Bezpieczeństwo jakości wody w budynkach wielorodzinnych
Safety of water quality in residential buildings
Bezpieczeństwo jakości wody w budynkach wielorodzinnych, fot. pixabay
Zaproponowane przez Światową Organizację Zdrowia plany bezpieczeństwa wody służące zapewnieniu skutecznej kontroli systemu i ciągłości dostaw wody o wysokiej jakości to narzędzia skuteczne, ale mogące stanowić wyzwanie. W działaniach dotyczących budynków kluczową rolę odgrywają projektanci oraz instalatorzy – to od ich wiedzy i fachowości zależy maksymalne ograniczenie zagrożeń dla użytkowników oraz sprawne i prawidłowe działanie instalacji. Szczególnej uwagi wymaga zapewnienie zgodności z obowiązującymi normami i przepisami oraz staranność wykonania instalacji w kontekście materiałów i przepływów, tak by nie występowały punkty stagnacji i ryzyko przedostawania się do wody zanieczyszczeń chemicznych i mikrobiologicznych.
Zobacz także
HP - Hydraulika Siłowa i Mechanika Maszyn S.C. Rodzaje i zastosowanie przewodów hydraulicznych
Przewody hydrauliczne są bardzo ważnymi elementami, które znaleźć można w maszynach rolniczych, sprzętach budowlanych i różnego rodzaju urządzeniach, korzystających ze sterowania lub napędu hydraulicznego....
Przewody hydrauliczne są bardzo ważnymi elementami, które znaleźć można w maszynach rolniczych, sprzętach budowlanych i różnego rodzaju urządzeniach, korzystających ze sterowania lub napędu hydraulicznego. Są one wykorzystywane w wielu branżach, między innymi w transporcie, budownictwie, rolnictwie, motoryzacji, leśnictwie itp. Ich zadaniem jest przetłaczanie olejów oraz innych substancji pochodnych, zasilających układy hydrauliczne w maszynach rolniczych, a także wielu urządzeń. Węże hydrauliczne,...
Redakcja RynekInstalacyjny.pl Wyposażenie toalet w obiektach użyteczności publicznej
Badania konsumenckie firmy Oras wykazały, że niemal 85% osób oczekuje, że toalety publiczne będą wyposażone w baterie bezdotykowe. W obiektach o wysokiej frekwencji użytkowników (dworce i lotniska, centra...
Badania konsumenckie firmy Oras wykazały, że niemal 85% osób oczekuje, że toalety publiczne będą wyposażone w baterie bezdotykowe. W obiektach o wysokiej frekwencji użytkowników (dworce i lotniska, centra handlowe, obiekty widowiskowo-sportowe etc.) rozwiązania obejmujące baterie bezdotykowe i inne sterowane elektronicznie i odporne na uszkodzenia elementy wyposażenia sanitarnego wprowadzają nieco przewidywalności i zwiększają odporność obiektu na różnorakie zachowania użytkowników w przestrzeni...
Joanna Ryńska Znaczenie danych dla ciągłości i bezpieczeństwa działania przedsiębiorstwa wod-kan
Dane zbierane, gromadzone i przetwarzane przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne są dziś siłą napędową ich bezpiecznego i stabilnego działania. Doświadczenia polskich przedsiębiorstw pokazują,...
Dane zbierane, gromadzone i przetwarzane przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne są dziś siłą napędową ich bezpiecznego i stabilnego działania. Doświadczenia polskich przedsiębiorstw pokazują, jakie rozwiązania są szczególnie pomocne w konkretnych sytuacjach, a jakie obszary działalności wciąż wymagają rewizji i zmian zarządzania i przetwarzania danymi.
