorów działań mających na celu ograniczenie zużycia ciepła, opłaty za ogrzewanie są wysokie. Stosunkowo duża różnica pomiędzy sumą wskazań liczników mieszkaniowych a energią chemiczną zawartą w zakupionym paliwie wskazuje na niesatysfakcjonującą sprawność źródła ciepła i instalacji przesyłowych. Nie można tego wytłumaczyć niedokładnością wskazań mierników – przyczyną jest raczej brak właściwej eksploatacji systemu.

dr inż. Paweł Sulik Dom energooszczędny

Dom energooszczędny Dom energooszczędny

Powszechne przekonanie, że koszt eksploatacji dobrze ocieplonego domu jest znacznie niższy niż porównywalnego kubaturą i bryłą, ale gorzej izolowanego termicznie budynku jest jak najbardziej uzasadnione.

Powszechne przekonanie, że koszt eksploatacji dobrze ocieplonego domu jest znacznie niższy niż porównywalnego kubaturą i bryłą, ale gorzej izolowanego termicznie budynku jest jak najbardziej uzasadnione.

dr inż. Bogdan Nowak Kryteria środowiska wewnętrznego wg PN-EN 15251

Kryteria środowiska wewnętrznego wg PN-EN 15251 Kryteria środowiska wewnętrznego wg PN-EN 15251

Na wniosek Komitetu Technicznego nr 279 Polskiego Komitetu Normalizacji w sierpniu 2007 r. normie europejskiej EN 15251:2007 [1] został nadany status Polskiej Normy. Omawia ona własności środowiska wewnętrznego,...

Na wniosek Komitetu Technicznego nr 279 Polskiego Komitetu Normalizacji w sierpniu 2007 r. normie europejskiej EN 15251:2007 [1] został nadany status Polskiej Normy. Omawia ona własności środowiska wewnętrznego, które uwzględniane są przy projektowaniu instalacji oraz podczas oceny efektywności energetycznej budynków wynikającej z dyrektywy EPBD (energy performance of buildings directive) [2].

Materiały PR Jak chronić instalację przed korozją?

Jak chronić instalację przed korozją? Jak chronić instalację przed korozją?

Złożoność i różnorodność rozwiązań oraz różne wymagania wobec instalacji skłaniają projektantów i użytkowników do dbałości o ich niezawodność i żywotność. Największym zagrożeniem dla instalacji jest korozja....

Złożoność i różnorodność rozwiązań oraz różne wymagania wobec instalacji skłaniają projektantów i użytkowników do dbałości o ich niezawodność i żywotność. Największym zagrożeniem dla instalacji jest korozja. Wynalezienie stali nierdzewnej i nierdzewnych stopów dawało przekonanie, że problem ten został rozwiązany. Okazało się jednak, że korozja atakuje bez wyjątku wszystkie metale, a nawet tworzywa.

dr inż. Władysław Węgrzyn Ochrona przeciwpożarowa przy transporcie, składowaniu i spalaniu biomasy

Ochrona przeciwpożarowa przy transporcie, składowaniu i spalaniu biomasy Ochrona przeciwpożarowa przy transporcie, składowaniu i spalaniu biomasy

Bezpieczne pod względem pożarowym i wybuchowym przetwarzanie biomasy na energię elektryczną możliwe jest jedynie wtedy, gdy w całym procesie technologicznym transportu, składowania i spalania biomasy zachowane...

Bezpieczne pod względem pożarowym i wybuchowym przetwarzanie biomasy na energię elektryczną możliwe jest jedynie wtedy, gdy w całym procesie technologicznym transportu, składowania i spalania biomasy zachowane zostaną zasady bezpieczeństwa pożarowego i wybuchowego dostosowane do postaci występowania i parametrów fizyko-chemicznych produktu, wyrobu lub odpadu określanego jako biomasa.Jeżeli w procesach technologicznych u wytwórcy produktu, wyrobu lub odpadu technologicznego, który w elektrociepłowni...

