Wytyczne dotyczące zasad projektowania wentylacji w celu osiągnięcia wysokiej jakości powietrza
Projektowanie, eksploatacja i konserwacja systemów służących do nawiewu i wywiewu powietrza używanego do wentylacji
Wytyczne dotyczące zasad projektowania wentylacji w celu osiągnięcia wysokiej jakości powietrza.
Źródło: Unsplash
Podane poniżej wytyczne dotyczące zasad projektowania wentylacji opierają się na wynikach realizacji unijnego projektu HealthVent. Wstępne wytyczne opublikował Paweł Wargocki w „REHVA Journal” 2/2021, następnie zostały one rozwinięte przez ekspertów Nordic Ventilation Group i zredagowane przez P. Wargockiego i Ollego Seppänena.
Zobacz także
Alnor Systemy Wentylacji Sp. z o.o. Inteligentna wentylacja w edukacji. TeachAIR od Alnor – rekuperator zaprojektowany dla szkół
Wymagania wobec systemów wentylacyjnych w szkołach i przedszkolach rosną z roku na rok. Nowe przepisy budowlane, zaostrzone normy higieniczne i większa świadomość wpływu jakości powietrza na zdrowie uczniów...
Wymagania wobec systemów wentylacyjnych w szkołach i przedszkolach rosną z roku na rok. Nowe przepisy budowlane, zaostrzone normy higieniczne i większa świadomość wpływu jakości powietrza na zdrowie uczniów sprawiają, że projektanci i wykonawcy muszą sięgać po coraz bardziej zaawansowane rozwiązania. Firma Alnor opracowała urządzenie, które precyzyjnie odpowiada na te potrzeby – rekuperator TeachAIR, stworzony specjalnie dla sektora edukacyjnego.
AFL MOTORS EUROPE Zbilansowana wentylacja a Constant Flow, czyli stała wydajność powietrza w urządzeniach wentylacyjnych
Instalacje oraz urządzenia wentylacyjne często projektowane są w sposób zapewniający zbilansowanie strumieni powietrza nawiewanego oraz usuwanego z pomieszczeń. Dzięki temu uzyskujemy najwyższą efektywność...
Instalacje oraz urządzenia wentylacyjne często projektowane są w sposób zapewniający zbilansowanie strumieni powietrza nawiewanego oraz usuwanego z pomieszczeń. Dzięki temu uzyskujemy najwyższą efektywność pracy systemu oraz wysoki stopień sprawności odzysku ciepła.
ECO Comfort Montaż klimatyzatora: cena, rodzaje urządzeń, koszt montażu klimatyzacji w domu w 2024!
Choć główną funkcją klimatyzatora jest chłodzenie powietrza w upalne okresy roku, panuje błędne przekonanie, że na schłodzeniu mieszkania kończy się funkcja systemu klimatyzacji. Tymczasem nowoczesne jednostki...
Choć główną funkcją klimatyzatora jest chłodzenie powietrza w upalne okresy roku, panuje błędne przekonanie, że na schłodzeniu mieszkania kończy się funkcja systemu klimatyzacji. Tymczasem nowoczesne jednostki nie ograniczają się jedynie do pojedynczych zadań.
Celem wytycznych jest zapewnienie wysokiej jakości powietrza dostarczanego przez systemy wentylacyjne do pomieszczeń w budynkach nieprzemysłowych przeznaczonych na pobyt ludzi, takich jak biura, przedszkola, szkoły, urzędy, oraz w budynkach mieszkalnych. Wytyczne nie dotyczą efektywności energetycznej, wytrzymałości konstrukcyjnej, procesów przemysłowych, kontroli ognia/dymu, wyposażenia i innych ważnych cech, którymi muszą się charakteryzować systemy wentylacyjne. Nie odnoszą się również do przenośnych oczyszczaczy powietrza i filtrów. Wytyczne opierają się na dokumentach opracowanych w ramach projektu HealthVent finansowanego przez UE, rozwiniętych następnie przez panel Nordic Ventilation Group, którego przewodniczącym jest prof. Olli Seppanen. Wytyczne dotyczą funkcji i właściwości systemu wentylacji oraz jego uruchomienia i eksploatacji.