|
W artykule: • Czym jest ocena ryzyka • Jak przeprowadzić ocenę i analizę ryzyka • Plany bezpieczeństwa wody • Ochrona wody przed zanieczyszczeniem wtórnym poprzez przepływ zwrotny • Czynniki wpływające na jakość wody |
|
Streszczenie: W artykule przedstawiono praktyczne aspekty implementacji dyrektywy Parlamentu Eu¬ropejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DWD) do polskiego prawa. Omówiono znaczenie oceny ryzyka i zarządzania ryzykiem w systemie zaopatrzenia w wodę. Wskazano znaczenie planów bezpieczeństwa wody jako narzędzia zarządzania ryzykiem oraz zasady ich tworzenia. Podkreślono rolę projektantów i wykonawców wewnętrznych systemów wodociągowych w zapewnieniu właściwej jakości wody i spełnieniu wymagań DWD. |
|
Abstract: The paper focuses on practical aspects of implementing Directive (EU) 2020/2184 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2020 on the quality of water intended for human consumption (DWD) to Polish law. The significance of risk assessment and risk management in the supply system is discussed. The importance of water safety plans as a risk management tool and the principles of their formation are indicated. The role of designers and contractors of domestic distribution systems to ensure proper water quality and to meet DWD requirements is emphasized. |
Implementacja do prawa polskiego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DWD) [2] pociąga za sobą szereg zmian, które muszą zostać wprowadzone do stosowania. Przede wszystkim zmianie ulegnie ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków [6] – projekt jej nowelizacji jest obecnie konsultowany i opiniowany przez zainteresowane instytucje. Zakres wprowadzanych zmian jest szeroki i obejmuje m.in. kontrolę jakości w wewnętrznych systemach wodociągowych, zobowiązanie właścicieli lub zarządców nieruchomości do przeprowadzania w nich ocen ryzyka oraz uregulowanie procedur nabywania uprawnień do wykonywania tych ocen. Wspomniane regulacje prawne odnosić się będą również do budynków wielorodzinnych, czyli mających więcej niż dwa wydzielone lokale mieszkaniowe. Budynki jednorodzinne będą wyłączone z obowiązku przeprowadzania oceny ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych.
Czym jest ocena ryzyka
Dyrektywa DWD [2] (a wkrótce nowelizacja ustawy [6]) wprowadza definicję wewnętrznego systemu wodociągowego. Są to przewody wodociągowe wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, które są zainstalowane między kranami używanymi zwykle do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, zarówno w obiektach publicznych, jak i prywatnych, a siecią dystrybucyjną, ale jedynie jeśli nie podlegają, zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa krajowego, kompetencji dostawcy wody w zakresie jego obowiązków. Ocena ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych będzie przeprowadzana od 12 stycznia 2029 r. co sześć lat. Obowiązek ten powierzony zostanie osobie, która odbędzie odpłatne szkolenie realizowane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, kończące się egzaminem. Osoba, która odbyła szkolenie i pozytywnie zdała egzamin, otrzyma na okres 3 lat uprawnienia do przeprowadzania oceny ryzyk związanych z wewnętrznymi systemami wodociągowymi oraz powiązanymi produktami i materiałami użytymi do budowy tych systemów.
Zgodnie z dyrektywą DWD ocena ryzyka to proces, który powinien obejmować ogólną analizę potencjalnych ryzyk oraz monitorowanie parametrów wymienionych w załączniku I części D dyrektywy w obiektach, w których podczas ogólnej analizy zidentyfikowano określone ryzyko dla jakości wody i zdrowia ludzkiego. Na etapie przeprowadzania ogólnej analizy potencjalnych ryzyk związanych z wewnętrznymi systemami wodociągowymi oraz powiązanymi produktami i materiałami powinno zostać ustalone, czy mają one wpływ na jakość wody w kranie.
Zatem celowe jest scharakteryzowanie takich zagrożeń i określenie stopnia ich ważności, np. czy występuje wysokie czy niskie ryzyko pogorszenia parametrów wody przeznaczonej do spożycia. Istotne jest, aby w wyniku oceny ryzyka możliwe było, w pierwszej kolejności, podjęcie działań zmierzających do zminimalizowania zagrożenia, które w największym stopniu może powodować szkodę. Efektem oceny ryzyka jest plan działania, który udokumentuje potrzebne modyfikacje oraz określi terminy i zakresy odpowiedzialności za ich wdrożenie.
Jak przeprowadzić ocenę i analizę ryzyka
Aby przeprowadzić ocenę i analizę ryzyka, należy w pierwszej kolejności zidentyfikować zagrożenia i zdarzenia niebezpieczne.
