Wybrane zagadnienia projektowe i eksploatacyjne kanalizacji ciśnieniowej

Kanalizacja ciśnieniowa (zbiornikowo-tłoczna) zapewnia odprowadzenie ścieków bytowych i przemysłowych do grupowej oczyszczalni ścieków poprzez wymuszenie przepływu w rurociągach tłocznych. Stosuje się ją najczęściej:

• na obszarach o niekorzystnych spadkach, np. o zróżnicowanej topografii (wahaniach wysokości terenu) – pagórkowatych lub górskich;
• na terenach z ograniczonym miejscem na wytyczenie trasy rurociągu lub z przeszkodami nadziemnymi lub podziemnymi;
• w przypadku zabudowy jednorodzinnej i zagrodowej, szczególnie rozproszonej (np. na obszarach wiejskich), skąd odprowadzana jest mała ilość ścieków, oraz w przypadku okresowego odprowadzania ścieków;
• w razie konieczności transportu ścieków na duże odległości;
• na obszarach o wysokim poziomie zwierciadła wód gruntowych, a także o złych warunkach gruntowych (np. w przypadku gruntów skalistych);
• na obszarach wymagających ze względu na ochronę środowiska (konieczna wysoka szczelność systemu) – strefy ochrony zasobów wodnych, obrzeża zbiorników wodnych, parki narodowe, miejscowości stanowiące bazy turystyczne i agroturystyczne, gospodarstwa rolnictwa ekologicznego [1, 2].

Wszystkie elementy kanalizacji ciśnieniowej – pompownie przydomowe, rurociągi tłoczne, pompownie strefowe (stosowane w przypadku rozległych sieci), studzienki rozprężne – wymagają starannego doboru, a całość projektu musi być dobrze przemyślana, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych lokalizacji i dotychczasowych doświadczeń eksploatacyjnych.

Problem zagniwania ścieków i powstawania odorów

Zbyt długa retencja (zatrzymywanie) ścieków w rurociągach tłocznych, przepompowniach i studniach rozprężnych prowadzi do licznych problemów eksploatacyjnych. Zasadniczym problemem jest zagniwanie ścieków prowadzące do powstawania niebezpiecznych gazów kanałowych, powodujących zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt, a w mniejszych stężeniach – uciążliwość zapachową takich obiektów jak studnie rozprężne i przepompownie.

Zbiorniki przepompowni są dodatkowo narażone na oddzielanie się zawiesin (sedymentację cięższych osadów oraz flotowanie zawiesin lżejszych) już po dwóch godzinach przebywania ścieków w zbiorniku, co może powodować zapychanie zbiorników i rurociągów, ale także pogarszać warunki pracy i obniżać żywotność pomp.

Zagniwanie ścieków i towarzyszące temu procesowi powstawanie siarkowodoru oraz całej gamy związków lotnych (kwasy organiczne, amoniak, merkaptany tiole, indole, skatole, sulfidy, aminy alifatyczne, ketony, aldehydy) staje się problemem szczególnie w rozległych układach tłocznych. Narasta on latem, kiedy spada rozpuszczalność tlenu w ściekach, co sprzyja tworzeniu na wewnętrznych ściankach rurociągów biofilmu, na który składają się m.in. bakterie beztlenowe powodujące procesy gnilne ścieków [1]. Siarkowodór (H₂S) to gaz silnie toksyczny – w Polsce normatywy dla miejsc pracy wynoszą 14 mg/m³ jako najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe (NDSCh) i 7 mg/m³ jako najwyższe stężenie dopuszczalne (NDS) [3] – cięższy od powietrza, przez co może się gromadzić w zbiornikach i studzienkach obiektów sieci kanalizacji ciśnieniowej. Końcowym efektem procesu zagniwania ścieków jest występowanie w pobliżu przepompowni ścieków i studni rozprężnych odorantów (substancji złowonnych). Należy zapobiegać temu zjawisku, dozując odpowiednie koagulanty reagujące z siarkowodorem lub napowietrzając ścieki (według wyników badań naukowych i eksploatacyjnych ta druga metoda cechuje się wysoką skutecznością [4]), uwzględniając wpływ wybranej metody na dalsze etapy oczyszczania ścieków.