Waldemar Joniec Kotłownie na biopaliwa stałe

Kotłownie na biopaliwa stałe Kotłownie na biopaliwa stałe

Wiedza i praktyka dotycząca budowy kotłowni wbudowanych oraz wolno stojących dla urządzeń spalających węgiel i koks jest ugruntowana i powszechna. W praktyce zasady dotyczące kotłowni węglowych wykorzystywane...

Wiedza i praktyka dotycząca budowy kotłowni wbudowanych oraz wolno stojących dla urządzeń spalających węgiel i koks jest ugruntowana i powszechna. W praktyce zasady dotyczące kotłowni węglowych wykorzystywane są przy budowie kotłowni na biopaliwa stałe. Jednak jest wiele różnic pomiędzy tymi paliwami, determinujących wielkość, lokalizację oraz dojazd i dojście do kotłowni, a także ich budowę i aranżację wnętrza.

Jerzy Kosieradzki Jak dobrać kocioł gazowy?

Jak dobrać kocioł gazowy? Jak dobrać kocioł gazowy?

Przychodzi klient i mówi: „Chciałbym kupić kocioł gazowy do instalacji centralnego ogrzewania w moim domku jednorodzinnym. Co państwo macie w swojej ofercie? Proszę mi coś doradzić”. Czy sprzedawca może...

Przychodzi klient i mówi: „Chciałbym kupić kocioł gazowy do instalacji centralnego ogrzewania w moim domku jednorodzinnym. Co państwo macie w swojej ofercie? Proszę mi coś doradzić”. Czy sprzedawca może spełnić prośbę klienta? Co musi wiedzieć, aby móc zaprezentować coś z oferty swojej hurtowni? I zrobić to tak, aby klient był zadowolony i szef hurtowni także.

TESTO Analizatory spalin Testo

Analizatory spalin Testo Analizatory spalin Testo

Sezon grzewczy tuż-tuż. Dla instalatorów i serwisantów kotłów grzewczych to czas wytężonej pracy, ale również największej liczby zleceń, a co za tym idzie, zarobku. Podstawą wygodnej i skutecznej pracy...

Sezon grzewczy tuż-tuż. Dla instalatorów i serwisantów kotłów grzewczych to czas wytężonej pracy, ale również największej liczby zleceń, a co za tym idzie, zarobku. Podstawą wygodnej i skutecznej pracy instalatorów i serwisantów jest sprawny i precyzyjny analizator spalin. Umożliwi on szybkie i wiarygodne pomiary, niezbędne do właściwego ustawienia pracy kotła grzewczego.

Stefan Żuchowski Technika kondensacyjna. Korzyści płynące z zastosowania kotłów kondensacyjnych (cz. 2)

Technika kondensacyjna. Korzyści płynące z zastosowania kotłów kondensacyjnych (cz. 2) Technika kondensacyjna. Korzyści płynące z zastosowania kotłów kondensacyjnych (cz. 2)

Kotły kondensacyjne są obecne na rynku już od wielu lat, jednak ich pierwsze konstrukcje nie miały wiele wspólnego z oferowanymi dziś zaawansowanymi urządzeniami. Na przestrzeni lat technologia ta gwałtownie...

Kotły kondensacyjne są obecne na rynku już od wielu lat, jednak ich pierwsze konstrukcje nie miały wiele wspólnego z oferowanymi dziś zaawansowanymi urządzeniami. Na przestrzeni lat technologia ta gwałtownie się rozwijała. Pierwsze kotły kondensacyjne były raczej połączeniem zwykłego kotła atmosferycznego z dodatkowym wymiennikiem ciepła pełniącym funkcję ekonomizera doprowadzającego do dalszego odebrania ciepła od spalin, które opuściły pierwotny wymiennik ciepła. Z uwagi na niską temperaturę spalin...

Stefan Żuchowski Technika kondensacyjna. Korzyści płynące z zastosowania kotłów kondensacyjnych (cz. 1.)

Technika kondensacyjna. Korzyści płynące z zastosowania kotłów kondensacyjnych (cz. 1.) Technika kondensacyjna. Korzyści płynące z zastosowania kotłów kondensacyjnych (cz. 1.)

