Toalety znajdujące się w szkołach i przedszkolach zaliczane są do pomieszczeń higienicznosanitarnych, muszą więc spełniać wymagania rozdziału 6 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych dla budynków [1]. Na każdej kondygnacji powinny się znajdować odpowiednio wyposażone ogólnodostępne ustępy, z misami ustępowymi umieszczonymi w osobnych kabinach (o wymiarach min. 1,0 m długości i 1,1 m szerokości, ze ściankami i drzwiami o wysokości co najmniej 2 m i prześwitem nad podłogą min. 0,15 m). 

Zobacz także: Jak zamontować syfon do umywalki? Instrukcja krok po kroku >>

Natomiast rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach oświatowych nie stawia wymagań technicznych wyposażeniu toalet – ogólny zapis mówi o konieczności zapewnienia dostępu do ciepłej bieżącej wody oraz podstawowych środków myjących, ręczników i papieru toaletowego. Przybory sanitarne, określane w tym rozporządzeniu jako urządzenia higienicznosanitarne, muszą być utrzymywane w czystości i w stanie pełnej sprawności technicznej [2]. Wysokość montaży toalet czy umywalek to nadal nie wszystko. Utrzymanie w czystości i walor higieniczny ułatwiają takie rozwiązania jak bezrantowe miski toaletowe czy owalne umywalki (pod kołnierzem i w rogach łatwo gromadzi się brud, wilgoć i pleśń), powłoki antybakteryjne (np. z tlenku tytanu), wykonanie przyborów ze stali nierdzewnej czy zastosowanie armatury bezdotykowej.

Czytaj także: Armatura bezdotykowa

Łazienki szkolne i przedszkolne – wymagania minimalne

Warunki Techniczne [1] określają minimalne wyposażenie toalet dla szkół jako następujące:

• jedna umywalka na każde 20 osób,
• jedna miska ustępowa na każde 20 dziewcząt (w rozporządzeniu: „kobiet”),
•  jedna miska ustępowa i jeden pisuar na każdych 20 chłopców (w rozporządzeniu: mężczyzn”),
• wpust kanalizacyjny podłogowy z syfonem oraz armatura czerpalna ze złączką do węża w pomieszczeniach z pisuarem lub mających więcej niż 4 kabiny ustępowe (przy czym ze względu na intensywne wykorzystanie szkolnych pomieszczeń higienicznosanitarnych przez dzieci i młodzież zaleca się, by takie wyposażenie mieściło się w każdym ustępie szkolnym).

Łazienkowy wpust podłogowy w szkolnych pomieszczeniach higienicznosanitarnych powinien być zaprojektowany zgodnie z normą PN-EN 1253 – a minimalny spadek podłogi w jego kierunku powinien wynosić 1% (tak jak dla pomieszczeń wilgotnych z okładzinami płytkowymi przy niewielkim napływie wody) [3].

W odniesieniu do projektowania pomieszczeń higienicznosanitarnych i ich wyposażenia dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach warto zwrócić uwagę na rozporządzenie w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania [4]. Wobec braku innego wymogu – ponieważ rozporządzenie dotyczy „innych form wychowania przedszkolnego” (a nie przedszkoli czy oddziałów przedszkolnych), jako minimalne wyposażenie toalet można przyjąć [4]:

• 1 miska ustępowa na 15 dzieci;
• 1 umywalka na 15 dzieci;
• 1 brodzik z natryskiem do utrzymania higieny osobistej dzieci.

Pomieszczenie higienicznosanitarne w przedszkolu może być przeznaczone do wspólnego użytku chłopców i dziewczynek, jednak wymaga wydzielenia poszczególnych kabin ustępowych – obowiązek ten wynika zarówno z warunków technicznych, jak i z rozporządzenia „przedszkolnego” [1, 4]. Zgodnie z WT [1] ścianki i drzwi tych kabin w pomieszczeniach przeznaczonych wyłącznie dla dzieci mogą być nieco niższe niż w pomieszczeniach higienicznosanitarnych w innych budynkach. Ich wysokość może wynosić nie mniej niż 1,5 m (w przypadku pomieszczeń dla uczniów w szkołach co najmniej 2 m). W urządzeniach sanitarnych w przedszkolu należy zapewnić centralną regulację mieszania ciepłej wody, a temperatura ciepłej wody doprowadzonej do urządzeń sanitarnych powinna wynosić 35–40°C [4].