Siarkowodór stanowi także substrat dla bakterii, które uwalniają kwas siarkowy, przyczyniający się do niszczenia konstrukcji betonowych. Korozja może być też efektem sprzężenia zwrotnego – oddziaływania reagentów o bardzo niskim pH, stosowanych jako środek zapobiegający zagniwaniu ścieków. Także dlatego coraz częściej stosuje się neutralne chemicznie płukanie (przedmuchiwanie) rurociągów tłocznych sprężonym powietrzem [1, 2].

Nieoczywiste aspekty wymiarowania

Jednym z wyzwań projektowania jest taki dobór średnic rurociągów, wielkości zbiornika przepompowni i parametrów pomp oraz wielkości studzienek rozprężnych, by z jednej strony zapewnić bezpieczeństwo pracy (np. odpowiednio długie zatrzymanie ścieków w razie awarii zasilania elektrycznego), a z drugiej – możliwie skrócić czas przebywania ścieków w układzie, eliminując ich zagniwanie i powstawanie odorów [2, 5].

Objętość czynną zbiorników przepompowni przydomowych i strefowych oraz studni rozprężnych (łączących kanalizację ciśnieniową z kolektorem kanalizacji grawitacyjnej) należy projektować z uwzględnieniem objętości awaryjnej – w przypadku zbiornika przydomowej pompowni ścieków powinna ona wynosić min. 25% całkowitego średniego dopływu dobowego i znajdować się powyżej normalnego poziomu załączania pomp ściekowych [1]). Umożliwia to przechowanie ścieków także w przypadku przerw w zasilaniu energią elektryczną (które na terenach wiejskich mogą być szczególnie długie), np. zapewniając dobowy czas przetrzymywania ścieków [2]. Jednocześnie jednak zbyt zachowawcze projektowanie prowadzi do przewymiarowania – istotnej rozbieżności między wyliczeniami a rzeczywistymi potrzebami – co sprzyja retencji ścieków w poszczególnych elementach sieci kanalizacyjnej.

Potrzeby danego układu należy zatem ustalać w oparciu o racjonalnie dobrane jednostkowe wskaźniki ścieków, współczynniki nierównomierności dopływu i współczynniki bezpieczeństwa uwzględniające specyfikę pracy pomp – w pompowniach domowych pracują one w sposób losowy (podczas szczytowego dopływu ścieków załączają się przeciętnie 1–2 razy), konieczne jest więc uwzględnienie jednoczesnej pracy pomp. Przewymiarowania układu można uniknąć lub złagodzić jego skutki, minimalizując objętości czynne zbiorników oraz w miarę możliwości technicznych i ekonomicznych planując centralne sterowanie siecią. Rurociągi zwymiarowane są na odbiór chwilowego maksymalnego napływu ścieków lub pracę z największą prawdopodobną liczbą pomp działających jednocześnie. Zwykle taka sytuacja utrzymuje się 2–3 godziny na dobę, czyli przez ok. 10% czasu pracy systemu. Systemy przekazu danych przez internet lub radio i centralny układ sterowania umożliwiają np. regulację sekwencji uruchamiania i pracy poszczególnych pompowni z uwzględnieniem optymalnego pola pracy pomp [1, 2].

Zgodnie z normą PN-EN 752-4 Zewnętrzne systemy kanalizacyjne. Obliczenia hydrauliczne i oddziaływanie na środowisko [6] jednostkową ilość ścieków bytowych q na jednego mieszkańca można przyjmować w zakresie od 120 do 400 dm³/d. W Polsce zaleca się przyjmowanie q równego 120 lub 150 dm³/d, a dla miast 200 dm³/d. Natomiast współczynniki dopływu ścieków zaleca się przyjmować następująco:

• współczynnik dopływu dobowy N_dmax – dla wsi: od 1,5 do 3; dla miast: od 1,3 do 2;
• współczynnik dopływu godzinowy N_hmax – dla wsi: od 3 do 8; dla miast: od 1,5 do 4 [1, 6].