Kotły kondensacyjne znane są w Europie od lat 70. W Polsce już na przełomie lat 70. i 80. opracowano koncepcję budowy tych kotłów, jednak na większą skalę zaczęto je stosować dopiero pod koniec lat 90....

Kotły kondensacyjne znane są w Europie od lat 70. W Polsce już na przełomie lat 70. i 80. opracowano koncepcję budowy tych kotłów, jednak na większą skalę zaczęto je stosować dopiero pod koniec lat 90. Spowodowane to było przede wszystkim wysoką ceną ówczesnych urządzeń, ale także nieufnością inwestorów i instalatorów wobec nowej technologii. Przeszkodą było również stosowanie prawie wyłącznie ogrzewania grzejnikowego oraz powszechne przekonanie, że kocioł kondensacyjny może współpracować tylko z...

Waldemar Joniec, Sławomir Pilarski Kotły na paliwa stałe. Urządzenia do odprowadzania nadmiaru ciepła

Kotły na paliwa stałe. Urządzenia do odprowadzania nadmiaru ciepła Kotły na paliwa stałe. Urządzenia do odprowadzania nadmiaru ciepła

Kotłom na paliwa stałe stawia się duże wymagania – mają zapewnić nie tylko tanią eksploatację i niską emisję, ale i wysoką sprawność. Coraz częściej wymaga się od nich także możliwości współpracy z nowoczesnymi...

Kotłom na paliwa stałe stawia się duże wymagania – mają zapewnić nie tylko tanią eksploatację i niską emisję, ale i wysoką sprawność. Coraz częściej wymaga się od nich także możliwości współpracy z nowoczesnymi instalacjami z zaworami termostatycznymi i jednocześnie z kolektorami słonecznymi lub pompami ciepła, a nawet z instalacjami zasilanymi dodatkowo kotłami olejowymi lub na gaz płynny. Powyższe wymagania mogą być w pełni spełnione w instalacjach zamkniętych. Jednak dotychczas prawo dopuszczało...

Jerzy Kosieradzki Regularna kontrola kotłów. Co i jak robić?

Regularna kontrola kotłów. Co i jak robić? Regularna kontrola kotłów. Co i jak robić?

Od 4 stycznia 2006 r. obowiązuje w krajach Wspólnoty Europejskiej dyrektywa 2002/91/EC w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [1], wprowadzająca m.in. obowiązek sporządzania świadectw energetycznych...

Od 4 stycznia 2006 r. obowiązuje w krajach Wspólnoty Europejskiej dyrektywa 2002/91/EC w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [1], wprowadzająca m.in. obowiązek sporządzania świadectw energetycznych budynków, wykonywania kontroli kotłów i systemów klimatyzacji. Z ostatnim dniem grudnia br. kończy się okres przejściowy i do stycznia 2009 r. wymagania tej dyrektywy są obowiązkowe. Obowiązek okresowych kontroli kotłów wdrożyła do polskiego prawa zmiana w ustawie Prawo budowlane wprowadzona...

Olgierd Romanowski Kontrola kotłów w budynkach. Czy na pewno wiemy, jak ją przeprowadzać?

Kontrola kotłów w budynkach. Czy na pewno wiemy, jak ją przeprowadzać? Kontrola kotłów w budynkach. Czy na pewno wiemy, jak ją przeprowadzać?

Znowelizowane Prawo budowlane [4] wdraża do polskich przepisów prawnych dyrektywę 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [1]. Dyrektywa wprowadza dwa mechanizmy służące zmniejszeniu...

Znowelizowane Prawo budowlane [4] wdraża do polskich przepisów prawnych dyrektywę 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [1]. Dyrektywa wprowadza dwa mechanizmy służące zmniejszeniu zużycia energii w budynkach: certyfikację energetyczną budynków i okresową kontrolę kotłów grzewczych, a także jednorazową kontrolą instalacji grzewczych, w których kotły pracują dłużej niż 15 lat. Jednak zawarte w polskich przepisach szczegółowe wymagania są nieprecyzyjne i osoby zobowiązane do ich...

