Nowoczesne i innowacyjne technologie oczyszczania wody basenowej (cz. 4)

Innowacyjne metody i substancje wspomagające proces dezynfekcji i oczyszczania wody basenowej

Zwiększona frekwencja osób chcących korzystać z wodnej rekreacji oraz podatność na różnego rodzaju infekcje i odczyny alergiczne po kąpieli skorelowana jest z dużą ilością organicznych i mineralnych zanieczyszczeń wprowadzanych przez kąpiących się do wody basenowej.

W ogromnej większości basenów mikrobiologiczną czystość wody zapewnia dezynfekcja związkami chloru. Chlor w połączeniu ze związkami organicznymi w wodzie prowadzi do tworzenia wielu produktów ubocznych (DBP), w tym trójhalometanów oraz chloramin. Hipotezę dotyczącą istnienia związku między podrażnieniami oczu i skóry u osób korzystających z kąpieli w wodzie dezynfekowanej chlorem udowodniono już w 1953 r. [24].

Podczas ostatnich dziesięcioleci opisano wiele badań epidemiologicznych uwzględniających znaczenie DBP i ich wpływ na zdrowie [3, 5, 8, 9, 11, 12, 16–23, 26, 30, 31, 35, 36, 40, 41, 44, 45]. Wiele DBP podejrzanych jest o toksyczne lub nawet rakotwórcze oddziaływanie na organizm człowieka. Najczęściej badane są trihalometany, chloraminy, chlorany i bromiany, ale związków tych jest setki. Dane epidemiologiczne dotyczące ryzyka zachorowań na raka są nadal kontrowersyjne.

W licznych publikacjach podkreśla się toksyczne zagrożenia, zwłaszcza ryzyko alergii i astmatyczne objawy oddechowe, szczególnie u niemowląt i zawodowo trenujących pływaków [3, 35, 44]. Nie można jednak lekceważyć ryzyka kancerogennego i mutagennego oddziaływania DBP na zdrowie kąpiących się osób.

Zatem przepisy regulujące wymagania jakościowe dla wody basenowej w obiektach publicznych muszą uwzględniać ryzyko związane z dezynfekcją chlorem i obecnością ubocznych produktów dezynfekcji. Nie można jednak zapominać o potrzebie kontroli zagrożenia mikrobiologicznego w wodach basenowych i zapewnienia bakteriobójczych i bakteriostatycznych właściwości wody – a takie jak na razie zapewnia jedynie chlor.

W celu ograniczenia do minimum niezbędnych dawek chloru dodawanych ciągle lub okresowo do obiegu wody basenowej, przy jednoczesnym zabezpieczeniu wody przed wtórnym skażeniem, proponuje się nowe metody dezynfekcji, w których wykorzystywane są wysokoefektywne związki chloru, inne związki silnie utleniające i procesy redukujące ilość zanieczyszczeń w wodzie basenowej. Poniżej przedstawiono kilka z nich.

Chemiczne i mikrobiologiczne odkażanie wody w basenie przy użyciu aktywowanego nadtlenku siarczanu potasu (NSP)

Aktywacja nadtlenku siarczanu potasu (NSP) [1] prowadzi do powstawania wysoko aktywnych rodników, które zostały przetestowane pod względem reakcji z zanieczyszczeniami charakterystycznymi dla wody basenowej (jon amonowy, kreatynina, chloraminy i Escherichia coli) i przydatności w procesie jej uzdatniania. Stwierdzono, że cząsteczki organiczne takie jak kreatynina mogą być skutecznie utleniane za pomocą NSP. Natomiast kolonie E. coli ginęły dopiero po 60 min dezynfekcji NSP, co nie pozwala kwalifikować i zarejestrować NSP jako skutecznego czynnika dezynfekcyjnego dla wody basenowej.

