Nowe wytyczne dla działań ratowniczych w razie pożarów oraz wnioski istotne przy projektowaniu i budowie garaży

Działania ratownicze podczas pożarów samochodów elektrycznych

Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego w Józefowie wydało poradnik pt. Prowadzenie działań ratowniczych podczas zdarzeń z udziałem pojazdów z napędem elektrycznym [1], opracowany przez zespół autorski: st. bryg. w st. sp. mgr inż. Jan Kielin, st. bryg. mgr inż. Tomasz Kołodziejczyk, mgr inż. Ilona Majka, dr inż. Jarosław Tępiński oraz st. bryg. dr hab. inż. Jacek Zboina, przy współpracy z przedstawicielami Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, Polskiego Stowarzyszenia Paliw Alternatywnych oraz Instytutu Faradaya Uniwersytetu Newcastle w Wlk. Brytanii.

Zapowiadane ograniczenia dotyczące rejestrowania nowych pojazdów z napędem spalinowym, z wyjątkiem napędzanych bezemisyjnymi paliwami syntetycznymi, stawiają nowe wyzwania przed służbami ratowniczymi prowadzącymi działania podczas możliwych zdarzeń z udziałem pojazdów z napędem elektrycznym. Dotyczy to zwłaszcza straży pożarnej oraz zmiany taktyki gaszenia pożarów pojazdów. Poradnik zawiera rekomendacje opracowane na podstawie analizy literatury oraz własnych obserwacji i doświadczeń autorów, a także wyników badań i doświadczeń prowadzonych przez CNBOP-PIB. Najistotniejsze w ocenie autorów i najbardziej wartościowe w kontekście podejmowanej tematyki wyniki badań i pozycje literatury przedmiotu przywołano w wykazie na końcu publikacji. Poradnik omawia zagadnienia dotyczące: rodzajów i charakterystyki elektrycznych napędów pojazdów samochodowych, stacji i punktów ładowania tych pojazdów, zagrożeń podczas zdarzeń z udziałem pojazdów z napędem elektrycznym, prowadzenia działań ratowniczych oraz zasad bezpiecznego postępowania ratowników.

Wnioski pomocne przy projektowaniu i wyposażeniu garaży oraz tuneli

Dla inwestorów, architektów i projektantów cenne są wnioski autorów poradnika, mogące być ważnymi wskazówkami przy projektowaniu garaży i systemów ochrony ppoż., a także tworzeniu scenariuszy przebiegu zdarzeń w czasie pożaru. Autorzy w podsumowaniu podkreślają, że analiza literatury przedmiotu wskazuje, iż podczas pożarów pojazdów elektrycznych szybkość wydzielania ciepła wzrasta nieznacznie w porównaniu do pożarów pojazdów podobnej wielkości zasilanych paliwem płynnym lub gazowym. W przypadkach, w których dochodzi do pożaru całego zespołu baterii, przez pewien czas zwiększa się szybkość wydzielania ciepła i gęstego dymu. Pożary pojazdów z napędem elektrycznym powodują jednak większą emisję fluorowodoru niż pożary pojazdów z silnikiem spalinowym. Wyniki badań z Austrii i Szwajcarii wskazują, że pożary w tunelach samochodów elektrycznych z bateriami litowo-jonowymi typu NMC prowadzą do nowych form emisji zanieczyszczeń i zmieniają ryzyko toksykologiczne w podziemnej infrastrukturze. Mogą to być substancje toksyczne i częściowo rakotwórcze, np. sole fosforanu fluoru w elektrolicie, które są niepalne i niebezpieczne dla zdrowia. Ubrania ochronne strażaków podejmujących działania gaśnicze w przypadku pożarów z udziałem pojazdów z napędem elektrycznym mogą zostać silnie zabrudzone przez zanieczyszczenia emitowane z objętych pożarem baterii. Substancje wydzielające się podczas pożarów pojazdów z napędem elektrycznym rozpuszczają się również w wodzie wykorzystywanej do gaszenia i chłodzenia baterii (stwierdzono wysokie stężenia litu oraz metali ciężkich: kobaltu, niklu i manganu). Z tych powodów zalecana jest retencja wody gaśniczej.

Autorzy przywołują też wnioski z badań przeprowadzonych w Austrii, a dotyczących konstrukcji i materiałów budynku, w którym może dojść do pożaru pojazdu elektrycznego. Pomimo nieco większego obciążenia ogniowego nie ma istotnej różnicy między pożarem pojazdu elektrycznego a pożarem pojazdu spalinowego. Przeprowadzone badania dowiodły również, że woda jest sprawdzonym środkiem gaśniczym ze względu na jej efekt chłodzący, jednak ugaszenie pożaru pojazdu elektrycznego wymaga jej dużej ilości i długiego podawania w celu schłodzenia baterii.