Waldemar Joniec Wymienniki płytowe

Wymienniki płytowe Wymienniki płytowe

Wymienniki płytowe składają się z wielu cienkich metalowych płyt połączonych razem za pomocą ramy ściągającej lub lutowania. Wewnętrzna konfiguracja kanałów wymiennika powoduje, że po jednej stronie płyty...

Wymienniki płytowe składają się z wielu cienkich metalowych płyt połączonych razem za pomocą ramy ściągającej lub lutowania. Wewnętrzna konfiguracja kanałów wymiennika powoduje, że po jednej stronie płyty płynie gorący płyn, a po drugiej – w przeciwprądzie – płyn zimny. Każda płyta wymiennika ma specjalne wytłoczenia, które zwiększają turbulencje obu płynów, co podwyższa wartość współczynników przenikania ciepła.

Jan Bylicki, Grażyna Lechman Uwagi na temat spalania

Uwagi na temat spalania Uwagi na temat spalania

Proces spalania pozwala na uzyskanie niezbędnego dla ludzi ciepła. Może ono być zamienione w pracę mechaniczną bądź użyte do celów grzewczych (ewentualnie przygotowania ciepłej wody użytkowej) w kotłach.

Proces spalania pozwala na uzyskanie niezbędnego dla ludzi ciepła. Może ono być zamienione w pracę mechaniczną bądź użyte do celów grzewczych (ewentualnie przygotowania ciepłej wody użytkowej) w kotłach.

Stefan Żuchowski Technika kondensacyjna. Praktyczne zastosowanie kotłów kondensacyjnych

Technika kondensacyjna. Praktyczne zastosowanie kotłów kondensacyjnych Technika kondensacyjna. Praktyczne zastosowanie kotłów kondensacyjnych

W poprzednich artykułach [1, 2] opisane zostały podstawy techniki kondensacyjnej oraz rozwiązania optymalizujące pracę kotłów. W niniejszej publikacji omówiono stosowanie kotłów kondensacyjnych w praktyce.

W poprzednich artykułach [1, 2] opisane zostały podstawy techniki kondensacyjnej oraz rozwiązania optymalizujące pracę kotłów. W niniejszej publikacji omówiono stosowanie kotłów kondensacyjnych w praktyce.

Leszek Pacuła Siłownie ORC – ciekawa alternatywa

Siłownie ORC – ciekawa alternatywa Siłownie ORC – ciekawa alternatywa

Ograniczanie emisji do atmosfery wiąże się z unijną polityką wspierania odnawialnych źródeł energii (OZE). Produkcja energii elektrycznej z wykorzystaniem OZE premiowana jest tzw. zielonymi certyfikatami,...

Ograniczanie emisji do atmosfery wiąże się z unijną polityką wspierania odnawialnych źródeł energii (OZE). Produkcja energii elektrycznej z wykorzystaniem OZE premiowana jest tzw. zielonymi certyfikatami, mającymi wymierną wartość rynkową. Kogeneracja energii cieplnej i elektrycznej w oparciu o biomasę jest atrakcyjną alternatywą dla powszechnych w Polsce kotłowni węglowych, zasilających nieduże organizmy miejskie, osiedla satelickie większych miast czy obiekty przemysłowe, w których generowane...

dr inż. Zdzisław Gebhardt, Waldemar Joniec Odprowadzanie spalin z kotłów gazowych. Zmiana wymagań dotyczących przewodów spalinowych i dymowych

Odprowadzanie spalin z kotłów gazowych. Zmiana wymagań dotyczących przewodów spalinowych i dymowych Odprowadzanie spalin z kotłów gazowych. Zmiana wymagań dotyczących przewodów spalinowych i dymowych

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 12 marca 2009 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1], wprowadziło szereg istotnych zmian w stosowaniu przewodów...