Zastosowanie biocydów na bazie nadtlenku wodoru H₂O₂ (do dezynfekcji wody basenowej)

Antybakteryjne działanie podchlorynu sodu porównano z działaniem różnych produktów opartych na nadtlenku wodoru [4]. Procedura badawcza została zasymulowana specjalnie do warunków panujących w basenie (dawkowano ładunek zanieczyszczeń w postaci mieszaniny mocznika, kreatyniny i kilku aminokwasów do preparowanej wody o pH, twardości i temperaturze odpowiedniej dla wody basenowej).

Testowano odporność dezynfekcyjną istotnych dla czystości wody basenowej mikroorganizmów (Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Legionella pneumophila, Staphylococcus aureus i Candida albicans). Całkowity czas testu wynosił 30 minut. Liczbę komórek przeżywających określano po 30 sekundach oraz 10, 20 i 30 minutach.

Działanie podchlorynu sodu dodawanego do wody w stężeniu 1 mgCl₂/dm³ porównano z trzema produktami opartymi na nadtlenku wodoru (czysty nadtlenek wodoru, nadtlenek wodoru + azotan srebra i produkt handlowy oparty na nadtlenku wodoru). Użycie podchlorynu sodu w stężeniu 1 mgCl₂/dm³ spowodowało całkowite zabicie zaszczepionych organizmów po 10, 20 i 30 minutach.

W przypadku produktów z nadtlenkiem wodoru taki sam efekt osiągnięto dopiero przy stężeniu 150 mg H₂O₂/dm³. Zatem produkty oparte na nadtlenku wodoru, z jonami srebra lub bez nich, z mikrobiologicznego punktu widzenia nie stanowią realnej alternatywy dla dezynfekcji chlorem w basenach.

Dwutlenek węgla jako reduktor pH wody w chlorowanych basenach krytych

Wykorzystanie dwutlenku węgla jako reduktora pH wody basenowej ma dwie podstawowe zalety [15]. Po pierwsze, jego dozowanie do obiegu wody basenowej zamiast zwykłego silnego kwasu solnego jest bezpieczniejsze, a po drugie, obiekt basenowy wykorzystujący CO₂ w technologii oczyszczania wody staje się małym „depozytariuszem” gazu cieplarnianego.

Badania nad zastosowaniem CO₂ jako alternatywnego do HCl reduktora pH wody basenowej wskazują na trzy kolejne korzyści: mniejsze zużycie chloru do dezynfekcji, niższe stężenie utleniaczy w powietrzu (10 cm nad lustrem wody) i mniejsze stężenie trihalometanów w wodzie basenowej.

Eksperyment trwał 4 lata (2005–2009) i prowadzony był w trzech obiegach basenowych na terenie Barcelony, w których metoda konwencjonalna oparta na HCl i metoda oparta na CO₂ były sukcesywnie zamieniane. Dwutlenek węgla dostarczany był w 35-kilogramowych butlach jako przemysłowy suchy CO₂.

Wyniki badań wskazują, że CO₂ oprócz tego, że skutecznie obniża pH wody basenowej, poprawia także działanie środka dezynfekcyjnego (stosowany był NaOCl), zmienia strukturę naturalnej materii organicznej, czyli prekursora ubocznych produktów dezynfekcji (DBP), i tym samym przyczynia się do zmniejszenia ich stężeń.

Metoda dezynfekcji wody basenowej mieszaniną chloru i dwutlenku chloru 

Metoda dezynfekcji wody basenowej mieszaniną chloru i dwutlenku chloru ma na celu optymalizację i rozszerzenie powszechnie stosowanej do tej pory klasycznej metody oczyszczania wody basenowej [43, 47].

Zastosowanie tej metody pozwala uzyskiwać parametry wody zgodnie z normą DIN 19643 (szczególnie w zakresie stężeń chloru związanego, których wartości nie powinny przekraczać 0,2 mgCl₂/dm³) oraz obniżenie kosztów eksploatacji basenu poprzez zredukowanie objętości wody zużywanej na rozcieńczanie i płukanie filtrów (mniejsze opłaty za wodę, ścieki i energię do podgrzewania zaoszczędzonej wody).