W przypadku przetrzymywania ścieków w zbiornikach przepompowni powyżej 2 godzin wytrącają się flotujące zawiesiny, a na dnie odkładają osady. Prowadzi to do zagniwania ścieków i powstawania gazów kanałowych, a także blokowania pomp. Zapobiega temu m.in. zastosowanie skośnego dna zbiornika i odpowiedniego przelotu między pompą a dnem, co pozwala na powstawanie ruchu wirowego i ograniczenie sedymentacji. Przepompownie strefowe wyposaża się także w zawory płuczące, pracujące automatycznie przy odprowadzeniu ścieków przez 20–40 sekund, powodujące ruch wirowy i umożliwiające usunięcie osadów i flotatu.

Należy także zapewnić odpowiednią prędkość przepływu ścieków w rurociągach tłocznych. Powinna ona wynosić od 0,7–0,8 do 2–2,5 m/s – wartości graniczne tego przedziału różnią się w zależności od źródła [1, 2, 5, 7, 8]. Z jednej strony zapobiega to powstawaniu biofilmu i osadów na wewnętrznych ściankach rurociągów (dolna wartość zakresu odpowiada minimalnej prędkości samooczyszczania), z drugiej – pozwala ograniczyć straty hydrauliczne. Wpływ na prawidłową pracę rurociągów ma także odpowiednia głębokość posadowienia (poniżej głębokości przemarzania, tj. standardowo poniżej 1,4 m lub głębiej).

Rury na rurociągi tłoczne dobiera się według ciśnienia roboczego (klasa ciśnienia PN 6 i PN 10):

• rury polietylenowe – z kształtkami zgrzewanymi elektrooporowo lub doczołowo albo łączonymi zaciskowo – średniej gęstości (MDPE) klasy PE 80 o średnicach 25–400 mm lub wysokiej gęstości (HDPE) klasy PE 100 o średnicach 90–400 mm;
• rury kielichowe wykonane z PCV-U o średnicach 63–400 mm [1, 2, 5, 7, 8].

Retencja ścieków w rurociągach ciśnieniowych nie powinna przekraczać 4 godzin. Jeśli nie da się uniknąć dłuższego zatrzymania – a taka sytuacja występuje często – należy uwzględnić albo instalacje dozowania soli żelaza(II) i żelaza(III) w celu wiązania siarkowodoru (powstają nierozpuszczalne siarczki) i/lub azotanów (co ogranicza wzrost biofilmu), albo zaprojektować urządzenia do ciśnieniowego przepłukiwania rurociągów sprężonym powietrzem [2]. Stacje płukania rurociągów automatycznie wtłaczają do systemu sprężone powietrze kilka razy dziennie – skraca się dzięki temu czas retencji ścieków w rurociągu, następuje mechaniczne usuwanie zebranych osadów, a napowietrzenie zapobiega zagniwaniu ścieków. Istotne jest takie rozmieszczenie stacji, by można było oddziaływać na wszystkie obszary krytyczne [1, 4].

Uzupełnieniem układu są zawory odpowietrzająco-napowietrzające, które należy stosować:

• w najwyżej położonych punktach rurociągu i lokalnych przewyższeniach;
• w punktach załamania (zmiany kierunków) rurociągów i innych miejscach dławienia przepływu – aby unikać w tych punktach okresowego sprężania powietrza, co pogarsza wydajność i efektywność energetyczną pomp;
• za przepompownią ścieków – aby przerywać strugę przy ewentualnym wystąpieniu lewara lub usuwać powietrze z pompowanej cieczy;
• na dłuższych odcinkach opadających lub wznoszących się rurociągów tłocznych (np. co 500–800 m) – m.in. aby uniknąć nadmiarowego podciśnienia na końcówkach opróżnianych rurociągów tłocznych [9].

Jeśli niemożliwe jest zlokalizowanie odpowietrznika w danym punkcie, należy przewidzieć odpowiedni zapas ciśnienia.

