Pakiet zimowy UE wchodzi w życie

Po opublikowaniu dyrektywy 2018/844 UE z dnia 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej [2] w grudniu ukazały się trzy kolejne kluczowe akty prawne „pakietu zimowego – Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” istotne dla branży energetycznej i budownictwa:

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu [5] (dalej: rozporządzenie);
• dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych [3] (dalej: nowa dyrektywa OZE);
• dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej [4] (dalej: nowa dyrektywa EER).

Zadaniem nowych aktów prawnych jest wyznaczenie i realizacja celów unii energetycznej w kolejnej perspektywie czasowej sięgającej 2030 r. w zakresie odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej i emisji gazów cieplarnianych. Określone przez Radę Europejską w październiku 2014 r. [7] ramy polityki energetyczno-klimatycznej Unii do 2030 r. i realizowane za pomocą przyjętych, wymienionych wcześniej aktów jako cele Unii to: co najmniej 32-proc. udział energii ze źródeł odnawialnych w bilansie energetycznym UE, poprawa efektywności energetycznej o co najmniej 32,5%, redukcja emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40% w całej gospodarce UE (w porównaniu do poziomu z 1990 roku) oraz stworzenie co najmniej 15% elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych, integrujących unijny rynek energii.

Czytaj też: Branża krytykuje projekt Polityki Energetycznej Polski 2040 >>

Rozporządzenie (UE) 2018/1999

Rozporządzenie 2018/1999 w sprawie zarządzania unią jest efektem propozycji regulacji prawnych przedstawionych w „pakiecie zimowym” z listopada 2016 r. [1]. Pakiet ten zawierał projekt niniejszego rozporządzenia, którego celem jest uproszczenie procesu monitorowania postępów i reagowania przy realizacji celów unii energetycznej na rok 2030 i w dalszej perspektywie długoterminowej oraz integracja rozproszonych zdaniem Komisji Europejskiej obowiązków i polityk krajów członkowskich w obszarach związanych z klimatem i energią.

Unia energetyczna składa się zgodnie z rozporządzeniem z pięciu zasadniczych wymiarów: bezpieczeństwo energetyczne, wewnętrzny rynek energii, efektywność energetyczna, obniżenie emisyjności oraz badania naukowe, innowacje i kreatywność. Dla tych pięciu wymiarów określono podstawy prawne zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, które w praktyce sprowadzają się do krajowych zobowiązań w obszarach planowania, raportowania i monitorowania ich postępu w zakresie energii i klimatu oraz nadzoru pełnionego przez organy UE, służących realizacji celów unii energetycznej.

Rozporządzenie zobowiązuje państwa członkowskie do systematycznego, okresowego opracowywania:

• zintegrowanego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu (jego projekt powinien być przedłożony Komisji do 31 grudnia 2018 r. Projekt planu polskiego dostępny jest na stronie Ministerstwa Energii [6]);
• zintegrowanego krajowego sprawozdania z postępów w dziedzinie energii i klimatu, zawierającego m.in. zintegrowane sprawozdania dotyczące:
  – energii ze źródeł odnawialnych,
  – efektywności energetycznej,
  – bezpieczeństwa energetycznego,
  – wewnętrznego rynku energii,
  – ubóstwa energetycznego,
  – badań naukowych, innowacji i konkurencyjności;
• długoterminowej strategii państwa na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych;
• zintegrowanego sprawozdania na temat polityk i środków oraz prognoz dotyczących gazów cieplarnianych;
• zintegrowanego sprawozdania dotyczącego krajowych działań w zakresie przystosowania się do zmian klimatu, wsparcia finansowego i technicznego udzielanego krajom rozwijającym się oraz dochodów ze sprzedaży na aukcji;
• innych sprawozdań rocznych wynikających z dyrektyw 2009/119/WE i 2013/30/UE;
• sprawozdania z osiągnięcia krajowego celu dotyczącego efektywności energetycznej na 2020 r.

Zintegrowane krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu stają się podstawowym narzędziem służącym realizacji celów i założeń unii energetycznej. Państwa członkowskie określą w nich własne cele i wkłady w dziedzinie energii i klimatu, które muszą byś spójne z polityką Unii i prowadzić do realizacji jej celów, zwłaszcza tych określonych na rok 2030, dotyczących udziału energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej.

Państwa członkowskie będą ponadto od 2023 roku, a następnie co dwa lata, sporządzać sprawozdania z wdrażania swojego zintegrowanego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu, którego zakres obejmować ma wszystkie pięć wymiarów unii energetycznej.

Komisja zobowiązana jest do oceny powyższych opracowań pod kątem ich adekwatności i zdolności do realizacji zbiorczych celów i założeń unii energetycznej oraz do informowania o możliwych rozbieżnościach. Pierwsza ocena postępów państw członkowskich, oparta na szczegółowej analizie zintegrowanych krajowych postępów w dziedzinie energii i klimatu, wykonana zostanie do 31 października 2021 r., a następnie powtarzana będzie co dwa lata.