Istotą tej metody jest rozszerzenie standardowej technologii oczyszczania wody basenowej (flokulacja + filtracja + chlorowanie) o dwa dodatkowe procesy jednostkowe:

• przyspieszenie i optymalizacja procesu flokulacji poprzez dozowanie wraz z tradycyjnym środkiem flokulacyjnym (np. siarczanem glinu) produktu o nazwie handlowej HydroSan (glinian kwasu krzemowego). Produkt ten obniża m.in. potencjał zeta, co pozwala efektywniej usuwać drobne, „rozproszone” zanieczyszczenia z wody („kłaczki” zawiesiny koloidalnej tworzą się przed filtrem). Dozowanie HydroSanu w ilości 0,6–1,0 ml/m³ wody obiegowej powinno odbywać się przed pompą obiegową i punktem dozowania koagulantu;
• oksydacja wody poprzez dozowanie produktu o nazwie handlowej HydroXan (Tetrachlorodecaoxid – TCDO-anion), zarejestrowanego jako nowy produkt w ELINCS (European Listing of Industrial Notified Chemical Substances). Dodanie HydroXanu umożliwia tworzenie w zachlorowanej wodzie bezpiecznego dwutlenku chloru i unikanie powstawania chlorynów oraz chloranów. W wodzie powstaje mieszanka chloru i dwutlenku chloru, dzięki której można uzyskać lepsze efekty dezynfekcji (szybsze niszczenie bakterii) i ograniczać stężenia niepożądanych ubocznych produktów reakcji chloru ze związkami organicznymi (chloroaminami, trihalometanami). Dozowanie HydroXanu w ilości 0,1–0,3 ml/m³ do wody obiegowej powinno się odbywać za wymiennikiem ciepła przed punktem dozowania podchlorynu sodu.

Rozwiązaniem optymalizującym proces oczyszczania wody basenowej może być stosowanie także dodatkowej warstwy filtracyjnej „multiSorp” (na bazie węgla aktywnego) oraz technologii mycia jako dodatkowej przy rutynowym płukaniu złoża filtracyjnego (DesoPur Fluid). 

Technologia ta otrzymała w Polsce pozytywną opinię Państwowego Zakładu Higieny oraz Głównego Inspektoratu Sanitarnego. 

Hybrydowe układy oczyszczania wody basenowej

W związku z negatywnym wpływem ubocznych produktów dezynfekcji na zdrowie kąpiących się osób i co za tym idzie zwiększaniem wymagań względem czystości wody basenowej, zastosowanie konwencjonalnych metod i procesów oczyszczania wody basenowej stało się niewystarczające. 

Nowoczesne oczyszczanie wody, obejmujące procesy: 

• filtracji membranowej (odwrócona osmoza, mikrofiltracja i ultrafiltracja), 
• zaawansowanego utleniania (utlenianie ozonem, nadtlenkiem wodoru, dwutlenkiem tytanu, zastosowanie heterogenicznych katalizatorów),
• naświetlania promieniami UV,

stanowią alternatywę dla powszechnie stosowanych technologii wody basenowej. Połączenie wymienionych procesów nazywane jest układami hybrydowymi – poniżej przedstawiono kilka ich przykładów.

Ultrafiltracja

Ultrafiltracja (adsorpcja) ze względu na efektywność redukcji bakterii i wirusów stanowi uzupełnienie procesu dezynfekcji lub może go zastępować [2]. Pozwala także na usunięcie bardzo drobnych zawiesin organicznych i mineralnych wprowadzanych do wody przez kąpiących się. 

W eksperymencie przeprowadzonym we Francji w ciągu 18 miesięcy testowania hybrydowego układu oczyszczania wody basenowej: ultrafiltracja-adsorpcja wykazano jego przydatność do zastosowań w technologii wody basenowej, nawet przy bardzo dużych obciążeniach basenu (część badań prowadzona była w miesiącach letnich, z największą frekwencją odnotowaną w ciągu roku). 

