Instalacje wody pitnej – eksploatacja i przywracanie należytego stanu użytkowo-technicznego

Żywotność instalacji wody pitnej w budynkach ogranicza wiele czynników. Niejednokrotnie dochodzi do zakłóceń w prawidłowym funkcjonowaniu, zanim jeszcze instalacja osiągnie kres planowanego czasu użytkowania.

W tych przypadkach można niejednokrotnie, przy użyciu odpowiednich metod, doprowadzić instalację do stanu umożliwiającego jej dalsze użytkowanie. O wiele ważniejszym, od późniejszego przywracania należytego stanu użytkowo-technicznego, jest unikanie problemów eksploatacyjnych poprzez prawidłowe projektowanie.

Podstawy dla niezakłóconej eksploatacji są bowiem tworzone już w fazie projektowania. Niedociągnięcia, błędy i pomyłki, które zaistnieją w tym czasie, usuwa się później z dużym trudem i często efekt tych zabiegów jest mało zadowalający. W najgorszym przypadku trzeba błędnie zaprojektowaną instalację wymienić na nową, poprawnie zaprojektowaną.

Drugim źródłem problemów w późniejszej eksploatacji jest jakość wykonania. Nieprzestrzeganie wytycznych producentów poszczególnych komponentów i wskazówek montażowych może mieć później dalekosiężne następstwa, prowadząc do obniżenia trwałości systemu.

Niedociągnięcia podczas wykonawstwa, czy odstępstwa od prawidłowego projektowania nie uwidaczniają się od razu, a ich skutki kumulują się nieraz dopiero po paru latach eksploatacji w formie zakłóceń w pracy lub nawet pogorszenia się jakości wody.

Projektowanie

Przed wprowadzeniem europejskich uregulowań niemieckie przepisy dla projektantów i instalatorów były względnie jasno podzielone i logicznie uporządkowane. Podstawy do doboru instalacji znajdowały się w wytycznych technicznych dla instalacji wody pitnej (Techniczne Regeln fur Trinkwasser-Installationen – TRWI), serii norm DIN 1988, obok tego dla materiałów używanych w instalacjach miały zastosowanie przepisy szeregu norm DIN 50930 „Korozja metali – Korozja materiałów metalowych wewnątrz przewodów, zbiorników i urządzeń narażonych na korozję w środowisku wodnym”.

Uwzględniane było ponadto rozporządzenie o jakości wody przeznaczonej do spożycia (Verordnung uber die Qualitat von Wasser fur den menschlichen Gebrauch, w skrócie określane jako Trinkwasserverordnung lub TrinkwV), jak również zalecenia producentów rur i złączek, a tym samym przestrzegano najistotniejszych przepisów.

Jednak postęp techniczny przyniósł wiele nowych materiałów, produktów i rozwiązań, które znalazły się na rynku i towarzyszą im odrębne przepisy dotyczące ich stosowania. Zastosowanie wielu z nich przynosi korzyści, ale są one często bardzo wrażliwe, jeśli chodzi o przestrzeganie przepisów odnośnie montażu lub użytkowania. Kiedy pomija się zalecenia montażowe ów, mogą pojawić się problemy z trwałością instalacji.

Ponadto wprowadzanie europejskich norm zharmonizowanych spowodowało znaczny wzrost ilości przepisów. Projektanci i instalatorzy nie mają jasno usystematyzowanych wytycznych. Tylko część koniecznych przepisów jest uznana w ujęciu ogólnoeuropejskim jako obowiązująca, wydłuża się proces tworzenia wytycznych europejskich izaniechano aktualizowania przepisów krajowych, co skutkuje przepisami po części przestarzałymi.

Jednak gdy dochodzi do zmiany przepisów, to niejednokrotnie wpływa to korzystnie na stan higieniczny w instalacjach wody pitnej. Jest to wyraźnie widoczne na przykładzie zmian w DIN 1988-6 dla instalacji gaśniczych i przeciwpożarowych (Technische Regeln fur Trinkwasser- Installationen, Feuerlosch- und Brandschutzanlagen). W tym wypadku przebudowa starych, problematycznych instalacji zgodnie z nowymi zaleceniami prowadzi często do poprawy warunków higienicznych zaopatrzenia w wodę pitną w przedmiotowym budynku.

Zalety przepisów

Jakie korzyści przynosi przestrzeganie (często nieprzejrzystych) obszernych reguł technicznych? Projektant może wyjść z założenia, że wybrane materiały i produkty są odpowiednie. Wzajemne oddziaływanie wody i materiału „funkcjonuje” w sposób ciągły i bez zakłóceń. A ponadto w doborze instalacji uwzględniono aspekty higieniczne. Dzięki temu unika się długich czasów zalegania i zepsucia (skażenia) wody pitnej.

Eksploatacja

Znaczący wpływ na pożądaną, niezakłócona pracę mają uwarunkowania eksploatacyjne. Instalacja techniczna w najlepszym przypadku może wymagać jedynie sporadycznego nadzoru, ale z reguły nie może się całkowicie bez niego obejść.