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 12 marca 2009 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1], wprowadziło szereg istotnych zmian w stosowaniu przewodów spalinowych i dymowych. Uwzględniają one uwagi od lat zgłaszane przez producentów kotłów gazowych, i to na producentach będzie teraz spoczywała większa odpowiedzialność za dostarczenie do urządzenia instrukcji umożliwiającej prawidłowy dobór i montaż przewodów. Zmiany te powinny być też...

dr inż. Jacek Zawistowski, mgr inż. Sławomir Janiszewski Kotły z automatycznym podawaniem paliwa

Kotły z automatycznym podawaniem paliwa Kotły z automatycznym podawaniem paliwa

Pierwsze kotły węglowe z automatycznym podawaniem paliwa stałego pojawiły się na polskim rynku dopiero w połowie lat 90. i w początkowym okresie bazowały na zagranicznych rozwiązaniach konstrukcyjnych....

Pierwsze kotły węglowe z automatycznym podawaniem paliwa stałego pojawiły się na polskim rynku dopiero w połowie lat 90. i w początkowym okresie bazowały na zagranicznych rozwiązaniach konstrukcyjnych. Od tego czasu obserwuje się dynamiczny rozwój produkcji i sprzedaży tych kotłów, skutkujący poprawianiem się ich jakości. W Polsce w eksploatacji znajduje się ok. 250 tys. kotłów z automatycznym podawaniem paliwa o łącznej mocy ok. 5000 MW. To ponad 10% wszystkich eksploatowanych w kraju małych kotłów...

prof. dr hab. inż. Witold M. Lewandowski, mgr inż. Weronika Lewandowska-Iwaniak Bilans cieplny w budynku. Jak zmniejszyć zapotrzebowanie na ciepło?

Bilans cieplny w budynku. Jak zmniejszyć zapotrzebowanie na ciepło? Bilans cieplny w budynku. Jak zmniejszyć zapotrzebowanie na ciepło?

W artykule szczegółowo przedstawiono znaczący wpływ izolacji na zapotrzebowanie budynku na ciepło i komfort cieplny jego mieszkańców. W kolejnej publikacji omówione zostaną izolacje transparentne, umożliwiające...

W artykule szczegółowo przedstawiono znaczący wpływ izolacji na zapotrzebowanie budynku na ciepło i komfort cieplny jego mieszkańców. W kolejnej publikacji omówione zostaną izolacje transparentne, umożliwiające pozyskanie przez budynek ciepła z otoczenia.

Najnowsze produkty i technologie

Automa.Net sp. z o. o. Części automatyki przemysłowej – jak sprawdzić ich dostępność?

Części automatyki przemysłowej – jak sprawdzić ich dostępność? Części automatyki przemysłowej – jak sprawdzić ich dostępność?

Masz własny zakład automatyki przemysłowej lub inną firmę, która potrzebuje dostępu do specjalistycznych części i narzędzi do maszyn z całego świata? Dostęp do sprawdzonych dostawców i dystrybutorów podzespołów...

Masz własny zakład automatyki przemysłowej lub inną firmę, która potrzebuje dostępu do specjalistycznych części i narzędzi do maszyn z całego świata? Dostęp do sprawdzonych dostawców i dystrybutorów podzespołów może okazać się w tym przypadku kluczowy. Sprawdź, jak najszybciej odszukać potrzebne części w internecie i zamówić je bezpośrednio od dystrybutora z dowolnego miejsca na ziemi.

PHU DAMBAT Falownik czy hydrofor?

Falownik czy hydrofor? Falownik czy hydrofor?

Zarówno falownik, jak i hydrofor to urządzenia, które optymalizują i regulują pracę instalacji, przyczyniając się do oszczędności wody i energii. Różni je zasada działania i zastosowanie.

Zarówno falownik, jak i hydrofor to urządzenia, które optymalizują i regulują pracę instalacji, przyczyniając się do oszczędności wody i energii. Różni je zasada działania i zastosowanie.

ESBE Kolektory i zawór temperaturowy w jednej instalacji?

Kolektory i zawór temperaturowy w jednej instalacji? Kolektory i zawór temperaturowy w jednej instalacji?