Efektywna praca przepompowni

Kanalizację ciśnieniową można podzielić na nisko- (ciśnienie do 0,3 MPa w kolektorach tłocznych) i wysokociśnieniową (ciśnienie do 0,6–0,8 MPa) [1, 2]. Wiąże się to z rodzajem stosowanych pomp:

• małe pompy bez określenia swobodnego przelotu, stosowane zwykle w kanalizacji wysokociśnieniowej, to pompy wyporowe lub wirnikowe z rozdrabniaczem o stromej charakterystyce (znaczna wysokość podnoszenia: 20–50 m i mała wydajność przepływu: 1–6 l/s) i jak największej sprawności. Ich wadą może być ograniczona żywotność rozdrabniacza, którego elementy tnące ulegają wytarciu np. przez piasek. Jednak przy niewielkiej liczbie załączeń (np. na terenach wiejskich) można uzyskać zadowalającą trwałość;
• średnie pompy o przelocie do 80–100 mm stosowane głównie w kanalizacji niskociśnieniowej: pompy z wirnikiem Vortex i SuperVortex, pompy z wirnikiem śrubowo-odśrodkowym, pompy z wirnikiem półotwartym. Choć cechuje je niska sprawność (do 30% – pobór mocy rośnie wraz ze wzrostem wydajności), na plus wyróżniają: wysoka trwałość, niska awaryjność i odporność na zatykanie. Wirniki tej konstrukcji powodują zawirowanie cieczy w korpusie pompy przy minimalnym kontakcie z zanieczyszczeniami stałymi, dzięki czemu ciecz przepływa obok wirnika, a zawartość suchej masy może dochodzić do 8%. W pracy tych pomp nie przeszkadza też wysoka zawartość gazów.

Punkt faktycznej pracy pompy powinien być dobrany możliwie blisko projektowegopunktu pracy – nadmiarowe przewyższenie obu parametrów może spowodować znaczny wzrost poboru mocy. Punkt pracy pompy nie może się znajdować na skraju charakterystyki ani (w przypadku współpracy równoległej z innymi pompami) poza nią. W układzie, w którym zaplanowano pracę równoległą, należy sprawdzić, jak będą funkcjonować pompy w trakcie współpracy. Zaleca się co najmniej sprawdzenie największej pompy w układzie z każdą z pozostałych pomp z osobna oraz ocenienie liczby pomp, które mogą pracować bez wzajemnego nadmiernego dławienia. Współpraca pomp nawet w rozległych układach sprawdzi się np. przy zastosowaniu pomp z rozdrabniaczem, zapewniających znaczną wysokość podnoszenia (do 65 m) przy małej wydajności (do 4–6 l/s).

W przypadku strefowych pompowni ścieków – projektowanych na maksymalny godzinowy dopływ ścieków Q_hmax przy założeniu, że wszystkie maksymalne dopływy następują w tym samym czasie – istotne jest zastosowanie nie tylko agregatu prądotwórczego, ale także falowników. Umożliwiają one płynne dostosowanie pracy pompy do faktycznego zapotrzebowania i sprawdzą się szczególnie wtedy, gdy straty hydrauliczne obsługiwanego rurociągu mają znaczny udział w ciśnieniu całkowitym wytwarzanym przez pompę (długie rurociągi, ale niewielkie geometryczne wysokości podnoszenia) [2].

Na trwałość oraz prawidłową i efektywną pracę przepompowni wpływa także właściwy dobór materiałów, z którego wykonane są elementy przepompowni. Zbiornik powinien być wykonany z wytrzymałego materiału odpornego na korozję – najlepiej sprawdza się polimerobeton, laminat lub tworzywa sztuczne takie jak HDPE (szczególnie dla mniejszych przepompowni). Wyposażenie wewnętrzne – część hydrauliczna – kontaktujące się ze ściekami powinno być wykonane z odpowiedniego gatunku stali nierdzewnej o podwyższonej odporności chemicznej – kwasoodpornej (AISI 316 L). Jest to jednak bardziej kosztowne rozwiązanie niż w przypadku stali nierdzewnej AISI 304 L. Urządzenia sterujące (rozdzielnice elektryczne) powinny być zabezpieczone przed korozją poprzez odpowiednią wentylację ogrzewania rozdzielnicy oraz uszczelnienie kabli na podejściu do rozdzielnicy i osłon kabli.

Dla wydajnego działania sieci ważne jest także jej monitorowanie pod kątem nieprawidłowej pracy lub awarii. Najbardziej efektywny jest centralny system sterowania, który pozwala wykryć i eliminować takie sytuacje jak: nielegalne zrzuty ścieków, podłączenie deszczówki, zablokowanie pompy, podwieszenie się zaworu zwrotnego czy wysoki poziom w zbiorniku.