Zagrożenie to czynnik biologiczny, chemiczny, fizyczny lub radiologiczny w wodzie lub inny czynnik wpływający na stan jakościowy lub ilościowy wody, który potencjalnie może mieć szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi [2]. Wytyczne WHO [1, 8] podają szereg zagrożeń dla instalacji wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Są to np. możliwości przedostania się do systemu szkodliwej substancji chemicznej lub patogenów mikrobiologicznych (czynników chorobotwórczych pochodzenia jelitowego, jak bakterie, wirusy, pierwotniaki) na skutek np. awarii albo rozwój organizmów biologicznych, w tym chorobotwórczych lub uciążliwych, wywołujących np. przykry smak lub zapach. Zagrożenia chemiczne, podobnie jak mikrobiologiczne, mogą być wprowadzone do systemu z zewnętrznej sieci lub wystąpić w sieci wewnętrznej np. na skutek przepływu zwrotnego. Do substancji chemicznych powodujących zagrożenie można zaliczyć przykładowo środki dezynfekcyjne, czynniki chłodnicze lub substancje stosowane w kotłach. Substancje chemiczne mogą również zostać wyługowane z materiałów używanych w instalacji – glin, arsen, kadm, miedź, ołów itd. Natomiast z armatury z tworzyw sztucznych mogą zostać uwolnione np. substancje organiczne.
Na zagrożenia mają wpływ zdarzenia niebezpieczne lub elementy związane z instalacją, np. okres jej życia, projekt, materiały, zużycie, konserwacja itd., albo elementy instalacji, takie jak punkty włączenia, liczba i jakość źródeł wody, uzdatnianie, połączenia instalacji wody o różnym przeznaczeniu itd.
Zdarzenie niebezpieczne to zdarzenie, które wprowadza zagrożenie do systemu zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi lub nie doprowadza do wyeliminowania tego zagrożenia z systemu [2], jest to zatem np. remont, awaria uzdatniania, pęknięcie rury, dostarczenie skażonej wody lub brak ciągłości dostaw, rozwój mikroorganizmów i biofilmu czy też nieprawidłowy przepływ i zastój wody. Rozmiar i złożoność budynków mają znaczny wpływ na prawdopodobieństwo występowania zdarzeń niebezpiecznych. Nieprawidłowy projekt, wykonanie, eksploatacja czy konserwacja mogą zwiększać ryzyko, będące połączeniem prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia niebezpiecznego oraz dotkliwości jego skutków, w przypadku pojawienia się zagrożenia i zdarzenia niebezpiecznego w systemie [2].
Identyfikacja zagrożeń mikrobiologicznych, fizycznych czy chemicznych wymaga nie tylko wiedzy technicznej, wiedzy o technologii wody oraz wyobraźni, powinna również uwzględniać analizę danych historycznych i prognozy. Informacje wykorzystane do oceny ryzyka mogą pochodzić z doświadczenia, wiedzy, dobrych praktyk i opinii członków zespołu, a także literatury technicznej. Dlatego tak ważne jest umiejętne skompletowanie zespołu, o którym mowa w dalszej części artykułu.
Dobrą praktyką jest, żeby na początku procesu oceny ryzyka szczegółowo zdefiniować pojęcia opisujące prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka, takie jak „niemal pewne”, „prawdopodobne”, „umiarkowanie prawdopodobne”, „mało prawdopodobne” i „rzadkie”, oraz wagę konsekwencji, np. „nieistotne”, „małe”, „umiarkowane”, „poważne”, „katastrofalne”. Ryzyka uznane za poważne czy katastrofalne należy oczywiście potraktować priorytetowo. Przygotowanie takich definicji pozwoli później nabrać dystansu i uniknąć nadmiernej subiektywizacji oceny ryzyka, uporządkuje też tok myślenia.
Istnieje wiele metod (półilościowe, macierzowe, ilościowe) [1] oceny ryzyka i określania jego ważności. Wybrana metoda powinna być stosunkowo prosta i oparta na decyzjach zespołu, a przede wszystkim dostosowana do danego budynku i stopnia skomplikowania instalacji. Jedną z metod stosowanych w ocenie ryzyka jest przygotowanie prostej tabeli wymieniającej wszystkie potencjalne zdarzenia niebezpieczne i zagrożenia wraz z odpowiadającymi im wartościami ryzyka. Przy sporządzaniu tabeli można się posiłkować matrycą punktacji ryzyka. Na podstawie prawdopodobieństwa wystąpienia danego ryzyka oraz przypisanej mu wagi określa się jego rodzaj. Taka tabela daje jasny obraz, które z ryzyk są znaczące i wymagają szczególnej kontroli.