Wiele badań naukowych i testów pożarowych z wykorzystaniem różnych metod i systemów w celu oceny skuteczności gaszenia baterii litowo-jonowych i samochodów z napędem elektrycznym wykazało wysoką efektywność technologii wysokociśnieniowej mgły wodnej. System wysokociśnieniowej mgły wodnej chroni nie tylko sąsiednie pojazdy, ale również konstrukcję stropu.

Pobierz e-book: Bezpłatny e-book Wentylacja pożarowa 2025 | RynekInstalacyjny.pl

Testy pożarowe wykazały także, że skuteczność gaśnicza wzrasta dzięki użyciu niektórych gazów obojętnych. Również użycie lanc gaśniczych do bezpośredniego chłodzenia modułów w obudowie baterii samochodu elektrycznego potwierdziło skuteczność gaszenia pożarów pojazdów elektrycznych, ale wymaga to odpowiedniego przygotowania i wyszkolenia strażaków z uwagi na ryzyko porażenia prądem elektrycznym. Z kolei zastosowanie koca gaśniczego przeznaczonego do gaszenia pożaru pojazdu z napędem elektrycznym nie wnosi istotnej wartości, gdy bateria samochodu jest już objęta pożarem. Taki koc wymaga bowiem bardzo szczelnego nałożenia, bez tworzenia poduszki powietrznej pomiędzy kocem a pojazdem, co jest bardzo trudne z uwagi na wysoką dynamikę pożaru i silne płomienie, a także samowystarczalność tlenową baterii.

Wnioski z badań wskazują również na potrzebę przeprowadzenia większej liczby testów, aby przebadać i pokazać różnice podczas gaszenia w pełni rozwiniętego pożaru pojazdu z napędem elektrycznym oraz będącego we wstępnej fazie rozwoju. Ogólny wniosek jest taki, że przybywający na miejsce zdarzenia ratownicy każdorazowo muszą być przygotowani na nowe scenariusze działań. W trakcie badań ani razu nie miano do czynienia z takim samym przebiegiem pożaru.

Badania prowadzone w CNBOP-PIB w Józefowie w zakresie gaszenia pożarów pojazdów elektrycznych i baterii litowo-jonowych oraz oceny skuteczności zastosowanych metod i środków gaśniczych dowiodły, że moduły wykonane w technologii NMC (baterie litowo-niklowo-manganowo-kobaltowe) palą się gwałtowniej w porównaniu z modułami LTO (baterie litowo-tytanowe) i są trudniejsze do ugaszenia, a najefektywniejszym środkiem tłumienia pożaru okazała się woda. Wykazano też, że w trakcie rozkładu termicznego ogniw gwałtownie wydzielają się znaczne objętości toksycznego dymu, który ze względu na skład wykazuje także właściwości palne. W przypadku wystąpienia symptomów mogących spowodować pożar ogniw należy przeprowadzić bezwzględną ewakuację osób do odrębnej strefy pożarowej lub na zewnątrz budynku. Należy też rozważyć zbieranie wody wykorzystywanej do gaszenia i chłodzenia baterii litowo-jonowych z uwagi na występujące w niej zanieczyszczenia.

Badania przeprowadzono także w celu poznania wybranych parametrów pożarowych w obiekcie odwzorowującym pomieszczenie garażu. Pierwszy scenariusz zakładał pożar pojazdu elektrycznego z udziałem automatycznie uruchomionego miejscowego systemu gaśniczego z rurociągami rozprowadzającymi wodę, systemu sterowania i zasilania w wodę oraz detekcji pożaru i zraszaczy. Drugi scenariusz natomiast dotyczył pożaru odniesienia, czyli bez udziału systemu gaśniczego. Wnioski są jednoznaczne: działanie systemu gaśniczego znacznie obniżyło wartości mierzonych parametrów, czyli temperatury i strumienia cieplnego, względem pożaru odniesienia. Pożar rozwijał się dzięki temu w sposób kontrolowany i nie rozprzestrzeniał na zaparkowane obok pojazdy.

Prowadzone w CNBOP-PIB badania i testy wykazały także, że płachty gaśnicze ograniczają promieniowanie cieplne oraz temperaturę, co umożliwia kontrolowanie pożaru i ochronę przed jego rozprzestrzenianiem. Nie gasiły one pożaru, lecz tłumiły źródło ognia.

