Wybrane zalecenia projektowe i eksploatacyjne dla klap ppoż.

Sposób zaprojektowania i zamontowania systemu wentylacji i znajdujących się w nim klap przeciwpożarowych wpływa na poprawność jego działania i koszty eksploatacyjne, gdyż w całym cyklu życia budynków utrudniony dostęp do urządzeń wentylacyjnych i przeciwpożarowych może przysporzyć dużych, niepotrzebnych wydatków oraz być źródłem problemów technicznych.

Praktyka budowlana wskazuje niestety, że nie zawsze klapy przeciwpożarowe są projektowane i montowane w miejscach łatwo dostępnych. Z tego powodu nawet zwykła kontrola wzrokowa wymaga wielu czasochłonnych czynności i tym samym znacznych kosztów. Projektanci i wykonawcy powinni uwzględniać fakt, że należy zapewnić nie tylko łatwy dostęp do zewnętrznego napędu klapy przeciwpożarowej, ale też otwór inspekcyjny do kontroli wizualnej wnętrza klapy. Konieczne jest zaprojektowanie odpowiednio dużych otworów rewizyjnych, najlepiej po dwóch przeciwnych stronach klapy. Niektóre klapy przeciwpożarowe mają jedynie mały otwór na kamerę inspekcyjną. W razie konieczności interwencji urządzenie takie trzeba zdemontować, nawet wraz z podłączonymi do niego kanałami wentylacyjnymi. Wiąże się z tym nie tylko wyższy koszt kontroli i przeglądów, ale też ryzyko dodatkowych kosztów spowodowanych przerwami w pracy systemu wentylacyjnego.

Do obniżenia kosztów eksploatacyjnych mogą się przyczynić klapy przeciwpożarowe z mechanizmem wyzwalającym z siłownikiem elektrycznym i sprężyną powrotną oraz ze zintegrowanymi wyłącznikami krańcowymi i wyzwalaczem termoelektrycznym, z modułem zasilająco-sterującym Modbus/BACnet. Jest to rozwiązanie szczególnie zalecane w wypadku dużych, rozgałęzionych systemów wentylacyjnych. Takie wyposażenie klap umożliwia sterowanie nimi poprzez zdalne wyzwalanie z szafy sterowniczej. Dwa wyłączniki krańcowe wysyłają sygnał, że klapa jest całkowicie otwarta albo całkowicie zamknięta. Kontrola działania wszystkich klap przeciwpożarowych prowadzona z jednego, centralnego punktu sterowania daje możliwość obniżenia kosztów eksploatacyjnych i tym samym większy wydatek inwestycyjny związany z układem sterowania szybko się amortyzuje.

Pobierz e-book: Bezpłatny e-book Wentylacja pożarowa 2025 | RynekInstalacyjny.pl

Można przyjąć także inną ścieżkę inwestycyjną. Przy wyborze klap warto zwrócić uwagę, czy mają one możliwość późniejszego doposażenia w silnik wraz z wyłącznikiem krańcowym. Może to być bardzo ważne w przypadku zmian w systemie wentylacyjnym – zdalne wyzwalanie i kontrolę działania można wdrożyć później. Oszczędności inwestycyjne w wydatkach na klapy przeciwpożarowe w instalacjach wentylacyjnych często powodują, że w praktyce wybór pada na klapy wyposażane w ręczne wyzwalanie (stosowane w miejscach, w których jest to dopuszczalne). Również takie klapy przeciwpożarowe mogą być wyposażone w wyłącznik krańcowy informujący o zdarzeniu poprzez komunikat wysyłany do szafy sterowniczej. Wybór rozwiązania z pozycją zamkniętą powoduje, że otrzymujemy sygnał tylko wtedy, gdy klapa jest całkowicie zamknięta. Nie ma natomiast sygnału w przypadku, gdy klapa przeciwpożarowa zostanie uruchomiona przez wyzwalacz termiczny, ale utknie między położeniami końcowymi, ponieważ nie znajduje się w położeniu zamknięcia. Dodanie dodatkowego wyłącznika krańcowego wskazującego pozycję otwarcia daje wyraźny sygnał, że klapa jest zablokowana. Zatem jeśli urządzenie ma tylko jeden wyłącznik krańcowy, lepiej wybrać ten dla pozycji otwartej. Dzięki temu jeśli klapa jest w pozycji otwartej, mamy wyraźny sygnał, że wszystko jest w porządku, a gdy wystąpi zdarzenie i zostanie ona uruchomiona, do szafy sterowniczej wysyłany jest sygnał o usterce – bez względu na to, czy ma ona pozycję zamkniętą, czy też skrzydło klapy utknęło, nie zamykając jej.

Jednym z kryteriów wyboru klap w aspekcie późniejszej eksploatacji są też wymagania dotyczące okresowych konserwacji – mogą być one konieczne raz na pół roku lub raz na rok. W tym drugim przypadku ponosi się niższe koszty. W dokumentacji techniczno-rozruchowej producenci wymagają spełnienia odpowiednich warunków do wykonania przeglądu serwisowego i czynności gwarancyjnych lub naprawy. Należy do nich m.in. zapewnienie przez zarządcę fizycznego dostępu do urządzeń, czyli np. demontaż sufitów podwieszanych, izolacji termicznej, a nawet innych instalacji, jeśli uniemożliwiają one swobodny dostęp. Jeśli urządzenia zamontowane są na dachu, konieczne jest zapewnienie drabiny lub podnośnika. Dla ułatwienia firmy oferują odpowiednie rewizje zamykane pokrywą. Umożliwia to szybki dostęp do przegrody klapy lub układu przeniesienia napędu bez konieczności jej demontażu lub kanału, na którym została ona zainstalowana.

