Rozdzielacze do instalacji wody pitnej

Rozdzielacze, rozwiązanie znane głównie z instalacji ogrzewczych, znajdują coraz szersze zastosowanie także w instalacjach wody pitnej zimnej i ciepłej jako alternatywa dla układu trójnikowego. W układzie trójnikowym przewody zasilające poszczególne punkty czerpalne prowadzone są jako gałęzie odchodzące od przewodu za pomocą trójnika. W instalacjach z rozdzielaczami hydraulicznymi realizowane jest odejście od pionów do rozdzielacza, natomiast od rozdzielacza poszczególne gałęzie prowadzone są równolegle. Można zastosować system, w ramach którego bezpośrednio do rozdzielacza, za pomocą indywidualnych i niezależnych przewodów, podłączone są przybory, a w bardziej rozbudowanych instalacjach układ, w którym od rozdzielacza głównego woda kierowana jest do rozdzielaczy dla poszczególnych lokali/pomieszczeń. Im bardziej rozległa jest instalacja, tym lepiej widoczne będą korzyści wynikające z zastosowania systemu rozdzielaczowego.

Dzięki umiejętnemu zastosowaniu rozdzielaczy w instalacji uzyskuje się dużo mniejsze wahania ciśnienia niż w systemie trójnikowym. Wartości ciśnienia – które w instalacji w budynku (poza hydrantami przeciwpożarowymi) powinny przed każdym punktem czerpalnym wynosić od 0,05 MPa (0,5 bara) i do 0,6 MPa (6 barów) [1] – są dużo bardziej stabilne. Ponieważ każdy punkt czerpalny zasilany jest indywidualnie i niezależnie, ciśnienie w poszczególnych przewodach nie zależy od pracy pozostałych przyborów. Do minimum ograniczone jest zjawisko nagłego spadku przepływu w danym przyborze podczas poboru wody w innym.

Układ z zastosowaniem rozdzielaczy jest także mniej awaryjny niż instalacja z trójnikami – do awarii dochodzi zwykle na połączeniach, często tych wykonanych w posadzce, które układ rozdzielaczowy eliminuje. Mniejsza liczba wykonywanych połączeń to także krótszy czas montażu – jeden z producentów podaje, że zastosowanie rozwiązania z rozdzielaczami skraca czas montażu nawet o 30% w porównaniu do układu trójnikowego.

Instalacja z rozdzielaczami znacznie ułatwia także konserwację, wymianę czy serwis poszczególnych gałęzi instalacji. Każdy obieg można skonfigurować indywidualnie, dostosowując go do potrzeb instalacji. Dzięki zaworom odcinającym zastosowanym na każdym przewodzie wychodzącym z rozdzielacza można odciąć dopływ wody na wybranej gałęzi (do konkretnego przyboru), bez wpływu na korzystanie z pozostałych punktów czerpalnych.

Rozwiązania techniczne rozdzielaczy do wody pitnej

Rynek oferuje coraz szerszą gamę rozdzielaczy przygotowanych specjalnie do instalacji wody pitnej, określanych także jako rozdzielacze hydrauliczne. Rozdzielacze takie mogą być wykonane ze stali nierdzewnej (INOX) lub mosiądzu. Rozdzielacze ze stali mają cieńsze ścianki, co wpływa nie tylko na ich niższą cenę ze względu na mniejsze zużycie materiału, oznacza też większą średnicę wewnętrzną oraz uproszczenie transportu i montażu dzięki mniejszemu ciężarowi (ma to znaczenie szczególnie w przypadku dłuższych rozdzielaczy). Oba rodzaje materiałów są wolne od ołowiu, a także odporne na korozję oraz osadzanie się kamienia kotłowego. Znaczenie dla jakości całego urządzenia oraz łatwości i poprawności montażu, a następnie prawidłowej pracy mają też uszczelki zapewniające idealną szczelność czy proste podłączenia punktów czerpalnych dzięki złączkom przyłączeniowym (np. z gwintem zewnętrznym lub zaprasowywanym).

Rozdzielacze hydrauliczne, podobnie jak w przypadku rozwiązań grzewczych, oferowane są w różnych konstrukcjach i funkcjonalnościach – m.in. jako pojedyncze belki rozdzielaczowe, z zamontowaną armaturą, z uchwytami montażowymi lub bez, w wersji umożliwiającej różne rozwiązania cyrkulacji c.w.u. Każde wyjście do przyboru powinno być wyposażone w zawór kulowy lub regulacyjny, który w razie potrzeby umożliwia także odcięcie danej gałęzi. Rozdzielacze hydrauliczne (na kolektorze głównym) wyposaża się także w odpowietrzniki (zawory odpowietrzające) ręczne lub automatyczne. W zależności od zastosowania mogą być również wyposażone w funkcjonalne elementy dodatkowe, np. przepływomierze czy zawory termostatyczne c.w.u. Zaleca się korzystanie z kompletnych rozwiązań oferowanych przez renomowanych producentów, co gwarantuje nie tylko powtarzalną jakość i niezawodność, ale także idealne dopasowanie wszystkich elementów oraz ułatwienia w montażu i eksploatacji. Przykładowo pokrętła zaworów umieszczane są tak, by ułatwiać ich obsługę.

