Czy dostępna będzie tania energia elektryczna do ogrzewania?

Według ekspertów IEA tak duży przyrost energii słonecznej i wiatrowej oraz z innych źródeł odnawialnych oznacza, że mamy do czynienia z nową tendencją w globalnej gospodarce energetycznej. Raport IEA prognozuje, że odnawialne źródła energii będą odpowiadać za prawie 95% wzrostu globalnej mocy wytwórczej do 2026 roku, a sama fotowoltaika zapewni ponad połowę mocy z OZE. W 2026 roku globalna moc odnawialnej energii elektrycznej wzrośnie o ponad 60% w porównaniu z poziomem z 2020, do ponad 4800 GW, co odpowiada obecnej całkowitej globalnej mocy energetycznej z paliw kopalnych i energii jądrowej łącznie. Oczekuje się, że ilość mocy odnawialnej dodanej w latach 2021–2026 będzie o połowę wyższa niż w latach 2015–2020. Prognoza ta bierze pod uwagę także silniejsze wsparcie i bardziej ambitne obietnice złożone tuż przed spotkaniem COP26 pod koniec 2021 roku w Glasgow.

Rosnące koszty nowych instalacji i kluczowych materiałów do produkcji paneli słonecznych i turbin wiatrowych nie były dotychczas przeszkodą w szybkim rozwoju OZE. Wysokie ceny surowców, zwłaszcza energii z paliw kopalnych, sprawiały, że odnawialne źródła energii stawały się coraz bardziej konkurencyjne.

Chiny pozostają światowym liderem pod względem przyrostu mocy: prognozuje się, że już w 2026 roku osiągną 1200 GW całkowitej mocy wiatrowej i słonecznej, czyli aktualny cel na 2030 rok. Tak duży przyrost mocy OZE w Chinach może sprawić, że szczyt konsumpcji energii z paliw kopalnych wypadnie przed 2030 roku, a później zacznie przeważać energia z OZE. Również Indie planują szybki wzrost OZE – do 500 GW mocy do 2030 roku. Wdrożenia w Europie i USA także mają szanse na znaczne przyspieszenie w porównaniu z poprzednimi 5 latami. Te cztery rynki (Europa, USA, Chiny i Indie) odpowiadają za 80% przyrostu mocy odnawialnych na całym świecie.

Fotowoltaika pozostaje motorem globalnego wzrostu w zakresie odnawialnej energii elektrycznej, na kolejnym miejscu plasuje się lądowa energetyka wiatrowa, po niej morska. Tej ostatniej ma być ponad trzykrotnie więcej do 2026 roku. Pomimo rosnących cen raport IEA zakłada, że światowy popyt na biopaliwa w 2021 roku przekroczył poziom z 2019 i tym samym odbił po ogromnym spadku spowodowanym pandemią w 2020. Popyt na biopaliwa ma mocno rosnąć do 2026 roku, a Azja będzie miała prawie 30-proc. udział w ich globalnej produkcji. Indie staną się trzecim co do wielkości rynkiem etanolu na świecie, za USA i Brazylią.

Czytaj także: Raport IEA „Net zero by 2050”. Plan działania dla globalnego sektora energetycznego

Optymistyczne warianty rozwoju zakładają, że wzrost OZE do 2026 roku może być nawet o 25% wyższy od wariantu bazowego. Jednak nawet tak szybkie tempo rozwoju OZE nadal nie zapewnia poziomu koniecznego do wejścia na szybką ścieżkę osiągnięcia celu, jakim jest globalna zerowa emisja netto do 2050 roku. Wymagałoby to zwiększenia tempa przyrostu mocy OZE nie o 25, ale o 50% w stosunku do wariantu bazowego. A to oznacza również czterokrotny wzrost zapotrzebowania na biopaliwa i trzykrotny na ciepło z OZE.

W realizacji każdego z wariantów rozwoju wiele zależy od usuwania barier, którymi są m.in. pozwolenia i integracja z siecią energetyczną, kwestie akceptacji społecznej, niespójne podejście polityczne i niewystarczające finasowanie. Poważną przeszkodą są również wysokie koszty inwestycyjne w krajach rozwijających się.

W raporcie znalazły się także rozważania, czy ogrzewanie ze źródeł odnawialnych jest konkurencyjne cenowo w porównaniu z wykorzystaniem paliw kopalnych w sektorze mieszkaniowym. W 2020 roku paliwa kopalne zaspokajały ponad 60% zapotrzebowania na ciepło w sektorze budowlanym na całym świecie. Konkurencyjność kosztowa odnawialnych technologii ogrzewania i podgrzewania wody zależy od kombinacji wielu czynników – w tym kosztów inwestycyjnych, zmiennych kosztów eksploatacji, stałych kosztów eksploatacji i serwisowania oraz dostępnych zachęt finansowych i ekonomicznych dla OZE lub czynników zniechęcających do paliw kopalnych. Koszt zakupu domowych urządzeń grzewczych jest bardzo zróżnicowany. Pomimo dużej konkurencji cena większości urządzeń wykorzystujących OZE, np. pomp ciepła i automatycznych kotłów na biomasę, pozostanie wyższa niż urządzeń na paliwa kopalne, takich jak np. kotły gazowe. Jednak koszt inwestycyjny powinien być analizowany wraz z kosztami eksploatacji. Dla wielu budynków oznacza to również konieczność dostosowania do niższych parametrów zasilania. Konkurencyjność kosztowa technologii ciepła ze źródeł odnawialnych w porównaniu z opcjami opartymi na paliwach kopalnych różni się znacznie w poszczególnych regionach świata. Istnieją też bariery pozaekonomiczne, jak np. dostępność wykwalifikowanych instalatorów, zaufanie do technologii, świadomość potencjalnych korzyści, dostęp do finansowania i „koszty bałaganu” związane z nową instalacją. Zwiększenie wykorzystania energii odnawialnej w budynkach wymaga zatem od decydentów stawienia czoła tym wyzwaniom poprzez kompleksowe i wielowymiarowe podejście polityczne.

We fragmencie raportu poświęconym Polsce podano, że wzrost mocy ze źródeł odnawialnych ma się potroić w latach 2021–2026 w porównaniu do okresu 2015–2020, ale roczne przyrosty są u nas niestabilne ze względu na zmiany polityczne. Polska ma dodać do systemu energetycznego 23 GW mocy z OZE w latach 2021–2026 (wzrost o 71%). Fotowoltaika będzie stanowiła 75% wzrostu, zaraz za nią plasuje się wiatr na lądzie. Pierwsze morskie turbiny wiatrowe rozpoczną działalność w 2026 roku, z mocą blisko 1 GW. Duże moce na morzu przybędą w latach 2026–30 – ma to być nawet 6 GW. Polska wystąpiła o ok. 3,7 mld euro dotacji i pożyczek za pośrednictwem Union’s Recovery and Resilience Facility na rozwój morskiej energetyki wiatrowej. Prognoza IEA dotycząca rozwoju PV w Polsce uwzględniała m.in. impuls, jaki dał „Mój Prąd”, ale czy będzie wciąż aktualna po zmianie tego programu? Przed Polską stoi jeszcze wyzwanie, jakim jest konieczność zwiększenia inwestycji w sieci przesyłowe i dystrybucyjne w celu umożliwienia integracji systemu z energetyką wiatrową i fotowoltaiczną. Ponadto potrzebna jest aktualizacja krajowych dokumentów strategicznych dotyczących długoterminowego rozwoju energetyki, tak aby zapewnić deweloperom energii odnawialnej większą przejrzystość i zachęcić do inwestycji.

na podst. www.iea.org