Stwierdzono, że nawet przy intensywnym użytkowaniu basenu wystarczające było jedno chemiczne czyszczenie membran. Z kolei zastosowana adsorpcja powodowała znaczny spadek chloru wolnego i zwiększone zużycie NaOCl w okresie badań. Redukcja chloru wolnego w złożu węgla aktywnego zależała od „wieku” węgla. 

Nowa instalacja z węgla aktywnego usuwała 90% czynnego chloru. Po 24 godzinach redukcja zdecydowanie malała. Niestety, duża zmienność zanieczyszczenia wody w trakcie eksperymentu nie pozwoliła ustalić korelacji między liczbą osób pływających i wydajnością adsorpcji. 

Hybrydowe naświetlanie wody promieniami UV

Od stycznia 2008 r. do kwietnia 2009 r. w centrum sportowym w Danii dla obiegu wody basenowej przeznaczonej do napełniania basenu dla dzieci (50 m³) prowadzono badania dotyczące zastosowania trzech metod uzdatniania wody [13]:

• przy zastosowaniu kombinacji lamp nisko- i średniociśnieniowych (LP/MP),
• przy zastosowaniu lamp niskociśnieniowych w kombinacji z TiO₂ (UV-LP/TiO₂), 
• w kombinacji z ozonowaniem wody (UV/ozon).

Efekty dla poszczególnych kombinacji procesów wyznaczono na podstawie monitoringu stężeń chloru związanego (chloramin) i sumy THM (trihalometanów). Redukcja chloramin zauważalna była na podobnym poziomie we wszystkich kombinacjach procesów. W trakcie badań uzyskano obniżenie chloramin z 0,5–0,6 do 0,2–0,3 mg Cl₂/dm³. 

Lampy średniociśnieniowe (MP) pozwoliły uzyskać większy o ok. 25% stopień redukcji chloramin w porównaniu do lamp niskociśnieniowych. Stężenia THM zmieniały się w zależności od: obciążenia basenu kąpiącymi się, pory dnia i jakości wody. 

Nie stwierdzono natomiast istotnej różnicy pomiędzy wartościami stężeń THM przy włączonych i wyłączonych lampach UV i przy zastosowaniu metod UV-LP/TiO₂ oraz UV/ozon.

Zaawansowane procesy utleniania (AOPs) – ozon/UV i ozon/H₂O₂

Wyniki badań nad zaawansowanymi procesami utleniania (AOPs – Advanced Oxidation Processes) mające na celu porównanie procesu ozonowania z metodami kombinowanymi ozon i UV oraz ozon i H₂O₂ (nadtlenek wodoru) wykazały wysoką efektywność AOPs w zakresie eliminacji zarówno ubocznych produktów dezynfekcji (DBPs), jak i ich prekursorów [14].

Stwierdzono, że AOPs w porównaniu do ozonowania wykazują większą skuteczność eliminacji ogólnego węgla organicznego (TOC) i adsorbowalnych na węglu aktywnym organicznych związanych chlorowców (halogenów). Wystarczający czas kontaktu wody basenowej z utleniaczem wynosił 3 minuty. 

W stosunku do trihalometanów (THM) proces pełnego ozonowania (bez UV lub H₂O₂) wykazał niewielką przewagę w porównaniu do AOPs. Z kolei połączenie filtracji membranowej i AOPs pozwoliło na redukcję do 90% DBPs i ich prekursorów. Po porównaniu wyników badań i niezbędnych dawek utleniaczy oraz uwzględnieniu czynników ekonomicznych do uzdatniania wody basenowej zaproponowano metodę ozon/H₂O₂. 

Nanosrebro – antybakteryjny nanomateriał

Antybakteryjne, przeciwgrzybiczne i przeciwwirusowe właściwości jonów srebra znane są od dawna. W ostatnich latach srebro w postaci nanocząsteczek jest intensywnie badane i aplikowane niemal do każdej dziedziny życia. Nanosrebro na niespotykaną dotąd skalę stosowane jest w przemyśle spożywczym, kosmetycznym, tekstylnym, w budownictwie i medycynie. 