I Funkcje i właściwości systemu wentylacji
I-I Nawiew i/lub wywiew o wymaganym natężeniu przepływu powietrza
Systemy powinny spełniać wymagania dotyczące wentylacji pomieszczeń w budynku przez cały okres eksploatacji budynku lub cały okres eksploatacji systemu wentylacyjnego (tj. od uruchomienia do rozbiórki) w celu ograniczenia ryzyka związanego z ich użytkowaniem. Muszą dostosowywać się do bieżących zmian w wykorzystaniu przestrzeni w budynku lub wymagań dotyczących wentylacji (sterowanie zapotrzebowaniem).
Intensywność wentylacji powinna odzwierciedlać rzeczywiste potrzeby i potencjalne wymagania użytkowników (w oparciu o scenariusze ryzyka), które mogą się zmieniać w trakcie eksploatacji budynku i pomieszczeń w budynku. Dlatego parametry projektowe powinny być dobrane tak, aby można było uzyskać rozsądną elastyczność i stabilność systemu, zwłaszcza w odniesieniu do przepływów powietrza. System powinien być zbilansowany, żeby można było zapobiec niepotrzebnym różnicom ciśnienia i przepływowi powietrza między poszczególnymi strefami (przestrzeniami).
Jeżeli stosowany jest system wentylacji mechanicznej, należy opracować plan awaryjny zapewniający wentylację (np. poprzez otwarcie okien lub za pomocą innych środków) na wypadek np. usterki instalacji. Należy także umożliwić zablokowanie przepływów powietrza i wyłączenie systemu przez użytkowników i służby techniczne w przypadku nagłego znacznego pogorszenia jakości powietrza zewnętrznego.
I-II Rozdział powietrza
Powietrze wentylacyjne należy odpowiednio rozprowadzić w obsługiwanej przestrzeni.
Systemy wentylacyjne powinny zostać zaprojektowane w sposób ograniczający rozprzestrzenianie się zanieczyszczonego powietrza z obszarów i pomieszczeń, w których jakość powietrza jest pogorszona, do obszarów i pomieszczeń, gdzie jakość powietrza jest wyższa. Systemy te, w miarę możliwości, powinny także intensyfikować usuwanie zanieczyszczeń bezpośrednio ze źródła zanieczyszczeń lub jego sąsiedztwa.
Systemy wentylacyjne powinny ograniczać ryzyko wystąpienia wzajemnych zakażeń pomiędzy użytkownikami pomieszczeń poprzez zapewnienie odpowiedniej wartości współczynnika efektywności wentylacji.
I-III Projektowanie systemu
W przypadku każdego urządzenia czy podzespołu wchodzącego w skład instalacji wentylacyjnej należy stosować materiały niskoemisyjne, certyfikowane i trwałe. Należy ograniczyć do minimum emisję zanieczyszczeń pochodzących z materiałów włóknistych używanych w systemach wentylacji.
Systemy wentylacyjne muszą być utrzymywane w stanie suchym. Czerpnie powietrza zewnętrznego powinny zapobiegać przedostawaniu się do instalacji deszczu i śniegu. W instalacjach wentylacyjnych należy ograniczyć zjawisko kondensacji, aby zapobiegać rozwojowi drobnoustrojów.
W systemach wentylacyjnych należy unikać stosowania produktów, technologii i urządzeń powodujących generowanie ozonu.
Wszystkie czerpnie powietrza zewnętrznego, w tym otwory do wentylacji naturalnej, powinny być zlokalizowane tak, aby możliwe było zminimalizowanie wprowadzania zanieczyszczeń z pobliskich źródeł, a także otworów wylotowych.
Systemy stosowane do wentylacji nie mogą być źródłem uciążliwości dla użytkowników z powodu hałasu, wibracji lub przeciągów w jakimkolwiek momencie ich działania – od momentu uruchomienia instalacji przez cały okres jej użytkowania.