Aby optymalnie ocenić ryzyko, należy uwzględnić nie tylko rodzaje zagrożeń (mikrobiologiczne, chemiczne, fizyczne, np. oparzenia), ale również liczbę i podatność czy też wrażliwość potencjalnie narażonych osób oraz rodzaj tego narażenia. Oczywiście wpływ na zdrowie ludzi jest najważniejszym elementem branym pod uwagę, nie należy jednak zapominać również o takich czynnikach, jak np. skutki estetyczne (barwa wody, smak, zapach) czy ciągłość dostaw.
Ocenę ryzyka można przeprowadzić na różnych etapach życia instalacji, tj. jej planowania, budowy czy eksploatacji, ale oczywiście najkorzystniejszym momentem jest etap projektu, gdy możliwe jest jeszcze wprowadzenie wielu zmian czy dodatkowych środków kontroli. Nieoceniona jest tutaj rola projektanta, który na podstawie swojej wiedzy i doświadczenia może tak pokierować procesem projektowym, aby ryzyko narażenia było jak najmniejsze, a późniejsza eksploatacja czy konserwacja – łatwe. Modyfikowanie istniejących instalacji w celu zwiększenia ich bezpieczeństwa może być kosztowne i trudne do przeprowadzenia z uwagi na różne czynniki, również finansowe, dlatego ważne jest, aby ocena ryzyka była przeprowadzana jak najwcześniej.
Ocena ryzyka jest elementem planu bezpieczeństwa wody, warto jednakże nadmienić, że nowelizacja ustawy [6] nie wspomina o planach bezpieczeństwa wody.
Może Cię zainteresuje: Stałe ciśnienie wody w instalacji? To możliwe z zestawem hydroforowym GHV
Plany bezpieczeństwa wody
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) plany bezpieczeństwa wody (PBW) to najskuteczniejsze narzędzie umożliwiające zarządzanie ryzykiem w zakresie zapewniania bezpieczeństwa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. PBW to dokument, który dotyczy wszystkich etapów dostarczania wody – od źródła, przez dystrybucję, aż do kranu odbiorcy. Powinien zapewniać zapobieganie zagrożeniom dla bezpieczeństwa wody m.in. poprzez systematyzację istniejących zasad i dobrych praktyk oraz określenie działań niezbędnych do ich realizacji. PBW opiera się na identyfikacji istotnych zagrożeń dla zdrowia i umożliwia stosowanie skutecznych kontroli i ograniczeń ryzyka oraz monitorowanie ich działania w celu utrzymania bezpieczeństwa wody. Plan powinien również zawierać procedury postępowania w przypadku wystąpienia awarii lub innych zagrożeń dla instalacji. Dokument ten należy regularnie przeglądać i aktualizować w miarę potrzeb.
Instalacje wodociągowe w budynkach, czyli wewnętrzne systemy wodociągowe, powinny być zarządzane niezależnie od zewnętrznych systemów wodociągowych, co może rodzić wiele komplikacji z tytułu np. praw własności czy dostępu. Zgodnie z DWD, przy wdrażaniu podejścia opartego na ryzyku należy oczekiwać uregulowań w prawie krajowym, dotyczących jasnego podziału obowiązków i odpowiedzialności pomiędzy poszczególnymi podmiotami, np. dostawcą wody a właścicielem/zarządcą instalacji wodociągowej.
Odpowiedzialność za opracowanie i wdrożenie PBW w budynkach spoczywa na ich właścicielach/zarządcach. Tworzenie tego planu z założenia nie powinno być skomplikowane, jednak proces ten wymaga specjalistycznej wiedzy i współpracy z różnymi podmiotami. Właściciele i zarządcy budynków mogą się konsultować z instytucjami zajmującymi się zdrowiem publicznym, dostawcami wody i specjalistami świadczącymi usługi doradcze. PBW jest dokumentem sporządzanym indywidualnie dla budynku, zatem poziom jego szczegółowości i złożoności zależy od wielkości i charakteru obiektu, a także od poziomu ryzyk związanych z instalacją wody przeznaczonej do spożycia oraz od liczby i stopnia wrażliwości odbiorców.
Opracowanie i wdrażanie PBW obejmuje kilka kroków [1]:
1. Powołanie zespołu i podjęcie decyzji dotyczącej metodologii opracowania PBW.
2. Określenie celów zdrowotnych, tj. poziomu bezpieczeństwa wody przeznaczonej do spożycia w odniesieniu do określonych prawnie parametrów.