Z kolei analiza literatury opisującej zdarzenia z pożarami pojazdów elektrycznych wskazuje na następujące główne czynniki ryzyka zagrażające ich bezpiecznej eksploatacji:

1. przeciążenie termiczne mogące się pojawić w przypadku wystąpienia niestandardowych warunków termicznych podczas pracy baterii – jej przegrzanie może spowodować wystąpienie pożaru,

2. przeciążenie elektryczne z powodu coraz szybszego ładowania oraz rozładowywania w wyniku nadmiernej eksploatacji (dynamiczna jazda z nadmierną prędkością) – zwiększa prawdopodobieństwo samozapłonu ogniwa,

3. uszkodzenia mechaniczne – pomimo zabezpieczenia baterii obudową podczas wypadku możliwe jest jej uszkodzenie oraz pożar.

Mniej biurokracji przy inwestycjach z garażami i parkingami

Rada Ministrów zmieniła rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko [2], co pozwoli inwestorom budować na obszarach nieobjętych formami ochrony przyrody bez obowiązku uzyskiwania decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych dla garaży, parkingów samochodowych lub zespołów parkingów o powierzchni do 1 ha, a na obszarach objętych ochroną do 0,5 ha.

Dotychczas decyzja środowiskowa wymagana była dla garaży, parkingów samochodowych lub zespołów parkingów o powierzchni od 0,2 ha na obszarach objętych formami ochrony przyrody, a na pozostałych terenach od 0,5 ha. Uzyskiwanie tych decyzji jest czasochłonne, a wymagania administracyjne dla garaży i parkingów zostały określone na poziomie znacząco różniącym się od progów określonych dla pozostałych rodzajów zabudowy. W wielu sytuacjach realizacja różnego rodzaju zabudów, np. osiedli mieszkaniowych, objęta była obowiązkiem uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wyłącznie z uwagi na spełnienie progów kwalifikacyjnych określonych dla garaży, parkingów i zespołów parkingów, a nie dla danego rodzaju zabudowy.

Praktyka wskazuje, że parkingi o niewielkiej powierzchni nie mają znaczącego oddziaływania na środowisko. Co więcej, wymagania dla parkingów i garaży były bardziej rygorystyczne niż progi dla zabudowy przemysłowej, która ma znacznie większy wpływ na ryzyko środowiskowe. Zmiany przyczynią się do ułatwienia procesu inwestycyjnego w budownictwie mieszkaniowym, skrócenia jego czasu i obniżenia jego kosztów – ich wprowadzenie postulowali zwłaszcza deweloperzy. Według szacunków Polskiego Związku Firm Deweloperskich obowiązywanie nowego przepisu przyspieszy nawet o rok proces inwestycyjny związany z budową lokali mieszkaniowych w dużych miastach.

Rozporządzenie to wprowadza też zmiany zwiększające progi bez obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla powierzchni zabudowy instalacji fotowoltaicznych na obszarach nieobjętych formami ochrony przyrody z 1 do 2 ha. Na obszarach objętych formami ochrony przyrody próg dla obowiązkowych ocen odziaływania wynosi bez zmian 0,5 ha. Także w Unii Europejskiej trwają prace nad zmianą legislacji w kierunku ułatwień i odstępstw w procedurze wydawania pozwoleń dla inwestycji wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ale z zachowaniem poszanowania środowiska i minimalizacją wpływu na nie.

Korzyścią z wprowadzenia tych zmian jest również odciążenie wójtów, burmistrzów i prezydentów miast oraz regionalnych dyrektorów ochrony środowiska – mniej postępowań w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach umożliwi ich efektywniejsze zakończenie (wzrost efektywności w zakresie dotrzymywania terminów ustawowych przy zachowaniu wysokiego stopnia weryfikacji merytorycznej).

W uzasadnieniu i ocenie skutków realizacji Ministerstwo Środowiska odniosło się m.in. do dyrektywy 2011/92/UE w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, która zakłada objęcie nadzorem prawnym ściśle skonkretyzowanych pod względem stopnia negatywnego wpływu na środowisko przedsięwzięć, z różnych sektorów gospodarki. Tym samym dla inwestycji, których wpływ na środowisko nie jest znaczący lub nie występuje wcale ze względu na cechy tych przedsięwzięć lub ich lokalizację, nie ma uzasadnienia do przeprowadzania takich ocen. Potwierdzają to także organy ochrony środowiska, które prowadzą postępowania administracyjne w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla garaży, parkingów i zespołów parkingów.

Literatura

1. Kielin Jan, Kołodziejczyk Tomasz, Majka Ilona, Tępiński Jarosław, Zboina Jacek, Prowadzenie działań ratowniczych podczas zdarzeń z udziałem pojazdów z napędem elektrycznym, CNBOP-PIB, Józefów 2023

2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12375303/katalog/12996152#12996152 (dostęp: 28.08.2023)