Dostępność łazienek szkolnych i przedszkolnych

Z pomieszczeń higienicznosanitarnych przeznaczonych dla dzieci i młodzieży w przedszkolach i szkołach mogą korzystać także pracownicy tych placówek. Nie ma wskazań dotyczących obowiązku projektowania osobnych pomieszczeń higienicznosanitarnych dla pracowników, należy natomiast zwrócić uwagę, by odległość od stanowiska pracy lub miejsca przebywania ludzi do najbliższego ustępu [1] nie była większa niż 75 m (w przypadku stanowiska pracy chronionej – 50 m). Dotyczy to zarówno uczniów, jak i kadry szkolnej lub przedszkolnej (nauczycieli, ale też pracowników administracyjnych czy technicznych).

Kolejnym zagadnieniem, które coraz częściej pojawia się przy budowie czy remoncie szkoły, jest dostępność budynku dla osób niepełnosprawnych. Warunki techniczne mówią jasno, że na kondygnacjach dostępnych dla osób niepełnosprawnych powinna się znajdować co najmniej jedna toaleta dostosowana do ich potrzeb [1]. Toaleta taka musi mieć zapewnioną przestrzeń manewrową o wymiarach co najmniej 1,5 × 1,5 m, dojazd bez progów (bezprogowe muszą być także drzwi) oraz odpowiednio dostosowane wyposażenie (w tym co najmniej jedną umywalkę i co najmniej jedną miskę ustępową) i uchwyty bezpieczeństwa ułatwiające korzystanie z urządzeń higienicznosanitarnych.

Wyposażenie sanitarne żłobków i przedszkoli

Łazienka w przedszkolu powinna być zaprojektowana i wyposażona w sposób zachęcający dzieci do nauki i utrwalania higienicznych zachowań, a jednocześnie umożliwiać opiekunom dbanie o higienę podopiecznych w wymaganym zakresie. Jednocześnie przybory sanitarne muszą być trwałe i odporne na intensywne użytkowanie, a także łatwe do utrzymania w czystości. Ważne jest zatem zastosowanie przyborów sanitarnych przyjaznych dla najmłodszych (pod względem kolorów, kształtów czy wykonania) oraz zamontowanie ich na odpowiedniej wysokości. 

Serie łazienkowe mogą być kolorowe i wesołe (ale nie krzykliwe czy rozpraszające), funkcjonalne i bezpieczne – sprzyja temu szereg rozwiązań konstrukcyjnych (np. miski bezrantowe lub kształty desek sedesowych), które ułatwiają także utrzymanie higieny i czystości urządzeń – np. głębokie umywalki zapobiegają rozchlapywaniu wody, a ich gładka powierzchnia z odpowiednią powłoką i obłe kształty upraszczają czyszczenie przyborów. Natomiast wysokość montażowa przyborów – która powinna być dostosowana do wieku i wzrostu dzieci – nie została określona w przepisach techniczno-budowlanych. W rozporządzeniu zalecono tylko, by umiejscowienie miski ustępowej i umywalki dostosować do wzrostu dzieci [2]. Należy więc polegać na doświadczeniach rynkowych (wskazaniach producentów i sprawdzonych praktykach projektowych).

W ofercie producentów dostępne są stojące miski ustępowe, dostosowane do wzrostu dzieci, a także rozwiązania ze specjalną podstawą. Dziecko może oprzeć na niej stopy, jeśli jest jeszcze za małe, by sięgnąć do podłogi. Natomiast jeśli chodzi o miskę wiszącą, należy ją zamontować na wysokości:

• dla przedszkola (dzieci od 3 do 6 lat): 32–37 cm;
• dla żłobka (dzieci do 3 lat): 28–35 cm.