Rozdzielacze mogą być także modułowe – łatwo można dodawać i łączyć w całość poszczególne segmenty, co usprawnia tworzenie dowolnych układów obsługujących nawet skomplikowane instalacje (np. mieszkalnych dwukondygnacyjnych). Zarówno wyjścia wody zimnej, jak i ciepłej można oznaczyć naklejkami informującymi, do jakiego przyboru prowadzi dany przewód, dzięki czemu łatwo określić, który zawór wymaga zamknięcia w celu przeprowadzenia określonych prac hydraulicznych.

Rozdzielacze można montować w specjalnych szafkach rozdzielaczowych, które chronią elementy instalacyjne przed uszkodzeniami mechanicznymi i wpływem czynników zewnętrznych, a dzięki łatwemu dostępowi serwisowemu umożliwiają szybką kontrolę i konserwację poszczególnych gałęzi. Szafki dostępne są w wersjach natynkowych i podtynkowych, mogą też być montowane w zabudowie meblowej. Oferowane są w różnych szerokościach dostosowanych do długości rozdzielacza.

Zastosowanie cyrkulacji c.w.u. w układzie rozdzielaczowym

W systemie trójnikowym przewody magistralne odpowiedzialne za cyrkulację c.w.u. biegną najczęściej od zasobnika c.w.u. do najdalej położonych punktów czerpalnych – zwykle do baterii prysznicowych. W przypadku systemu rozdzielaczowego można zastosować kilka rozwiązań cyrkulacji c.w.u.:

• instalacja cyrkulacji c.w.u. jest realizowana tylko do rozdzielacza – sprawdzi się wówczas, gdy odległości od przyborów do rozdzielacza nie są duże, a kluczowe jest skrócenie czasu oczekiwania na ciepłą wodę między rozdzielaczem a źródłem c.w.u. Przewód cyrkulacyjny podłącza się wówczas między zasobnikiem/źródłem c.w.u. a końcem belki głównej, wymuszając obieg przez pompę cyrkulacyjną;
• instalacja cyrkulacji realizowana jest w taki sposób, żeby skrócić czas oczekiwania na ciepłą wodę w jednym z wybranych punktów poboru, przy zachowaniu cyrkulacji do rozdzielacza. Przewód przy wybranym odbiorniku połączony jest do kolana przelotowego, skąd za pomocą pompy cyrkulacyjnej wymuszany jest powrót do zasobnika c.w.u.;
• dodatkowy rozdzielacz (lub dodatkowa belka) odpowiedzialny wyłącznie za cyrkulację c.w.u. Odpowiednie przewody cyrkulacji c.w.u. należy wówczas połączyć indywidualnie z przewodami c.w.u. bezpośrednio przed właściwymi punktami czerpalnymi. W tym przypadku przepływ wymuszony przez pompę cyrkulacyjną można zrównoważyć za pomocą zaworów na poszczególnych gałęziach.

Ograniczenia i wyzwania instalacji z rozdzielaczami hydraulicznymi

Trudno jednoznacznie porównać koszty materiałów instalacji z rozdzielaczami hydraulicznymi oraz instalacji trójnikowych. Z jednej strony mniejsza liczba wymaganych w instalacji kształtek (trójników) oznacza obniżenie kosztów materiałów instalacyjnych, po części niwelując także koszty związane ze zużyciem większej liczby samych rur przewodowych. Jednocześnie dochodzą koszty samych rozdzielaczy z odpowiednim wyposażeniem.

Przewody od rozdzielaczy prowadzi się w posadzce lub – co jest często rozwiązaniem korzystniejszym – w bruździe ściennej. Jeśli w posadzce znajdują się przewody innych instalacji (np. grzewczej lub wentylacyjnej), na rozprowadzenie przewodów instalacji wodociągowej w systemie rozdzielaczowym może być za mało miejsca.

Bardzo ważne jest też prawidłowe zaplanowanie cyrkulacji c.w.u. – zgodnie z WT (§ 120.1) w instalacji ciepłej wody powinien być zapewniony stały obieg wody, także na odcinkach przewodów o objętości wewnątrz przewodu powyżej 3 dm³ prowadzących do punktów czerpalnych [1]. Cyrkulacja w układzie rozdzielaczowym wymaga szczególnie przemyślanego podejścia, dostosowanego do danej sytuacji.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2022, poz. 1225)

2. Materiały techniczne firm: Caleffi, Ferro, Fibo Instal, Giacomini, Herz, RZT Technika Grzewcza

Rys. 1. Porównanie instalacji wykonanej w układzie trójnikowym (a) i układzie rozdzielaczowym (b). Widoczne mniejsze zapotrzebowanie na trójniki, a większe na rury przewodowe w układzie z rozdzielaczemŹródło: Herz