Eksploatacja systemów wentylacji i klap

Za właściwe funkcjonowanie urządzeń przeciwpożarowych odpowiada zarządca budynku. Kontrola urządzeń przeciwpożarowych jest obowiązkowa i powinna się odbywać przynajmniej raz do roku lub częściej, jeśli tak zaleci producent sprzętu. Mówi o tym rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków [1] w rozdziale 1 § 3 ust. 2: Urządzenia przeciwpożarowe i gaśnicze powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach dotyczących urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w odnośnej dokumentacji techniczno-ruchowej oraz instrukcjach obsługi opracowanych przez ich producentów. A w ustępie 3: Przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku.

W praktyce właściciel lub zarządca budynku często przekazuje dokonanie kontroli firmie zewnętrznej, która prowadzi dokumentację potwierdzającą utrzymanie systemu ppoż. w odpowiednim stanie technicznym.

Z uwagi na fakt, że obecne wymagania przepisów budowlanych zawarte w WT 2021 wymagają w praktyce stosowania w budynkach wentylacji mechanicznej, rośnie rynek usług serwisowych, w tym w zakresie urządzeń ppoż. Wielu producentów zastrzega, że przeglądy i konserwacja powinny być przeprowadzane przez firmy przez nich autoryzowane. Szczegółowy zakres przeglądu wynika z dokumentacji techniczno-ruchowej producenta systemu. Jego wykonanie powinno być potwierdzone protokołem z przeprowadzonych czynności oraz wpisem do książki eksploatacji systemu sygnalizacji pożarowej sterującego klapami. Przegląd techniczny oraz konserwację klap należy prowadzić według dokumentacji technicznej oraz instrukcji obsługi. Celem jest sprawdzenie poprawności ich funkcjonowania oraz kontrola współdziałania z systemem sygnalizacji pożarowej.

Zalecenia i normy w zakresie eksploatacji

Przykładem dobrych praktyk eksploatacyjnych jest niemiecki standard techniczny DIN 31051 Podstawy konserwacji (Grundlagen der Instandhaltung) [2]. W niemieckich zaleceniach producentów podkreśla się, że nawet bezobsługowe klapy przeciwpożarowe muszą być regularnie sprawdzane wizualnie i funkcjonalnie w ramach konserwacji. 

W ustalaniu częstotliwości takich przeglądów można się oprzeć na normie PN-EN 13306 Obsługiwanie. Terminologia dotycząca obsługiwania [3]. Zaleca ona wykonywanie konserwacji co najmniej raz na pół roku i dopuszcza wydłużenie tego okresu do jednego roku, jeśli dwie kolejne półroczne kontrole nie wykażą żadnych wad funkcjonalnych. Jednak w określaniu częstotliwości konserwacji klap wyższą rangę ma zalecenie producenta zawarte w instrukcji obsługi. Każdy producent zgodnie z normą PN-EN 15650 Wentylacja budynków. Przeciwpożarowe klapy odcinające montowane w przewodach [4] jest zobowiązany do określenia zasad i częstotliwości konserwacji klapy przeciwpożarowej. Szczegóły dotyczące konserwacji i inspekcji zawarto w instrukcji montażu i eksploatacji. Wymaganie dotyczące okresów konserwacji może być także jednym z kryteriów wyboru klap w aspekcie walorów eksploatacyjnych – przy corocznych okresach konserwacji ponosi się niższe koszty niż przy półrocznych.

Normy DIN 31051 i PN-EN 13306 ogólnie definiują, czym jest konserwacja: to połączenie wszystkich środków administracyjnych i technicznych oraz zarządzania w trakcie cyklu życia obiektu/produktu w celu utrzymania go w takim stanie, aby spełnił wymagane funkcje. Norma DIN 31051 dzieli konserwację na cztery podstawowe działania: serwis, inspekcja, naprawa i ulepszenie. Konserwacja klap ppoż. obejmuje zatem cztery obszary:

1. Serwis – czyli zachowanie żywotności urządzenia; to m.in. czyszczenie i smarowanie podzespołów. Większość klap nie wymaga takiej konserwacji.

2. Inspekcja w celu oceny stanu technicznego – czyli oględziny klapy przeciwpożarowej, wykrycie i usunięcie zabrudzeń i ewentualnych uszkodzeń, a zwłaszcza sprawdzenie działania klapy: napędu spustu i poprawności zasilania wyzwalaczy i siłowników (np. siłowniki mogą mieć większą tolerancję dla wielkości napięcia zasilania niż wyzwa­lacze).

3. Naprawa w przypadku wykrycia usterki (np. wymiana napędu lub przewodu).

4. Ulepszenie – zwiększenie niezawodności, to np. modernizacja napędu elektrycznego lub bezpiecznika termicznego.

Podsumowanie

Automatyczne klapy przeciwpożarowe uważa się za urządzenia bezobsługowe i z tego powodu administratorzy budynków mogą błędnie przyjmować, że nie muszą już być one sprawdzane podczas pracy. Kontrola funkcjonowania i konserwacja jest jednak wymagana przepisami, a jej brak w przypadku pożaru wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla właściciela lub zarządcy obiektu. 

Rynek usług przemysłowych i obiektowych (świadczonych zgodnie z DIN 31051) jest jednym z większych działów gospodarki u naszych zachodnich sąsiadów.

Opr.red.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU 2010, nr 109, poz. 719)
2. DIN 31051 Grundlagen der Instandhaltung (Podstawy konserwacji)
3. PN-EN 13306:2018-01 Obsługiwanie. Terminologia dotycząca obsługiwania
4. PN-EN 15650 Wentylacja budynków. Przeciwpożarowe klapy odcinające montowane w przewodach
5. Materiały techniczne producentów klap przeciwpożarowych

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!