3. Zdefiniowanie zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych.
4. Ocena ryzyka związanego z każdym zagrożeniem i zdarzeniem niebezpiecznym.
5. Ocena, czy każdemu znaczącemu ryzyku towarzyszą środki bezpieczeństwa lub bariery i czy są one skuteczne.
6. Walidacja skuteczności środków bezpieczeństwa i barier.
7. Jeśli to konieczne – wdrożenie planu usprawnień.
8. Upewnienie się, że system działa poprawnie.
9. Regularny przegląd zagrożeń, ryzyk i środków bezpieczeństwa.
10. Prowadzenie rejestrów.
Zespół PBW odpowiedzialny za jego opracowywanie i wdrażanie w budynku powinien zostać utworzony na początku procesu i składać się z: projektantów, instalatorów, wykwalifikowanych specjalistów z dziedziny projektowania i eksploatacji instalacji oraz zarządzania nimi, a także inżynierów i osób zajmujących się utrzymaniem budynku. Ponieważ zespół ten będzie odpowiedzialny za rozpoznanie zagrożeń i ocenę rodzajów ryzyka związanych z instalacją wodociągową w budynku, identyfikację i monitorowanie środków kontroli oraz przygotowanie protokołów, jego członkowie powinni posiadać doświadczenie zawodowe w zakresie technicznym i eksploatacyjnym oraz wiedzy o wodzie i zagrożeniach mogących wpływać na jej bezpieczeństwo w całym łańcuchu dostaw. Ważne jest, by zespół był zaangażowany w cały proces opracowywania i wdrażania PBW oraz odpowiedzialny za jego regularne aktualizowanie i przegląd.
W przypadku ustalania PBW dla budynku planowanego czy modernizowanego wraz z instalacjami projektanci i instalatorzy pełnią kluczową funkcję w kontekście ograniczania zagrożeń dla użytkowników budynku. Prawidłowy projekt instalacji jest konieczny do zapewnienia, że będzie ona działać sprawnie, bezpiecznie i zgodnie z zastosowaniem. Należy docenić również pracę instalatorów – to od nich w wielkim stopniu zależy bezpieczeństwo jakości wody i prawidłowe działanie instalacji. Odgrywają oni znaczącą rolę w zarządzaniu ryzykiem nie tylko przez zapewnienie zgodności z obowiązującymi normami i przepisami, ale przede wszystkim staranność wykonania pracy, zgodnie ze sztuką. Instalatorzy powinni gwarantować, że wewnętrzne systemy wodociągowe zostaną zabezpieczone tak, aby nie było możliwe przedostanie się do wody zanieczyszczeń chemicznych i mikrobiologicznych wpływających na bezpieczeństwo zdrowotne użytkowników.
Ponieważ obsługa techniczna budynku i zarządzanie nim mogą być realizowane przez różne strony o zakresie obowiązków zależnym od prawa własności czy umów najmu, zadania i zakres odpowiedzialności powinny zostać opisane w PBW. Niezbędna jest płynna i niezakłócona komunikacja zarządcy z mieszkańcami dotycząca potencjalnego ryzyka związanego z instalacjami, planów zarządzania opracowanych dla tych instalacji czy też powiadamiania i informowania o wszelkich wypadkach. Zazwyczaj to właśnie mieszkańcy jako pierwsi wykrywają zmianę lub uszkodzenie instalacji, na przykład na podstawie zmiany temperatury, barwy, zapachu lub smaku wody albo redukcji natężenia przepływu czy wycieków. Tym samym konieczne jest włączenie do PBW procedur umożliwiających zgłoszenie takich wydarzeń.
W planie powinien się też znaleźć szczegółowy opis istniejącego wewnętrznego systemu wodociągowego. To bardzo ważny element procesu tworzenia PBW, który przyda się na późniejszym etapie, tj. w procesie oceny ryzyka. Opis instalacji pozwala usystematyzować wiedzę na temat budynku i umożliwi identyfikację miejsc narażonych na zdarzenia niebezpieczne i zagrożenia czy zastosowanie środków zaradczych. Powinien uwzględniać fizyczną budowę instalacji i elementów konstrukcyjnych obiektu, schematy przepływu wody czy istnienie ewentualnych alternatywnych źródeł zaopatrzenia. Podczas opisu należy uwzględnić m.in. elementy instalacji i systemu uzdatniania, punkty czerpalne czy też instalacje wodociągowe o różnym przeznaczeniu, np. wody ciepłej i zimnej.