Przeczytaj także: Pompowanie ścieków – uciążliwości eksploatacyjne

Ekonomiczna renowacja

Dzięki odpowiedniemu, odpornemu na korozję wykonaniu zbiorniki przepompowni mogą cechować się dłuższą żywotnością niż wyposażenie wewnętrzne. Kanalizacja ciśnieniowa w Polsce ma ponad trzydziestoletnią historię [10,11], a z doświadczeń eksploatatorów wynika, że po ponad 25 latach użytkowania warunki pracy systemów ciśnieniowych pogarszają się. Wynika to z korozji elementów wyposażenia wewnętrznego przepompowni – stosowanych w pierwszych latach funkcjonowania kanalizacji ciśnieniowej urządzeń z żeliwa szarego i stali ocynkowanej. Jednocześnie jednak własności użytkowe często zachowują zbiorniki przepompowni (zarówno betonowe, jak i wykonane z tworzyw sztucznych).

Na rynku dostępne są zatem zamienne (naprawcze), które bez konieczności prowadzenia robót ziemnych umożliwiają renowację i wymianę samego wnętrza przepompowni przy pozostawieniu zbiorników. Elementy z łatwo korodujących materiałów mogą zostać zastąpione bezpośrednio podzespołami wykonanymi ze stali nierdzewnej kwasoodpornej lub kompozytów wzmacnianych włóknem szklanym. W nowoczesnym wykonaniu zestaw zamienny stanowi pełen moduł (zespół) pompowy z zaworem zwrotnym, co nie tylko przyspiesza i ułatwia montaż, ale także upraszcza występujące w kolejnych latach prace konserwacyjne.

Studzienki rozprężne

W miejscu połączenia kanalizacji ciśnieniowej z innym systemem kanalizacji (przed zbiornikiem przepompowni) należy zastosować studzienkę rozprężną (studnię końca układu tłocznego). Obiekty te charakteryzują się znaczną uciążliwością zapachową. Jej przyczyną, oprócz zagniwania ścieków, jest także gwałtowny spadek ciśnienia na wylocie powodujący szybkie odgazowanie ścieków i wysokie stężenia uwalnianych odorantów (znacznie ponad 1000 ppm), szczególnie latem, kiedy spada rozpuszczalność tlenu w ściekach.

Miejsca rozprężania ścieków nie powinny być lokalizowane w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej. Może być to jednak trudne m.in. z tego powodu, że obszary zabudowane „rozlewają się” i studnia rozprężna zlokalizowana wcześniej poza obszarem zabudowy może się znaleźć w pobliżu budynków mieszkalnych. Jeśli odległość od nich jest mniejsza niż 20 m (lub emisja odorantów przekracza 10 ppm), studnię rozprężną należy wyposażyć w biofiltry (w których materiałem jest np. węgiel aktywowany). Filtr zatrzymuje gazy cięższe od powietrza (głównie siarkowodór), które dostają się do niego pod wpływem nadciśnienia powodowanego przez rozprężanie gazów. Wkład filtracyjny wymaga okresowej wymiany – tak by zachować mały opór filtra (inaczej gazy będą migrowały do dalszych odcinków kanalizacji). Filtry antyodorowe mogą być wykonane również jako filtry solarne – z dodatkowym wentylatorem zasilanym energią słoneczną, zwiększającym wydajność procesu.

Studzienkę należy także wyposażyć w skuteczną wentylację, która będzie minimalizować emisję odorów do atmosfery, a jej rozwiązanie zależy od wielkości obiektu, która wpływa na poziom emisji gazów:

• obiekty o emisji gazów do 4 m³/h – wentylacja grawitacyjna wyposażona w kominki wentylacyjne lub filtry podwłazowe (podwieszane pod włazami otworowymi), wykonane jako okrągłe, kwadratowe lub prostokątne;
• większe studnie – urządzenia filtrujące o przepływie gazów wymuszonym przez wentylator w wykonaniu chemoodpornym (nie mniej niż 10 wymian na godzinę). Filtracja gazowa musi tu być przewidywalna, dlatego konieczne jest zastosowanie co najmniej czujników (oporu złoża i stężenia gazów na wylocie), a najlepiej – monitoringu pracy.