Wielu użytkowników wychodzi jednak z założenia, że nie potrzeba czynić żadnych zabiegów w celu utrzymania zdolności użytkowej instalacji. Ale już samo nieodpowiednie użytkowanie może stale tworzyć problemy.

Aby zachować zdolność użytkową, należy na przykład rzadko używane części instalacji regularnie przepłukiwać lub częściej wykorzystywać. Również armatura, będąca zwykle poza zasięgiem wzroku, powinna być co pewien czas uruchamiana, po to aby w przypadku, gdy zajdzie taka konieczność mogła nadal spełniać swoją funkcję.

Poza tym filtr na początku instalacji (jeśli został zamontowany) musi być regularnie kontrolowany. Wykonawca instalacji powinien również zwrócić uwagę użytkownikom lub eksploatującym na ich odpowiedzialność za utrzymanie należytego stanu użytkowego instalacji.

Inny ważny zabieg, w celu utrzymania należytego stanu technicznego instalacji wody pitnej, wynika na przykład ze zmiany sposobu użytkowania budynku. I tak zmiany sposobu użytkowania mogą prowadzić do zmian w doborze instalacji z prawdopodobną koniecznością jej przebudowy. Jeśli nie podejmie się takich działań, mogą wystąpić problemy z jakością wody pitnej.

Usterki

Zwykle po odkryciu usterek szukamy odpowiedzi na pytanie: Jeśli przywracać instalację do należytego stanu technicznego, to w jaki sposób? W przypadku instalacji wody pitnej, jak już nadmieniono, występują dwa zasadnicze problemy:

• Zakłócenia w funkcji przesyłu spowodowane przez:
  - nieszczelności i/lub zmniejszenie się przepływu.
• Pogorszenie się jakości wody pitnej na skutek:
  - zmiany barwy,
  - mętności,
  - zapachu,
  - smaku, jak również
  - pogorszenia się właściwości mikrobiologicznych i chemicznych.

Przyczyny

Możliwe przyczyny pogorszenia się funkcji przesyłu instalacji to:

• lokalnie nasilona korozja,
• inkrustacja (odkładanie się kamienia, produktów korozji).

Możliwe przyczyny pogorszenia się jakości wody pitnej to:

• wprowadzenie materiałów z częściami metalicznymi i niemetalicznymi,
• niezgodny z przeznaczeniem sposób eksploatacji instalacji wody pitnej,
• niewłaściwe utrzymanie,
• niefachowe projektowanie i wykonawstwo.

Częstą przyczyną zakłóceń jest nadmierna korozja. Ogólnie rzecz ujmując, korozja jest dla wielu materiałów zjawiskiem naturalnym i bezwzględnie koniecznym dla uzyskania długotrwałej odporności w przypadku takich materiałów jak stal ocynkowana czy miedź.

Jeżeli jednak dochodzi zakłóceń w procesie tworzenia się warstw ochronnych może dojść do uszkodzenia przewodu i niedopuszczalnych zmian jakości wody. Inne materiały, takie jak stal nierdzewna i tworzywa sztuczne nie wchodzą w reakcje z wodą, zachowują się pasywnie (neutralnie).

Jeżeli reakcja nie doprowadza do uszkodzeń instalacji, lecz do pogorszenia się jakości wody pitnej, stwierdzenie wady jest zwykle trudniejsze niż w przypadku, gdy dochodzi do pojawienia się przecieków lub strat ciśnienia. Nie zawsze bowiem łatwo stwierdzić obecność metali ciężkich, produktów pochodzących z tworzyw sztucznych i przenoszonych wraz z wodą lub nadmiernego przyrostu ilości zarazków i mikroorganizmów.

Tylko w pewnych przypadkach może dojść do organoleptycznie zauważalnej zmiany jakości wody, zwykle dopiero wtedy, gdy doszło już do znacznego pogorszenia się jakości wody. Zabarwiona na kolor brązowy woda w wyniku korozji stali ocynkowanej budzi wprawdzie odrazę, ale niekoniecznie jest szczególnie szkodliwa. W przeciwieństwie do tego nieobojętne dla zdrowia zmiany spowodowane na przykład obecnością ołowiu są nierozpoznawalne drogą oceny zabarwienia, zapachu czy smaku.

Podsumowanie

Po stwierdzeniu usterek należy przeprowadzić badanie stanu instalacji. Jest to krok decydujący dla przeprowadzenia skutecznej renowacji. Właściwie tylko w ten sposób można znaleźć odpowiedni sposób przeprowadzenia remontu. W drugiej części zostaną przedstawione sposoby renowacji i sposoby dezynfekcji w systemach wody pitnej.

Tytuł oryginału: Trinkwasseranlagen: Sicherer Betrieb und erfolgreiche Instandsetzung, Teil 1: Planung – Betrieb – Mängel, art. zamieszczony w IKZ–Haustechnik 5/2008.

Tłumaczenie: dr inż. Ewa Figiel