Opis wewnętrznego systemu wodociągowego powinien również zawierać informacje o dostawcach wody, sposobie jej dostarczania, jakości i składzie, liczbie źródeł, uzdatnianiu i dezynfekcji, a także o systemie magazynowania i dystrybucji wody. Ważne jest także uwzględnienie: warunków dostępu do punktów włączenia, obecności wodomierzy i instalacji zapobiegania przepływowi zwrotnemu oraz systemów uzdatniania wody. Brak wiedzy o instalacji czy prawidłowych schematów instalacji, nieodpowiednie oznaczenia na przewodach instalacji różnych mediów (wody zimnej, ciepłej, kanalizacji, wody z recyklingu itp.) lub ich brak mogą prowadzić do połączeń powodujących wtórne zanieczyszczenie i związane z tym zagrożenia dla zdrowia.
Kolejnym krokiem jest ocena instalacji wodociągowej pod kątem jej stanu technicznego i sprawności, co pozwoli ustalić, czy występują aktualnie szczególne zagrożenia dla zdrowia, którymi należy się zająć w pierwszej kolejności. Zatem na tym etapie konieczna jest weryfikacja, czy wykonana instalacja pokrywa się z projektem, czy jest odpowiednio oznaczona, czy działa zgodnie z przeznaczeniem, czy jest konserwowana zgodnie z zaleceniami oraz zabezpieczona przed zanieczyszczeniem. Po przeprowadzeniu kontroli dobrze jest sporządzić raport, który będzie podstawą do opracowania kolejnych działań, jak np. kontrolowanie ryzyka, weryfikacja czy audyt, opracowanie programów monitorowania operacyjnego oraz określenie działań naprawczych i wdrażanie nowych bądź utrzymanie dotychczasowych środków kontroli.
Po opisie i ocenie instalacji należy określić źródła potencjalnych zagrożeń i ocenić ryzyko ich wystąpienia, o czym pisano powyżej. Następnie trzeba zidentyfikować obecne środki kontroli i opracować programy monitorowania operacyjnego. Powinny one służyć do okresowego sprawdzania stanu instalacji i urządzeń oraz weryfikowania ich sprawności, jak również zawierać rutynowe pomiary parametrów fizyko-chemicznych i mikrobiologicznych wody.
Zobacz także: Pompy głębinowe do studni
Ochrona wody przed zanieczyszczeniem wtórnym poprzez przepływ zwrotnyPrzepływ zwrotny – zjawisko zawracania do instalacji lub sieci wodociągowej płynu niespełniającego wymagań dla wody pitnej – zachodzi w wyniku lokalnych spadków ciśnienia na skutek uszkodzenia instalacji, gwałtownego zwiększenia poboru wody (np. na cele przeciwpożarowe) czy okresowych wahań ciśnienia. Przepływ zwrotny może spowodować przenikanie płynu niespełniającego wymagań dla wody pitnej zarówno do instalacji, jak i sieci wodociągowej, dlatego rozporządzenie z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT; t.j. DzU 2022 poz.1225), wskazuje w § 113.7, że: Instalacja wodociągowa powinna mieć zabezpieczenia uniemożliwiające wtórne zanieczyszczenie wody, zgodnie z wymaganiami dla przepływów zwrotnych, określonymi w Polskiej Normie dotyczącej zabezpieczenia przed przepływem zwrotnym. § 115 ust. 2 WT wymaga montażu takiego zabezpieczenia za każdym zestawem wodomierza głównego od strony instalacji. Normą powołaną jest PN-EN 1717:2003 Ochrona przed wtórnym zanieczyszczeniem wody w instalacjach wodociągowych i ogólne wymagania dotyczące urządzeń zapobiegających zanieczyszczaniu przez przepływ zwrotny. Określa ona pięć kategorii płynów, które mogą mieć kontakt z wodą pitną, oraz 23 rodzaje zespołów zabezpieczających, pogrupowane w ramach ośmiu rodzin (A, B, C, D, E, G, H i L) i typów (wariantów) oraz przyporządkowane do pięciu kategorii płynów. Norma wymienia następujące kategorie płynów: • pierwsza – woda wypływająca bezpośrednio z sieci wodociągowej, przeznaczona do użytkowania przez człowieka do celów konsumpcyjnych; • druga – płyn zdatny do konsumpcji przez