Nanocząsteczki srebra z powodu swoich unikalnych chemicznych i fizycznych właściwości stanowią alternatywę dla rozwoju nowych leków przeciwbakteryjnych, służą do impregnacji tekstyliów, wykładzin i okładzin budowlanych, stosowane są do leczenia ran oparzeniowych. Podejmowane są także próby zastosowania nanocząsteczek srebra w technologii wody i ścieków, w tym także w technologii wody basenowej [46]. Tak szerokie zastosowanie wynika przede wszystkim z ich przeciwbakteryjnego działania. 

Nanosrebro to jeden z pierwszych nanomateriałów ściśle monitorowanych przez urzędy regulacyjne na całym świecie (m.in. przez US EPA, według której klasyfikowane jest jako pestycyd) motywujących jednostki badawcze do wyjaśnienia zależności pomiędzy cechami srebra a jego antybakteryjnymi właściwościami. Najczęściej nanosrebrem aktywowana jest krzemionka (SiO2) i w tej postaci dodawana do impregnatów, kosmetyków, leków, urządzeń filtrujących wodę lub ścieki. 

Skuteczności zastosowań nanosrebra w technologii wody lub ścieków, zwłaszcza jako impregnatów w urządzeniach filtracyjnych, można się spodziewać na podstawie wyników badań prowadzonych w licznych ośrodkach naukowych [6, 7, 10, 25, 27–29, 32, 37, 39]. 

Efekty badań nad interakcją nanosrebra z komórkami Escherichia coli w biofilmach (narostach bakteryjnych tworzących się np. w rurociągach, złożach filtracyjnych) oraz z komórkami grzybów Candida spp. wykazały skuteczność i zasadność stosowania tego typu nanomateriału do niszczenia „złogów” bakteryjnych i grzybowych [7, 36, 38]. 

Liczne badania i analizy wykazały zasadność prowadzenia eksperymentalnych testów nad wykorzystaniem nanosrebra w układach oczyszczania wody basenowej. Dozowane do zamkniętego obiegu wody może wzmacniać lub uzupełniać działanie dezynfektantów chlorowych i chronić złoża filtracyjne, rurociągi czy ściany zbiorników przelewowych, rynien zbiorczych i niecki basenowej przed powstawaniem błony biologicznej.

Podsumowanie

W artykule przeanalizowano układy oczyszczania wody basenowej zasilane wodą wodociągową (z sieci wodociągowej), czyli spełniającą wymagania dla wody do spożycia [33, 34, 42]. Obiegi wody basenowej zasilane bezpośrednio z ujęć podziemnych, ujęć geotermalnych lub innych źródeł wody powinny uwzględniać procesy dodatkowego oczyszczania i przygotowania wody zasilającej w zależności od cech wody na ujęciu i wielkości parametrów charakteryzujących jej jakość (parametry mikrobiologiczne i fizyczno­‑chemiczne).

Zapewnienie odpowiedniej (zgodnej z wymaganiami sanitarnohigienicznymi) jakości wody basenowej, dbałość o bezpieczeństwo i ochronę zdrowia publicznego, zwłaszcza przed drobnoustrojami chorobotwórczymi, uzyskanie wody wolnej od ubocznych produktów dezynfekcji (DBP), zapewnienie komfortu przebywania w obiekcie basenowym (brak charakterystycznego „chlorowego” zapachu w hali basenowej) oraz stosowanie rozwiązań oczyszczania wody basenowej dopasowanych do rodzaju i funkcji basenu to podstawy prawidłowo i przez wiele lat działających obiektów basenowych. 

Wysokie wymagania w zakresie jakości wody basenowej zmuszają do poszukiwań nowych rozwiązań i technologii jej oczyszczania oraz udoskonalania rozwiązań już istniejących. Podstawą dobrze pracujących systemów oczyszczania wody basenowej jest efektywna filtracja i dezynfekcja. 