Ciekawym rozwiązaniem są deski sedesowe nawiązujące kształtem do nocnika – takie rozwiązanie może wspomagać naukę korzystania z toalety dla 2–3-latków w żłobkach. Na rynku oferowane są także stelaże instalacyjne dostosowane do potrzeb dzieci – o obniżonej wysokości montażu nie tylko przyboru, ale też przycisku uruchamiającego spłukiwanie wody. Ulokowanie przycisku na odpowiedniej wysokości daje dziecku możliwość, by samodzielnie z niego korzystać, natomiast dwukolorowe przyciski dwudzielne przyciągają uwagę i ułatwiają tworzenie nawyku spłukiwania toalety odpowiednią ilością wody.

Umywalki dla najmłodszych powinny być wykonane z materiału odpornego na plamy, zadrapania i uszkodzenia – urozmaicone aktywności przedszkolaków powodują, że w umywalkach mogą znaleźć się różne materiały (np. farby, ale też piasek). Na rynku dostępne są umywalki kilkuosobowe, także o zróżnicowanej wysokości, pozwalające swobodnie i bezkolizyjnie korzystać z nich jednocześnie dzieciom w różnym wieku – takie rozwiązanie może być bardzo pomocne w różnych sytuacjach w przedszkolu. Wysokość montażu powinna wynosić:

• dla przedszkola (dzieci od 3 do 6 lat): 55–65 cm;
• dla żłobka (dzieci do 3 lat): 50 cm.

Na odpowiedniej wysokości powinny też znaleźć się lustra.

Szkoły a bezdotykowe armatura i wyposażenie

Ze szkolnych toalet korzysta duża liczba osób, z których każda ma indywidualny mikrobiom (zespół wszystkich mikroorganizmów dzielących z człowiekiem jego przestrzeń życiową) i inne nawyki higieniczne, przez co szkolne pomieszczenie higienicznosanitarne może stać się „centrum dystrybucyjnym” bakterii czy wirusów przenoszonych poprzez dotykanie przyborów sanitarnych przez kolejne osoby. Dzieci i młodzież często wykazują dużą niefrasobliwość w korzystaniu z toalet, np. nie zamykając wypływu wody czy nie spuszczając wody w toalecie.

Powoduje to zarówno dyskomfort dla kolejnych użytkowników, jak i większe zużycie wody (a tym samym wzrost opłat) oraz większe nakłady pracy i środków podczas sprzątania. Dzięki zainstalowaniu w placówce edukacyjnej wyposażenia bezdotykowego:

• uczniowie i personel korzystają z przyborów bez konieczności ich dotykania, co znacznie ogranicza rozprzestrzenianie drobnoustrojów;
• zachowana jest higiena w kabinach ustępowych – miski spłukiwane są bez udziału użytkownika;
• następuje znaczna oszczędność wody ciepłej i zimnej. Według wskazań producentów, dzięki zastosowaniu baterii bezdotykowych, można oszczędzić nawet 50–65% wody w porównaniu z zastosowaniem baterii jednouchwytowych, także dzięki zdefiniowaniu parametrów wody wypływającej z baterii – temperatury i wielkości przepływu;
• zwiększa się bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w toaletach – wyeliminowane zostaje rozlewanie czy rozchlapywanie wody i mydła, co oznacza mniejsze ryzyko poślizgnięcia;
• ogranicza się ilość pracy osób sprzątających – łatwiej zachować czystość umywalek i podłóg, rzadziej trzeba uzupełniać zapas środków czystości (mydła lub ręczniki papierowe);
• można zmniejszyć liczbę interwencji konserwatorskich i prac związanych z naprawami czy wymianami przyborów sanitarnych – urządzenia bezdotykowe są lepiej zabezpieczone przed przypadkowym uszkodzeniem lub celowym wandalizmem.

W placówkach edukacyjnych dobrze sprawdzą się baterie umywalkowe wyposażone w czujnik na podczerwień (IR) z dodatkową funkcją stanowiącą odpowiedź na „kreatywność” młodzieży – jeśli czujnik wykrywa obecność obiektu w umywalce przez czas dłuższy niż określony (np. 90 s), może nastąpić zamknięcie wypływu wody i uruchomienie go dopiero po usunięciu obiektu. Rozwiązanie z czujnikiem wymaga zasilania energią elektryczną z zasilacza podłączonego do sieci elektrycznej (230 V) lub baterii litowo-jonowej (np. 6 lub 12 V). Sama bateria ma odpowiedni kształt wylewki, pozwalający na umieszczenie rąk i zadziałanie czujnika.