człowieka, łącznie z wodą pochodzącą z instalacji wodociągowej, gdzie mogły nastąpić zmiany w smaku, zapachu, barwie lub temperaturze (np. woda z podgrzewacza c.w.u.); • trzecia – płyn stanowiący pewne zagrożenie dla zdrowia człowieka z uwagi na obecność jednej lub wielu substancji szkodliwych (np. woda z instalacji c.o. bez dodatków); • czwarta – płyn stanowiący zagrożenie dla zdrowia człowieka z uwagi na obecność jednej lub wielu substancji toksycznych, radioaktywnych, mutagennych bądź rakotwórczych (np. woda z instalacji c.o. z dodatkami, np. inhibitorami korozji i płynami przeciw zamarzaniu); • piąta – płyn stanowiący zagrożenie dla zdrowia człowieka z powodu obecności substancji mikrobiologicznych bądź wirusowych (np. woda z basenu bez systemu dezynfekcji, woda odpływająca z pralki lub zmywarki). Zabezpieczenia muszą zostać zastosowane: • w punkcie początkowym wewnętrznej sieci wodociągowej – za zestawem wodomierza głównego od strony instalacji (w przypadku budynków mieszkalnych sprawdzi się zawór EA, dla budynków z lokalami użytkowymi i usługowymi – częściej zabezpieczenie BA); • w każdym punkcie czerpalnym (przybory sanitarne oraz urządzenia AGD). Większość takich urządzeń wyposażona jest w indywidualne systemy zabezpieczające; • na odgałęzieniach zasilających wyposażenie specjalne i dodatkowe: basen, instalacja hydrantowa, instalacja zraszania ogrodowego, instalacja tryskaczowa/zraszaczowa, zespół kotłowy, przyłącze węża do spłukiwania posadzki itd. (zabezpieczenie CA lub BA); • na odgałęzieniach zasilających część produkcyjną lub usługową; • w instalacjach dualnych na połączeniu instalacji wody wodociągowej i wody deszczowej (zabezpieczenie AA); • w innych urządzeniach technologicznych, które najczęściej występują w lokalach użytkowych na parterze budynku. Decyzja o wyborze optymalnego zabezpieczenia przed przepływem zwrotnym powinna być każdorazowo bardzo starannie przeprowadzana przez projektanta na podstawie normy PN-EN 1717:2003, która zawiera dokładne wytyczne doboru urządzeń. Same zabezpieczenia muszą być nie tylko adekwatne do kategorii płynu mogącego mieć kontakt z wodą pitną, ale też spełniać wymagania techniczne wskazane w normie PN-EN 1717:2003. Opr. red. |
Czynniki wpływające na jakość wody
Przy analizie zapewnienia bezpiecznej wody w punkcie czerpalnym niezbędna jest współpraca szeregu podmiotów czy instytucji – od przedsiębiorstw wodociągowych, przez projektantów i instalatorów, po właścicieli i zarządców budynku, włączając w to jednostki nadzorujące.
Jak wspomniano, jakość wody w kranie uzależniona jest od parametrów wody dostarczanej przez dostawcę, stanu technicznego instalacji w budynku (występowanie ewentualnych korozji), jej eksploatacji i konserwacji, oraz takich aspektów, jak np. materiał, z którego została wykonana czy długość odcinków.
W przypadku remontu najkorzystniej jest rozważyć wymianę całej instalacji, ponieważ stare elementy mogą być przyczyną wtórnego zanieczyszczenia wody. Materiały wykorzystane do budowy instalacji wodociągowej muszą być wykonane z surowców odpowiednich do kontaktu z wodą przeznaczoną do spożycia, posiadających aktualny atest higieniczny Państwowego Zakładu Higieny. Zastosowanie nieodpowiednich materiałów (kiedyś np. przewodów ołowianych, ale nie tylko) może doprowadzić do uwalniania się z nich substancji i pierwiastków chemicznych niebezpiecznych dla zdrowia. Ponadto poszczególne materiały wykazują różną tendencję do odkładania się osadów i biofilmów, co stwarza dogodne środowisko dla rozwoju bakterii i mikroorganizmów chorobotwórczych. Dobór odpowiednich materiałów nie dotyczy jedynie przewodów, ale również złączek, uszczelek, klejów itd.