Właśnie w zakresie tych dwóch procesów rozwój technologii wody basenowej jest najbardziej dynamiczny. Obok stosowanych od wielu lat w technice basenowej systemów filtracyjnych ciśnieniowych i podciśnieniowych ze złożami piaskowymi i warstwą antracytu pojawiają się nowe generacje filtrów z funkcją automatycznego sterowania, wypełnione nowymi rodzajami złóż.

Wraz ze wzrostem wiedzy na temat szkodliwego wpływu ubocznych produktów dezynfekcji na zdrowie kąpiących się osób, zwłaszcza małych dzieci, pływaków odbywających kilkugodzinne treningi czy pracowników pływalni przez kilka godzin przebywających w hali basenowej, wzrasta zainteresowanie rozwojem i unowocześnianiem metod dezynfekcji wody.

Zastosowanie ozonowania w hybrydowych konfiguracjach z naświetlaniem wody promieniami UV i chlorowaniem, wykorzystanie procesów elektrolizy rurowej i membranowej do wytwarzania bardziej wydajnej postaci podchlorynu sodu, bezpieczna dezynfekcja chlorem gazowym czy zastosowanie dwutlenku chloru (do tej pory stosowanego tylko w systemach wody wodociągowej i przemysłowej) to tylko niektóre przykłady rozwiązań, których celem jest maksymalna ochrona użytkowników pływalni przed szkodliwym działaniem czynników mikrobiologicznych (bakterie chorobotwórcze) i chemicznych (chlorowcopochodne).

Nowoczesne technologie wody basenowej powinny uwzględniać:

• zapewnienie równowagi między oczyszczaniem wody a jej zanieczyszczeniem (wydajność poszczególnych urządzeń w zależności od obciążenia niecek basenowych, przestrzeganie ciągłości procesu oczyszczania wody i długości cykli filtracyjnych), 
• ciągłą likwidację drobnoustrojów wprowadzanych do wody przez osoby kąpiące się oraz z otoczenia poprzez stosowanie wysokoefektywnych i odpowiednich dla funkcji basenu metod dezynfekcyjnych,
• sprawne usuwanie z niecki basenowej zanieczyszczeń (z powierzchni lustra wody, dna i ścian) oraz równomierne rozprowadzanie czystej wody zasilającej w całej objętości basenu poprzez zastosowanie odpowiednich systemów cyrkulacji wody,
• niezawodne, dokładne i efektywne dozowanie chemikaliów,
• możliwość dezynfekcji złoża filtracyjnego,
• możliwości odzysku wody z popłuczyn,
• zagospodarowanie popłuczyn i wód deszczowych,
• zastosowanie oszczędnych baterii prysznicowych, umywalkowych i płuczek ustępowych,
• ochronę środowiska (jak najmniejsza ilość odpadów do utylizacji),
• skuteczną ochronę przed Legionella sp. (szczególnie w strefach: pryszniców, atrakcji wodnych z napowietrzaniem wody, wanien z hydromasażem, urządzeń wentylacyjnych i klimatyzacyjnych),
• stałą kontrolę podstawowych parametrów jakości wody (pH, redox, chlor wolny i związany) poprzez zastosowanie automatycznej techniki pomiarowo-regulacyjnej i techniki dozowania reagentów,
• okresową kontrolę parametrów ujętych w przepisach (np. DIN 19643), próbek wody z niecki basenowej, próbek filtratu i efektów jednostkowych procesów oczyszczania wody przed i za każdym zastosowanym urządzeniem, 
• możliwość likwidacji glonów z wody w niecce basenowej i w strefie niecki (rynny przelewowe, plaża),
• możliwość sterowania procesami oczyszczania wody,
• zagadnienia ekonomiczne (koszty inwestycyjne i eksploatacyjne).