Systemy stosowane do dostarczania i/lub odprowadzania powietrza do wentylacji nie mogą powodować niekorzystnych lub potencjalnie szkodliwych różnic ciśnienia na przegrodach budynku lub między pomieszczeniami w celu ograniczenia przenoszenia wilgoci i zanieczyszczeń z oraz poprzez przegrody budowlane.
Instalacje (przewody wentylacyjne) muszą być wystarczająco szczelne i poddawane inspekcji, aby zanieczyszczone powietrze nie przepływało z instalacji do powietrza w pomieszczeniu lub do czystego powietrza nawiewanego. Przewody instalacji nawiewanej muszą być na tyle szczelne, by do urządzeń końcowych docierały przewidziane strumienie powietrza.
Systemy wentylacyjne nie mogą powodować sytuacji, że wywiewane zanieczyszczone powietrze jest zawracane do pomieszczeń lub do powietrza nawiewanego, gdyż prowadziłoby to do niespełnienia wymagań dotyczących jakości powietrza w pomieszczeniu.
II. Uruchomienie i eksploatacja
II-I Uruchomienie i inspekcja
Przyjęta wydajność systemu wentylacji mechanicznej powinna być weryfikowana na etapie rozruchu i utrzymywana przez dostawców/właścicieli budynku przez cały okres żywotności systemu. Weryfikacja powinna obejmować równoważenie we wszystkich trybach sterowania (np. pomieszczenie nieużytkowane, użytkowanie normalne i tryb intensywnej wentylacji), a także kontrolę równowagi przepływu powietrza między strefami, aby uwzględnić wpływ wyciągu z toalet, kuchni lub innych odrębnych instalacji wywiewnych.
Instalacje wentylacyjne powinny być regularnie sprawdzane (pod względem parametrów rozruchowych) i konserwowane w trakcie ich normalnej eksploatacji. Inspekcje powinny obejmować co najmniej te same aspekty, które są weryfikowane podczas rozruchu, a także badanie czystości instalacji i stopnia obłożenia filtrów pyłem oraz określenie, czy konieczne jest wprowadzenie zmian i ponowne zrównoważenie instalacji w przypadku zmiany: wymagań, aranżacji pomieszczeń, lokalizacji czujników, strefowania itp. Za realizację tych obowiązków powinien odpowiadać wyłącznie właściciel budynku.
Montaż instalacji i wprowadzanie jakichkolwiek zmian w instalacjach istniejących powinny być realizowane wyłącznie przez wykwalifikowany/upoważniony personel, najlepiej posiadający certyfikat uprawniający do wykonywania takich prac.
II-II Eksploatacja i konserwacja
Systemy stosowane do wentylacji powinny być zaprojektowane tak, aby ich konserwacja i eksploatacja były łatwe i bezpieczne. Instrukcja obsługi musi zawierać porady dotyczące dostosowania wydajności wentylacji do zajętości pomieszczeń i intensywności źródeł zanieczyszczeń. Podczas gdy regularnie i fachowo serwisowana wentylacja sterowana zapotrzebowaniem (tzw. wentylacja na żądanie) jest kluczowa w budynku niemieszkalnym, w budynkach mieszkalnych, zwykle eksploatowanych i obsługiwanych przez nieprofesjonalnych użytkowników, dominujące powinny być rozwiązania bardziej stabilne i odporne na ingerencję z zewnątrz. Systemy i podzespoły wentylacyjne powinny być utrzymywane w czystości przez cały okres użytkowania budynku. Należy je regularnie czyścić na mokro i sucho przy użyciu certyfikowanych produktów, które nie zwiększają narażenia użytkowników na zanieczyszczenia.
Właściciele i użytkownicy budynku powinni mieć zapewniony dostęp do dobrze udokumentowanej instrukcji obsługi i konserwacji instalacji.
Systemy wentylacyjne muszą być obsługiwane i serwisowane przez wykwalifikowany personel. Kwalifikacje personelu obsługującego muszą odpowiadać stopniowi złożoności danego systemu.
