Sporządzanie świadectw energetycznych w praktyce

Jeśli użytkownik dysponuje odpowiednim plikiem z opisem budynku, to sporządzenie świadectwa sprowadza się do uzupełnienia wymaganych danych. Wprowadzenie tych informacji dla typowego budynku nie powinno przekraczać 15–20 min. Jeśli jednak taki plik danych nie jest dostępny, to można zastosować uproszczony opis bryły budynku bez podziału na poszczególne pomieszczenia. Kolejność czynności w zależności od dostępności pliku z danymi pokazano na rysunku 1.

Większość dodatkowych danych wymaganych do świadectwa wprowadza się jako dane domyślne dla całego budynku w oknie Dane ogólne w zakładce Świadectwa energetyczne. Zakładka ta dzieli się na podzakładki:

• Ogólne informacje,
• Zyski ciepła,
• Parametry obliczeń,
• Ogrzewanie,
• Wentylacja,
• Cwu,
• Oświetlenie (tylko dla budynków użyteczności publicznej),
• Elektryczność,
• Uwagi i propozycje zmian.

Później w razie potrzeby dane domyślne można zmodyfikować na poziomie strefy bądź grupy pomieszczeń (lokalu).

Ogólne informacje

Podstawowe informacje o budynku, dla którego sporządzane jest świadectwo energetyczne, wprowadza się w zakładce Ogólne informacje (rys. 2). Dużą część tych danych program przyjmuje automatycznie, sygnalizuje to kolor zielony. Natomiast informacje wpisane ręcznie wyświetlane są kolorem czarnym. Wbudowanie do programu mechanizmów automatycznego przyjmowania danych pozwala znacząco skrócić czas potrzebny na przygotowanie świadectwa.

Zyski ciepła

W tej zakładce należy określić współczynnik zacienienia budynku oraz jednostkową moc wewnętrznych zysków ciepła (rys. 3). Współczynnik zacienienia można wpisać ręcznie w polu Z. Jednak wygodniej jest wybrać usytuowanie budynku z rozwijanej listy i wtedy program sam przyjmie odpowiednią wartość współczynnika zacienienia.

Aby określić jednostkową moc wewnętrznych zysków ciepła, należy najpierw wybrać z rozwijanej listy typ budynku. Wtedy program przyjmie wartość domyślną mocy zysków ciepła dla tego rodzaju budynku (pole qint). Następnie w razie potrzeby wartość tę można ręcznie skorygować w zakresie dopuszczalnego przedziału. W przypadku występowania znacznych zysków ciepła w budynku można wybrać typ Inny. Wówczas możliwe będzie określenie zysków ciepła w najszerszym przedziale (0–30 W/m²).

Parametry obliczeń

Opcje dostępne w zakładce Parametry obliczeń (rys. 4) pozwalają wpływać na sposób prowadzenia obliczeń przez program. Przykładowo obliczenia strat ciepła do gruntu zamiast błędnego i niekompletnego sposobu podanego w rozporządzeniu w sprawie metodologii [2], można obliczać zgodnie z Normą Europejską PN-EN ISO 13370.

Zestaw opcji dokładnie zgodnych z rozporządzeniem można uzyskać, klikając na przycisk Ustaw zgodnie z rozporządzeniem.

Ogrzewanie

W zakładce Ogrzewanie wprowadza się informacje nt. systemu ogrzewania. Zakładka ta posiada dwie podzakładki – Systemy instalacji (rys. 5) i Urządzenia pomocnicze (rys. 6). Na podstawie wybranych opcji program automatycznie przyjmuje orientacyjne wartości sprawności poszczególnych procesów i wyświetla je w kolorze zielonym. Następnie wartości te można skorygować ręcznie w zakresie dopuszczalnych przedziałów.