Literatura

1. Anipsitakis G.P., Tufano T.P., Dionysiou D.D., Chemical and microbial decontamination of pool water using activated potassium peroxymonosulfate, „Water Research” No. 42/2008.
2. Barbot E., Moulin P., Swimming pool water treatment by ultrafiltration-adsorption process, „Journal of Membrane Science” No. 314/2008.
3. Bernard A. et al., Lung hyperpermeability and asthma prevalence in schoolchildren: unexpected associations with the attendance at indoor chlorinated swimming pools, „Occupational and Environmental Medicine” No. 60/2003.
4. Borgmann-Strahsen R., Comparative assessment of different biocides in swimming pool water, „International Biodeterioration and Biodegradation” No. 51/2003.
5. Cassan D. et al., Effects of medium-pressure UV lamps radiation on water quality in a chlorinated indoor swimming pool, „Chemosphere” No. 62/2006.
6. Chiang W.C. et al., Silver-palladium surfaces inhibit biofilm formation, „Applied and Environmental Microbiology” No. 75/2009.
7. Choi O. et al., Interactions of nanosilver with Escherichia coli cells in planktonic and biofilm cultures, „Water Research” No. 44/2010.
8. Deborde M., Gunten U., Reactions of Chlorine with inorganic and organic compounds during water treatment – Kinetic and mechanisms: critical review, „Water Research” No. 42/2008.
9. Eichelsdörfer D., Jandik J., Verminderung der Chlorformbildung durch Ozon am Beispiel der Schwimmbeckenaufbereitung, International Ozon-Symposium, Berlin 1985.
10. Falletta E. et al., Clusters of poly(acrylates) and silver nanoparticles: structure and applications for antimicrobial fabrics, „Journal of Physical Chemistry: Part C” No. 112/2008.
11. Florentin A., Hautemaniere A., Hartemann P., Health effects of disinfection by-products in chlorinated swimming pools, „International Journal of Hygiene and Environmental Health” No. 214/2011.
12. Freuze I., Brosillon S., Laplanche A., Tozza D., Cavard J., Effect of chlorination on the formation of odorous disinfection by-products, „Water Research” No. 39/2005.
13. Gert Holm Kristensen et al., Full scale test of UV based water treatment technologies at Gladsaxe Sport Centre – with and without advanced oxidation mechanisms, Swimming Pool and Spa International Conference, London 2009.
14. Glauner T. et al., Elimination of swimming pool water disinfection by-products with advanced oxidation process (AOPs), „CLEAN: Soil, Air, Water” Vol. 33/2005.
15. Goma A. et al., Benefits of carbon dioxide as pH reducer in chlorinated indoor swimming pools, „Chemosphere” No. 80/2010.
16. Hekap K., Jaeho S., Soohyung L., Formation of disinfection by-products in chlorinated swimming pool water,„Chemosphere” No. 46/2002.
17. Jin Lee et al., Production of various disinfection byproducts in indoor swimming pool waters treated with different disinfection methods, „International Journal of Hygiene and Environmental Health” No. 213/2010.
18. Judd S.J., Bullock G., The fate of chlorine and organic materials in swimming pools, „Chemosphere” No. 51/2003.
19. Kaydos-Daniels S.C. et al., Health effects associated with indoor swimming pools: A suspected toxic chloramines exposure, „Public Health (Journal of The Royal Institute of Public Health)” No. 122/2008.
20. Lee J., Ha K-T., Zoh K-D., Characteristics of trihalomethane (THM) production and associated health risk assessment in swimming pool waters treated with different disinfection methods, „Science of The Total Environment” No. 407/2009.
21. Massin N., Bohadana A.B., Wild P., Hery M., Toamain J.P., Hubert G., Respiratory symptoms and bronchial responsiveness in lifeguards exposed to nitrogen trichloride in indoor swimming pool, „Occupational and Environmental Medicine” No. 55/1998.
22. Michalski R., Mathews B., Occurrence of chlorite, chlorate and bromated in disinfected swimming pool water, „Polish Journal of Environmental Study” Vol. 16, No. 2/2007.