Rozporządzenie daje Komisji prawo wpływu na krajowe polityki, działania i cele w dziedzinie energii i klimatu, jeżeli na podstawie przeprowadzonej oceny stwierdzi ona, że założenia lub postępy państw członkowskich są niewystarczające do realizacji zbiorczych założeń unii energetycznej. Wydawane będą wówczas zalecenia dla państw członkowskich, wskazujące na zwiększenie poziomu ambicji i służące realizacji wspólnych celów unii energetycznej. Otrzymując takie zalecenie, państwo członkowskie przyjmuje je i podejmuje działania zmierzające do jego realizacji lub odrzuca, odpowiednio uzasadniając taką decyzję. Zasadą ma być jednak, że „państwo członkowskie należycie uwzględnia zalecenie w duchu solidarności między państwami członkowskimi a Unią oraz między państwami członkowskimi”. Dodatkowo, oprócz wydania zaleceń, Komisja może skorzystać ze swoich uprawnień na poziomie Unii, podejmując środki zobowiązujące państwa członkowskie do m.in. „dobrowolnej wpłaty na rzecz unijnego mechanizmu finansowania energii ze źródeł odnawialnych utworzonego na poziomie Unii”.

Dyrektywa 2018/2001Dyrektywa 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych przekształca i zastępuje dyrektywę 2009/28/WE o takim samym tytule. Powodem zmian w dotychczasowej dyrektywie jest konieczność dostosowania jej do nowych ram polityki klimatyczno-energetycznej Unii do 2030 r. Głównym celem nowej dyrektywy OZE jest realizacja unijnego celu, jakim jest osiągnięcie co najmniej 32-proc. udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w Unii w 2030 r. Przyjęta docelowa wartość udziału zostanie poddana rewizji do 2023 r. i może zostać zwiększona. Zmiany wprowadzone nową dyrektywą OZE określają:

• wiążący ogólny cel unijny na 2030 r. w zakresie udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych;
• zasady dotyczące systemów wsparcia finansowego na rzecz energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych;
• procedury wydawania zezwoleń na budowę, rozbudowę, eksploatację obiektów produkcji i źródeł energii odnawialnej oraz aktywów niezbędnych do ich podłączenia do sieci, a także procedury powiadomienia o podłączeniach do sieci;
• zasady działalności prosumentów energii elektrycznej i społeczności energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej;
• zasady wykorzystania energii odnawialnej i jej rolę w sektorze ciepłownictwa, chłodnictwa i transportu;
• ograniczenia emisji gazów cieplarnianych dla biopaliw, biopłynów i paliw z biomasy.

Nowa dyrektywa OZE wprowadza przepisy, które mają służyć zwiększeniu tempa inwestycji w modernizację i rozwój energetyki oraz ciepłownictwa i chłodnictwa opartego na odnawialnych źródłach energii. Realizacji tego celu służyć mają m.in. systemy wsparcia finansowego dla OZE, rozwój produkcji energii odnawialnej i społeczności energetycznych, wprowadzenie praw i obowiązków wobec systemów ciepłowniczych i chłodniczych, wzmocnienie mechanizmów współpracy transgranicznej i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z biopaliw.

Czytaj też: Program „Czyste Powietrze” powinien mocniej wspierać odnawialne źródła energii >>

Dyrektywa 2018/2002

Nowa dyrektywa 2018/2002 w sprawie efektywności energetycznej wprowadza zmiany do dyrektywy 2012/27/UE. Ustala nowy cel Unii w zakresie zwiększenia efektywności energetycznej o co najmniej 32,5% do 2030 roku, wskazując jednocześnie, że unijne zużycie energii w 2030 r. nie może być większe niż 1273 Mtoe energii pierwotnej lub 956 Mtoe energii końcowej. Ponadto do 2023 r. KE podda rewizji przyjęte przy wyznaczaniu powyższego celu założenia, czego skutkiem może być zwiększenie ustanowionego w nowej dyrektywie celu.

Nowa dyrektywa EER nakłada również obowiązek nowych łącznych oszczędności energii, wynoszących 0,8% rocznego zużycia energii końcowej i osiąganych w każdym roku od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2030 r., a także w kolejnych dziesięcioleciach po 2030 r., chyba że przegląd KE wykaże, iż nie jest to konieczne do realizacji unijnych celów w zakresie energii i klimatu do 2050 r.