Dane wpisane ręcznie wyświetlane są w kolorze czarnym. Po wybraniu odpowiednich urządzeń w zakładce Urządzenia pomocnicze program automatycznie określi zużycie energii na podstawie orientacyjnych danych podanych w rozporządzeniu. Natomiast jeśli znane jest dokładne zużycie energii, można wybrać tzw. inne urządzenie. Przy czym zgodnie z dość dyskusyjną i nieprecyzyjną koncepcją przyjętą w cytowanym rozporządzeniu należy wprowadzić wskaźnik zużycia energii na m² powierzchni.

Wentylacja

W zakładce Wentylacja należy wprowadzić informację, czy budynek wyposażony jest w wentylację mechaniczną, opis instalacji oraz wybrać typ występujących wentylatorów w celu oszacowania zużycia energii pomocniczej. Podobnie jak w przypadku ogrzewania program automatycznie określa zużycie energii pomocniczej na podstawie orientacyjnych danych podanych w rozporządzeniu. Natomiast jeśli znane jest precyzyjne zużycie energii, można wybrać tzw. inne urządzenie i wprowadzić wskaźnik zużycia energii na m² powierzchni oraz czas pracy wentylatorów.

C.W.U.

Zakładka dotycząca ciepłej wody użytkowej (rys. 7) podzielona jest na trzy podzakładki:

• Systemy instalacji,
• Urządzenia pomocnicze,
• Użytkowanie instalacji.

W zakładce Systemy instalacji określa się nośnik energii i tzw. współczynnik nakładu oraz sprawności poszczególnych procesów składowych przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Zakładka Urządzenia pomocnicze, podobnie jak w przypadku wcześniej opisanych systemów, umożliwia oszacowanie zapotrzebowania na energię pomocniczą wykorzystywaną przez system przygotowania ciepłej wody.

Natomiast w zakładce Użytkowanie instalacji wprowadza się parametry związane z wykorzystaniem ciepłej wody:

• jednostkowe dobowe zużycie ciepłej wody,
• liczba jednostek odniesienia (np. liczba mieszkańców),
• czas użytkowania,
• przerwy urlopowe i wyjazdy,
• temperatura ciepłej wody w zaworze czerpalnym (standardowo 55°C),
• temperatura wody zimnej (standardowo 10°C).

Pole Liczba jednostek odniesienia wyświetla się w zakładce Użytkowanie instalacji tylko na poziomie grupy pomieszczeń (lokalu). Wartość tę należy wprowadzić osobno dla każdego lokalu.

Aby oceniać budynek wraz z jego instalacjami, a nie użytkowników, liczba jednostek odniesienia powinna być wielkością w miarę możliwości niezależną od aktualnego sposobu użytkowania budynku. Na przykład dla budynków mieszkalnych liczba mieszkańców mogłaby być przyjmowana w ujednolicony sposób w zależności od liczby pokoi. Takie rozwiązanie proponowano w projekcie rozporządzenia.

Niestety w ostatecznej wersji zapisano, że liczbę mieszkańców należy przyjmować zgodnie z projektem budynku, a dla budynków istniejących – na podstawie stanu rzeczywistego. Rzeczywista liczba mieszkańców przed sprzedażą budynku może być zupełnie niemiarodajna dla sytuacji po takiej transakcji. Jeśli na przykład w jednym budynku jednorodzinnym mieszka jedna osoba, to budynek ten uzyska lepsze świadectwo niż identyczny budynek zamieszkały przez pięć osób.

Podobny problem występuje w przypadku jednostkowego dobowego zużycia ciepłej wody. Powinno to być zużycie „normatywne” w zależności od typu budynku. Natomiast rozporządzenie przewiduje również określanie jednostkowego dobowego zużycia ciepłej wody na podstawie dokumentacji projektowej oraz pomiarów w obiekcie istniejącym.

Należy zwrócić uwagę, że mimo iż wykorzystanie pomiarów wydaje się bardzo atrakcyjne, ponieważ umożliwia uzyskanie bardziej miarodajnych wyników zużycia energii, to oceniany będzie wówczas nie tylko budynek i jego instalacje, ale również w dużej mierze jego użytkownicy (mieszkańcy). W tej sytuacji nagradzane będzie małe zużycie ciepłej wody, zgodnie z zasadą „mniej się myj, to dostaniesz lepsze świadectwo”.