Nieprawidłowe wykonanie czy konserwacja instalacji sanitarnych może prowadzić do zakłócenia bezpieczeństwa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i być przyczyną chorób spowodowanych zakażeniami związanymi z wodą, np. chorób żołądkowo-jelitowych wywołanych przez Cryptosporidium i Cyclospora czy bakterie z grupy coli, legionelozy (choroby legionistów) czy methemoglobinemii będącej efektem skażenia wody przez płyny stosowane w kotłach. Mętność i zmiany barwy wody mogą być spowodowane korozją instalacji lub wytrącaniem się biofilmu i osadów.
Konsekwencją zastoju wody czy też zwrotnego przepływu z urządzeń może być nie tylko pogorszenie wskaźników jakości wody, takich jak np. smak i zapach, ale również jej skażenie pod kątem mikrobiologicznym czy chemicznym. Szczególne znaczenie mają w tym kontekście przepływy zwrotne, które mogą wystąpić, gdy instalacja wodociągowa połączona jest z innymi instalacjami wodnymi, np. z instalacją centralnego ogrzewania, lub gdy do instalacji wodociągowej podłączone są urządzenia sanitarne zasilane wodą z odpływem do kanalizacji. W wyniku przepływu zwrotnego woda zanieczyszczona chemikaliami, zawiesinami lub mikroorganizmami dostaje się z powrotem do instalacji wodociągowej, co może wpłynąć na jej bezpieczeństwo zdrowotne. Z tego powodu konieczne jest stosowane zabezpieczających zaworów antyskażeniowych.
Konieczne jest również regularne przeprowadzenie przeglądów instalacji pod kątem zlokalizowania ewentualnych wycieków i miejsc korozji, a nawet odłączenia ewentualnych martwych punktów – nieczynnych odcinków instalacji. Długie fragmenty wewnętrznych systemów wodociągowych również mogą niekorzystnie wpływać na jakość wody, zwłaszcza jeśli rozbiory nie są duże. Mogą wówczas wystąpić zastoje, które sprzyjają namnażaniu się mikroorganizmów lub wypłukiwaniu osadów. Ponadto długie, źle zaizolowane odcinki instalacji wody ciepłej i zimnej sprzyjają wahaniom jej temperatury. Jeżeli zimna woda będzie w sposób niekontrolowany narażona na nagrzewanie, w instalacji może dojść do rozwoju bakterii i mikroorganizmów.
Woda zdatna do spożycia przez ludzi to woda zimna, a temperatura wody sprzyjająca występowaniu i namnażaniu pałeczek Legionella w instalacjach wodociągowych wynosi 25–46°C (optymalna: 35–46°C). Warto mieć ten zakres temperaturowy na uwadze przy projektowaniu izolacji instalacji wody zimnej i ciepłej oraz eksploatacji. Zbiorniki czy zasobniki ciepłej wody w instalacji wewnętrznej należy regularnie poddawać czyszczeniu, płukaniu i dezynfekcji. Filtry zamontowane na instalacji trzeba wymieniać zgodnie z zaleceniem producenta lub częściej – w miarę potrzeb. W punktach czerpalnych należy regularnie czyścić perlatory oraz wylewki baterii i pryszniców, usuwając np. gromadzące się osady.
Niezależnie od wskazanych czynników wpływających na bezpieczeństwo wody, warto pamiętać, że regularne badanie jej jakości w wybranych punktach czerpalnych nie tylko odpowiada na pytanie o bezpieczeństwo zdrowotne wody, może dać również informację o stanie instalacji wewnętrznej. Taka wiedza pozwoli określić listę priorytetowych działań naprawczych, jeśli badania wykażą nieprawidłowości.
Literatura
1. Cunliffe David et. al. (ed.), Water safety in buildings, World Health Organization (WHO), 2011
2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.Urz. UE L 435/1 z 23.12.2020)
3. Dyrektywa Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.Urz. UE L 330/32 z 5.12.1998)
4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2002, nr 75, poz. 690, z późn. zm.)
5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DzU 2017, poz. 2294)
6. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (DzU 2001, nr 72, poz. 747, z późn. zm.)
7. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. DzU 2021, poz. 2351)
8. World Health Organization (WHO), Guidelines for drinking-water quality, 3rd edition: Volume 1 – Recommendations incorporating the first and second addenda, Geneva 2008
Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!