Wymagania techniczne wobec studni rozprężnych określają gestorzy sieci, np.: Stosować należy studnię rozprężną zmniejszającą energię strumienia przepompowywanych ścieków o konstrukcji: dopływ stycznie po obwodzie, odpływ ze środka studni. Przy układzie grawitacyjno-ciśnieniowym odprowadzenia ścieków należy przewidzieć przy włazach pompowni, włazach studni rozprężnych i kominkach wentylacyjnych, biofiltry neutralizujące przykre zapachy [8].

Literatura

1. Kalenik Marek, Kanalizacja ciśnieniowa – zasady projektowania, „Rynek Instalacyjny” 6/2019, https://www.rynekinstalacyjny.pl/artykul/projektowanie-wod-kan/39744,kanalizacja-cisnieniowa-zasady-projektowania 

2. Łomotowski Janusz, Kanalizacja ciśnieniowa: kierunki zmian w stosowanych rozwiązaniach, „Wodociągi – Kanalizacja” 4/2011 (86)

3. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (DzU 2018, poz. 1286, z późn. zm.)

4. Stachowiak Marta, Troszczyńska Monika, Dymaczewski Zbysław, Przeciwdziałanie uciążliwości odorowej w systemach kanalizacji grawitacyjno-tłocznej, „Technologia Wody” 6/2017 (56)

5. Surgiel Piotr, Kiniorski Waldemar, Koncepcja skanalizowania Gminy Kowala, w oparciu o małe osiedlowe oczyszczalnie ścieków oraz o możliwość odprowadzania ścieków do systemu kanalizacyjnego miasta Radom, Kielce 2016

6. PN-EN 752-4 Zewnętrzne systemy kanalizacyjne. Obliczenia hydrauliczne i oddziaływanie na środowisko

7. Stańko Grzegorz, Doświadczenia eksploatacyjne systemu kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej w mieście Marki, https://infrastruktura.um.warszawa.pl/archiwum/sites/infrastruktura.um.warszawa.pl/files/doswiadczenia_eksploatacyjne_systemu_kanalizacji_cisnieniowej_w_markach.pdf (dostęp: 10.03.2025)

8. Oleśkowicz Piotr, Książek-Trelińska Joanna, Dereszowski Sylwester, Słowik Konrad, Wytyczne do opracowywania dokumentacji technicznych oraz budowy urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych na terenie gmin Chrzanów, Trzebinia i Libiąż, https://wodociagi.chrzanowskie.pl/wp-content/uploads/2024/09/Wytyczne_do_projektowania_i_budowy.pdf (dostęp: 10.03.2025)

9. Masłowski Adam, Jak dobrać zawory napowietrzająco-odpowietrzające do sieci wodociągowych i kanalizacji, https://poradnikprojektanta.pl/jak-dobrac-zawory-napowietrzajaco-odpowietrzajace-do-sieci-wodociagowych-i-kanalizacji (dostęp: 10.03.2025)

10. Królikowski Andrzej J., Gospodarka wodno-ściekowa na obszarach niezurbanizowanych, Biuro Badań i Wdrożeń Ekologicznych Sp. z o.o. w Białymstoku, 1994

11. Kruk Andrzej, Miszta-Kruk Katarzyna, Doświadczenia z eksploatacji kanalizacji ciśnieniowej, „Wodociągi - Kanalizacja” 6/2021

12. Dąbrowski Wojciech, Pompowanie ścieków – uciążliwości eksploatacyjne, „Rynek Instalacyjny” 12/2013 https://www.rynekinstalacyjny.pl/artykul/instalacje-kanalizacyjne/18132,pompowanie-sciekow-uciazliwosci-eksploatacyjne 

13. Dąbrowski Wojciech, Projektowanie pompowni ścieków – wybrane zagadnienia, „Rynek Instalacyjny” 11/2013 https://www.rynekinstalacyjny.pl/artykul/projektowanie-wod-kan/18035,projektowanie-pompowni-sciekow-wybrane-zagadnienia 

14. Materiały techniczne firm: Aquatechnika, Ecol-Unicon, EcoTech, Hawle, Inwap, Kaczmarek, Pentair Jung Pumpen, Preskpol, Wilo