Poza tym dla uniknięcia wątpliwości należy podkreślić, że powyższe zużycie dotyczy wody dopływającej gałęzią ciepłej wody przed zmieszaniem. Zużycie wody po zmieszaniu w bateriach jest najczęściej około dwukrotnie większe. Czas użytkowania i przerwy urlopowe należy ustalić w zależności od typu budynku. Dla budynków mieszkalnych rozporządzenie zaleca przyjmować czas użytkowania 365 dni w roku, zmniejszony o 10% w celu uwzględnienia wyjazdów.

Rozporządzenie nie podaje sposobu określania (mierzenia) temperatury ciepłej wody w zaworze czerpalnym (w budynku jest zazwyczaj wiele zaworów czerpalnych). „Normatywna” wartość to 55°C. Natomiast w przypadku niższej temperatury w obliczeniach uwzględnia się współczynnik kt zwiększający zapotrzebowanie na ciepło w celu „ukarania” za niedotrzymanie standardów, tak aby nie nagradzać za zbyt niską temperaturę wody. W tej sytuacji praktycznym rozwiązaniem wydaje się przyjmowanie standardowej temperatury 55°C.

Oświetlenie

Zakładka Oświetlenie widoczna jest tylko w przypadku budynków użyteczności publicznej, ponieważ jedynie dla nich w świadectwie energetycznym uwzględnia się energię wykorzystywaną przez oświetlenie wbudowane. W tym miejscu określa się moc jednostkową oświetlania, czas jego użytkowania oraz współczynniki zmniejszające zapotrzebowanie na energię. Wielkości te ustala się na podstawie typu budynku, jego standardu (klasy) oraz sposobu regulacji.

Elektryczność

W zakładce tej określa się współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej na wytworzenie i dostarczenie energii elektrycznej do ocenianego budynku. Uśredniona wartość dla warunków polskich wynosi 3,0 (tzw. mix polski).

Uwagi i propozycje zmian

W ostatniej zakładce wpisuje się uwagi dotyczące możliwości zmniejszenia zapotrzebowania na energię końcową (rys. 8). Ta część świadectwa bywa często niedoceniania. Jest ona jednak bardzo ważna ze względu na główne cele systemu certyfikacji energetycznej budynków. Zwłaszcza że informacje zawarte w tej części mogą być dla wielu odbiorców końcowych świadectwa dużo bardziej zrozumiałe od wielkości liczbowych. Uwagi te powinny ułatwiać podejmowanie decyzji zmierzających do poprawy efektywności energetycznej budynku.

Poza tym mimo że uwagi te dotyczą proponowanych zmian w budynku, mogą pośrednio dostarczać informacji również na temat jego stanu obecnego. Przykładowo, jeśli ekspert zaleca docieplenie ścian zewnętrznych, to łatwo wyciągnąć wniosek, że obecny stopień izolacyjności nie jest najlepszy.

Podsumowanie

Program Audytor OZC 4.5 Pro umożliwia sprawne sporządzanie świadectw charakterystyki energetycznej. Jeśli dla danego budynku zostały wcześniej przeprowadzone obliczenia obciążenia cieplnego, to wykonanie świadectwa sprowadza się jedynie do wpisania stosunkowo małej ilości dodatkowych informacji, ponieważ program wykorzysta szczegółowy opis budynku wprowadzony na etapie projektowania. W innym przypadku można zastosować uproszczony opis całej bryły budynku, bez podziału na poszczególne pomieszczenia.

Literatura

1.  Wereszczyński P. i in., Program Audytor OZC 4.5 Pro. Podręcznik użytkownika, Sankom Sp. z o.o. (www.sankom.pl), Warszawa 2009.
2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku i lokalu mieszkalnego lub części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno -użytkową oraz sposobu sporządzania i wzorów świadectw ich charakterystyki energetycznej (DzU nr 201, poz. 1240).

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!