Należy wdrożyć programy ustawicznego kształcenia dla projektantów, konsultantów i zarządców obiektów, które poza kwestiami technicznymi powinny także dokształcać na temat zależności między wentylacją a stopniem narażenia użytkowników na zanieczyszczenia.
|
Komentarz redakcji Zaprezentowane powyżej wytyczne dotyczące zasad projektowania wentylacji są przykładem działania ekspertów w różnych krajach i regionach w reakcji na zmieniającą się wiedzę o wentylacji oraz znaczeniu jakości powietrza wewnętrznego i komfortu temperaturowego. Inicjatywa opracowania wytycznych pokazuje też, że można na takie działania uzyskiwać środki finansowe z UE i tworzyć branżowe grupy eksperckie. Jakość powietrza wewnętrznego nabrała szczególnego znaczenia w czasie pandemii. Już w maju 2021 r. szerokie grono badaczy wystosowało apel o zmianę paradygmatu, w oparciu o który projektuje się instalacje w budynkach zapewniające dostateczną jakość powietrza. Apel ten został zamieszczony w artykule pt. A paradigm shift to combat indoor respiratory infection. Building ventilation systems must get much better, przygotowanym pod kierunkiem prof. Lidii Morawskiej i opublikowanym w „Science” (372/6543, p. 689–691; rozmowę ze współautorami apelu zamieściliśmy w „Rynku Instalacyjnym” 7–8/2021). Podkreślano w nim, że ryzyko infekcji drogą powietrzną powinno być uwzględnione w wymaganiach dotyczących jakości powietrza w budynkach i że jednym z zadań wentylacji budynków powinno być ograniczenie ryzyka rozprzestrzeniania się wirusów drogą powietrzną w przestrzeniach zamkniętych. We wrześniu 2021 r. Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała nowe, bardziej restrykcyjne wytyczne dot. jakości powietrza zewnętrznego, oparte na analizie aktualnych badań naukowych. W przypadku najbardziej szkodliwego dla zdrowia pyłu zawieszonego PM2,5 roczny poziom został zaostrzony dwukrotnie (z 10 na 5 µg/m3), a dla dwutlenku azotu – czterokrotnie (z 40 na 10 µg/m3). Wprawdzie rekomendacje WHO nie mają mocy prawnej, ale wywierają wpływ na decyzje podejmowane w Unii Europejskiej. Projekt legislacyjny dotyczący zmiany unijnej dyrektywy ws. jakości powietrza w nawiązaniu do rekomendacji WHO planowany jest na III kwartał 2022. Nowe wytyczne WHO opracowano w oparciu o badania oraz rosnącą liczbę dowodów naukowych dotyczących negatywnego wpływu zanieczyszczonego powietrza na zdrowie ludzi. Odnoszą się one do jakości powietrza zewnętrznego, jednak dla naszych organizmów nie ma znaczenia gdzie, ale czym oddychamy. W przepisach krajowych regulacje dotyczące wentylacji zostały rozrzucone po różnych działach warunków technicznych: nt. wentylacji, ochrony ppoż., a nawet izolacyjności cieplnej i oszczędności energii, gdzie mówi się o infiltracji powietrza. Ukazały się wprawdzie w serii wydawniczej ITB Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych – Część E: Roboty instalacyjne sanitarne. Zeszyt 2: Instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne, ale ich ostatnie opracowanie odnosi się do stanu prawnego na rok 2016. W międzyczasie w wymaganiach energetycznych dla budynków przeszliśmy dwa istotne etapy – WT 2017 oraz 2021, które w wielu przypadkach determinują stosowanie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła oraz wysokiej szczelności budynków. I rzecz najważniejsza: Zeszyt 2: Instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne jest obecnie nieosiągalny (ITB informuje jedynie, że nakład został wyczerpany). Jest to zatem okazja, żeby branża wentylacyjna i klimatyzacyjna przyjrzała się temu problemowi i skorzystała z wzorów współpracy, jakie np. w kwestiach energetycznych wypracowało POBE, czyli Porozumienie Branżowe na rzecz Efektywności Energetycznej, w skład którego wchodzi m.in. Stowarzyszenie Polska Wentylacja. Można nie tylko tworzyć zalecenia i wytyczne, ale nawet zmieniać przepisy. Gdy branża mówi jednym głosem, rząd chętniej przyjmuje jej argumenty. |