Kluczowe dla realizacji ustanowionych w nowej dyrektywie EER celów w zakresie efektywności energetycznej Unii jest zwiększanie świadomości wszystkich jej obywateli na temat korzyści płynących ze zmniejszenia zużywanej energii oraz dostęp do dokładnych informacji o jej zużyciu i sposobów poprawy efektywności energetycznej. W związku z tym wprowadzono zmiany dotyczące opomiarowania instalacji ogrzewania, chłodzenia i ciepłej wody użytkowej. Wszystkie liczniki i podzielniki kosztów ogrzewania mają zostać wyposażone w funkcję zdalnego odczytu po to, by umożliwić wszystkim użytkownikom końcowym otrzymywanie szczegółowych i częstych informacji o zużywanej przez nich ilości energii. Czas na wymianę liczników ogrzewania, chłodzenia i c.w.u. oraz podzielników kosztów energii nieposiadających funkcji zdalnego odczytu określono na 1 stycznia 2027 r., a montaż takich urządzeń nie będzie możliwy po 25 października 2020 r.

Ewaluacji zostanie poddana realizacja obowiązku przeprowadzenia okresowych audytów energetycznych dużych przedsiębiorstw. Komisja Europejska dokona bowiem do końca tego roku oceny skuteczności wdrażania definicji małych i średnich przedsiębiorstw do celów art. 8 ust. 4, który zobowiązuje przedsiębiorstwa niebędące MŚP do wykonywania co cztery lata audytu energetycznego.

Skutki dla branży instalacyjnej i budownictwa

Cele unii energetycznej, określone w przyjętych dotychczas aktach prawnych będących częścią „pakietu zimowego”, tj. w dyrektywie zmieniającej dyrektywę o charakterystyce energetycznej budynków 2018/844, nowej dyrektywie EER i OZE oraz rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną, są ambitne i wymagają mobilizacji całej działalności społeczno-gospodarczej Unii Europejskiej. Ich realizacja wymagać będzie poniesienia znaczących nakładów finansowych, aby transformacja kolejnych sektorów gospodarki – energetyki, ciepłownictwa, chłodnictwa, transportu, budownictwa, przemysłu itd. – była możliwa.

Nowe dyrektywy i rozporządzenie wskazują kierunek rozwoju poszczególnych branż. Z punktu widzenia zaopatrzenia budynków w energię istotny jest rozwój prosumpcji energii elektrycznej oraz przebudowa systemów ciepłowniczych i chłodniczych. Zmieni to strukturę zapotrzebowania na energię pierwotną w budynkach, ułatwiając użytkownikom końcowym korzystanie z OZE. Odbiorcy przyłączeni do systemów ciepłowniczych i chłodniczych, które nie są efektywne, mają uzyskać wsparcie i warunki umożliwiające odłączenie się od takiego systemu. Perspektywa utraty klientów zmusi poniekąd właścicieli systemów ciepłowniczych i chłodniczych do ich modernizacji, prowadzących do zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych oraz korzystania z ciepła i chłodu odpadowego.

Efektem nowego prawa będzie również zmiana podejścia i zachowań wszystkich użytkowników końcowych energii wykorzystywanej do ogrzewania, chłodzenia i ciepłej wody użytkowej. Dzięki powszechnemu dostępowi do częstych i szczegółowych informacji na temat zużycia energii i sposobów jego ograniczania zwiększyć się ma świadomość użytkowników końcowych w zakresie ich roli i możliwości wpływu na ilość zużywanej energii. Umożliwić to mają nowoczesne, inteligentne liczniki i podzielniki kosztów ciepła wyposażone w funkcję zdalnego odczytu oraz zwiększenie zakresu informacji prezentowanych na rachunkach za energię do ogrzewania, chłodzenia i przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Kiedy zmiany w prawie?

Rozporządzenie weszło w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dz.Urz. UE, tj. 10 stycznia 2019 r., natomiast nowe dyrektywy obowiązują od 24 grudnia 2018 r. Przepisy krajowe muszą zostać dostosowane do nowej dyrektywy EER w ciągu kolejnych 18 miesięcy, czyli do 25 czerwca 2020 r., a wprowadzenie do krajowego porządku prawnego nowej dyrektywy OZE musi nastąpić do 30 czerwca 2021 r.

Literatura

1. Clean Energy for all Europeans, https://ec.europa.eu/energy/en/topics/energy-strategy-and-energy-union/clean-energy-all-europeans (dostęp 4.02.2019).
2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (Dz.Urz. UE L 156/75).
3. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (wersja przekształcona) (Dz.Urz. UE L 328/82).
4. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (Dz.Urz. UE L 328/210).
5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (Dz.Urz. UE L 328/1).
6. Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021–2030 – Założenia i cele oraz polityki i działania, Ministerstwo Energii, https://www.gov.pl/documents/33372/436746/Projekt_KPEiK_na_lata_2021-2030.pdf/aaefd8b3-0dff-3cdd-f016-b9c478b96ce1 (dostęp 4.02.2019).
7. Konkluzje EUCO 169/14 z 23 i 24 października 2014 r., https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/PL/ec/145432.pdf (dostęp 4.02.2019).

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!