Wyposażenie bezdotykowe toalet szkolnych czy przedszkolnych jest nieco droższe niż wyposażenie standardowe, a koszt rośnie wraz z liczbą specjalistycznych rozwiązań czy funkcji (np. ochrona zaworu przed osadzeniem kamienia kotłowego). Istotne koszty związane są z ustępami, ponieważ w tym wypadku trzeba zamontować podtynkowy element spłukujący. Natomiast sama eksploatacja nie generuje dużych kosztów – zużycie prądu na zasilanie czujników i zaworów elektromagnetycznych jest niewielkie, a w przypadku zasilania bateryjnego baterie wystarczają na kilka lat. Producenci udzielają gwarancji zarówno na całe urządzenie, jak i na jego poszczególne elementy (np. 2 lata na zawór elektromagnetyczny). Należy zwrócić szczególną uwagę na warunki gwarancji, np. na stosowanie dozwolonych środków czystości.

Elektroniczna armatura bezdotykowa może też pełnić funkcje higieniczne, zabezpieczając przed stagnacją wody, do której może dochodzić w wyniku przerw w użytkowaniu instalacji. Stanowi ona czynnik sprzyjający rozwojowi bakterii, powoduje też ryzyko obniżenia lustra cieczy w zamknięciu wodnym syfonu umywalkowego, co skutkuje przenikaniem nieprzyjemnych zapachów z kanalizacji. Najprostsze jest płukanie interwałowe – spłukiwanie poprzez automatyczne otwarcie baterii umywalkowej, natryskowej lub wannowej z określoną częstotliwością (np. raz na 72 h) na określony czas (np. na 20 s). Inną możliwością jest spłukiwanie higieniczne po określonym czasie wyłączenia danej baterii z użytkowania (np. po 24 h). Najbardziej zaawansowaną formą jest spłukiwanie inteligentne – dostosowane do faktycznego użytkowania przyborów. Warunkiem granicznym jest zapobieganie czasowi stagnacji dłuższemu niż zdefiniowany (np. 72 h), natomiast armatura reaguje na faktyczną intensywność użytkowania danego przyboru i dostosowuje do nich reżim spłukiwania. Przykładowo spłukiwanie higieniczne może następować rzadziej lub z zastosowaniem mniejszej ilości wody spłukującej.

Innym rozwiązaniem jest uruchomienie systemu spłukiwania misek ustępowych czy pisuarów po określonym czasie, który upłynął od ostatniego użytkowania. Podobnie jak w przypadku umywalek, takie rozwiązanie zapobiega zastojom wody i umożliwia zachowanie zamknięcia wodnego w syfonie przyboru. W przypadku pisuarów czujnik może mieć inteligentną funkcję o działaniu odwrotnym, przyczyniającym się do mniejszego zużycia wody – różnicowanie objętości spłukiwania wody, np. w przypadku wykrycia częstego korzystania z pisuaru zmniejsza się objętość spłukiwania.

Korzyści wynikające ze stosowania urządzeń bezdotykowych – czyli głównie bezpieczeństwo zdrowotne i sanitarne dzieci, młodzieży i personelu – mogą być trudne do jednoznacznego ujęcia w rachunku ekonomicznym. Na pewno należą do nich wyższa jakość codziennego funkcjonowania placówki i większy komfort korzystania z niej oraz niższa absencja chorobowa dzieci, młodzieży i personelu.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. 2022, poz. 1225)
2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 października 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. 2020, poz. 1064)
3. PN-EN 1253 Wpusty ściekowe w budynkach, wymagania
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2017 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania (Dz.U. 2020, poz. 1520)
   Materiały techniczne firm: Delabie, Ferro, Geberit, Grohe, Hansgrohe, Hewi, Invena, Kludi, Koło, Laufen, Makoinstal, Oras, Roca, Schell, Viega