W instalacjach z kolektorami słonecznymi wykorzystywane są zwykle zawory do ogrzewania słonecznego. Jeżeli jest to jednak system grzewczy z kotłem na paliwo stałe i kolektorami słonecznymi, po stronie...

W instalacjach z kolektorami słonecznymi wykorzystywane są zwykle zawory do ogrzewania słonecznego. Jeżeli jest to jednak system grzewczy z kotłem na paliwo stałe i kolektorami słonecznymi, po stronie kotła montuje się zawór temperaturowy.

merXu Kupuj przez internet w 8 krajach Unii Europejskiej

Kupuj przez internet w 8 krajach Unii Europejskiej Kupuj przez internet w 8 krajach Unii Europejskiej

Ciężki okres dla branży przemysłowej spowodowany światową sytuacją gospodarczo-polityczną sprawia, że coraz więcej firm zainteresowanych jest międzynarodowymi możliwościami, jakie niesie rynek. A te są...

Ciężki okres dla branży przemysłowej spowodowany światową sytuacją gospodarczo-polityczną sprawia, że coraz więcej firm zainteresowanych jest międzynarodowymi możliwościami, jakie niesie rynek. A te są naprawdę ciekawe – zwłaszcza z perspektywy zakupowej.

LG ELECTRONICS POLSKA SP. Z O.O Czy klimatyzacją można ogrzewać pomieszczenia?

Czy klimatyzacją można ogrzewać pomieszczenia? Czy klimatyzacją można ogrzewać pomieszczenia?

Klimatyzacja na stałe wpisała się w nasze życie. Montujemy ją zarówno w domach, jak i w mieszkaniach. Niektórzy zastanawiają się, czy warto w nią inwestować, biorąc pod uwagę fakt, że lato, choć ostatnio...

Klimatyzacja na stałe wpisała się w nasze życie. Montujemy ją zarówno w domach, jak i w mieszkaniach. Niektórzy zastanawiają się, czy warto w nią inwestować, biorąc pod uwagę fakt, że lato, choć ostatnio gorące, trwa tylko kilka miesięcy. Odpowiedź jest prosta – gdy kończy się lato, zaczyna się ogrzewanie klimatyzacją!

VERANO GLOBAL Sp. z o.o. Idealne ogrzewanie i chłodzenie niskotemperaturowe już jest!

Idealne ogrzewanie i chłodzenie niskotemperaturowe już jest! Idealne ogrzewanie i chłodzenie niskotemperaturowe już jest!

Świat się zmienia, podobnie jak klimat. Zimy nie są już tak ciężkie, zaś w lecie temperatury nawet w Polsce potrafią nam nieźle dokuczać. Dlatego warto pomyśleć o urządzeniu, które będzie spełniać dwie...

Świat się zmienia, podobnie jak klimat. Zimy nie są już tak ciężkie, zaś w lecie temperatury nawet w Polsce potrafią nam nieźle dokuczać. Dlatego warto pomyśleć o urządzeniu, które będzie spełniać dwie funkcje – grzania w zimie oraz chłodzenia w lecie. Niebawem takie urządzenia będą standardową formą ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń biurowych jak i mieszkań prywatnych. Te urządzenia to klimakonwektory.

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Portal Budowlany - rynekinstalacyjny.pl

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Pliki cookies stosujemy w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies. Nim Państwo zaczną korzystać z naszego serwisu prosimy o zapoznanie się z naszą polityką prywatności oraz Informacją o Cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności oraz Informacji o Cookies. Administratorem Państwa danych osobowych jest Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.K., nr KRS: 0000537655, z siedzibą w 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. +48 22 810-21-24, właściciel strony www.rynekinstalacyjny.pl. Twoje Dane Osobowe będą chronione zgodnie z wytycznymi polityki prywatności www.rynekinstalacyjny.pl oraz zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r i z Ustawą o ochronie danych osobowych Dz.U. 2018 poz. 1000 z dnia 10 maja 2018r.