23. Ming-Jen Chen et al., Development of a Multi-pathway probabilistic health risk assessment model for swimmers expose to chloroform in indoor swimming pools, „Journal of Hazardous Materials” No. 185/2011.
24. Mood E.W., Development and application of high-free residual chlorination in the treatment of swimming pool water, „American Journal Public Health Nations Health” No. 43/1953.
25. Morones J.R. et al., The bactericidal effect of silver nanoparticles, „Nanotechnology” No. 16/2005.
26. Nawrocki J., Kalkowska J., Ozonation by products and their analysis, „Polish Journal of Environmental Study” No. 4/1995.
27. Pal S., Tak Y.K., Song J.M., Does the antibacterial activity of silver nanoparticles depend on the shape of the nanoparticle? A study of the gram-negative bacterium Escherichia coli, „Applied and Environmental Microbiology” No. 73/2007.
28. Panacek A. et al., Antifungal activity of silver nanoparticles against Candida spp., „Biomaterials” No. 30/2009.
29. Panacek A. et al., Silver colloid nanoparticles: synthesis, characterization, and their antibacterial activity, „Journal of Physical Chemistry: Part B” No. 110/2006.
30. Panyakapo M., Soontornchai S., Paopuree P., Cancer risk assessment from exposure to trihalomethanes in tap water and swimming pool water, „Journal of Environmental Sciences” No. 20/2008.
31. Peldszus S. et al., Effect of medium-pressure UV irradiation on bromate concentrations in drinking water, a pilot-scale study, „Water Research” No. 38/2004.
32. Rai M., Yadav A., Gade A., Silver nanoparticles as a new generation of antimicrobials, „Biotechnology Advances” No. 27/2009.
33. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DzU nr 72/2010, poz. 466).
34. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DzU nr 61/2007, poz. 417).
35. Schoefer Y. et al., Health risk of early swimming pool attendance, „International Journal of Hygiene and Environmental Health” No. 211/2008.
36. Schutz E. et al., Trichloramine in the air of indoor pools in Bavaria, Swimming Pool and Spa International Conference, London 2009.
37. Shrivastava S. et al., Characterization of enhanced antibacterial effects of novel silver nanoparticles, „Nanotechnology” No. 18/2007.
38. Silvestry-Rodriguez N. et al., Silver as a residual disinfectant to prevent biofilm formation in water distribution systems, „Applied and Environmental Microbiology” No 74/2008.
39. Sotiriou G. A. et al., Nanosilver on nanostructured silica: Antibacterial activity and Ag surface area, „Chemical Engineering Journal” No. 170/2011.
40. Sozański M., Chemizm i technologia uzdatniania wody dla basenów kąpielowych, mat. konf. „Zaopatrzenie w wodę miast i wsi”, Poznań 1994.
41. Thickett K.M. et al., Occupational asthma caused by chloramines in indoor swimming-pool air, „European Respiratory Journal” No. 19/2002.
42. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (DzU nr 72/2001, poz. 747, ze zm.: DzU nr 85/2005, poz. 729).
43. Weiss G., Dudko M., mat. XV seminarium „Pływalnie kryte – kierunki rozwoju, problematyka projektowania i eksploatacji”, Gdańsk-Sobieszewo 2012.
44. Weng S., Blatchey E.R., Disinfection by-product dynamics in a chlorinated, indoor swimming pool under conditions of heavy use: National swimming competition, „Water Research” No. 45/2011.
45. WHO, Disinfectant and disinfectant by-product, Environmental Health Criteria 216, Geneva 2000.
46. Wyczarska-Kokot J., Piechurski F., Badanie układu oczyszczania wody basenowej z zastosowaniem filtra podciśnieniowego ze złożem wielowarstwowym, koloidalnego roztworu nanosrebra oraz lampy UV, praca zbiorowa, Kuś K., Piechurski F. red., „Instalacje basenowe”, Politechnika Śląska, Gliwice 2011.
47. www.wapotec.pl.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!