Dobra jakość powietrza wewnętrznego musi stać się podstawowym prawem człowieka!
Dobra jakość powietrza wewnętrznego musi stać się podstawowym prawem człowieka! Manifest IAQ
MANIFEST IAQ pod hasłem „Dobra jakość powietrza wewnętrznego musi stać się podstawowym prawem człowieka!” to wezwanie do decydentów w UE sygnowane przez osiem europejskich organizacji branży HVACR. Włączamy się w popularyzację Manifestu i zachęcamy podmioty branżowe do tego samego!
Brak dobrej jakości powietrza w pomieszczeniach powoduje poważne zagrożenia dla zdrowia ich użytkowników, szczególnie dzieci i seniorów. Oznacza też wysokie koszty pośrednie i bezpośrednie, takie jak wyższe wydatki na ochronę zdrowia czy niższa produktywność pracowników w skali całej Europy.
Rządzący uważają jakość powietrza atmosferycznego (zewnętrznego) za na tyle ważną, by 19 z 27 krajów UE zapisało w ustawach zasadniczych, że zdrowe środowisko jest fundamentalnym prawem ich obywateli [1]. Jednocześnie jednak często zapomina się, że zapotrzebowanie to nie kończy się na progu budynku, ale dotyczy także powietrza, którym oddychamy wewnątrz, nawet przez 90% czasu [2]. Kilka niedawno opublikowanych wyników badań naukowych wskazuje, że powietrze w naszych domach i innych budynkach może być zanieczyszczone w większym stopniu niż atmosferyczne, szczególnie w największych i najbardziej uprzemysłowionych miastach [3, 4].
Jakość powietrza wewnętrznego ma kluczowe znaczenie i zasługuje na szczególną uwagę polityczną na szczeblu europejskim.
Dlatego sygnatariusze niniejszego manifestu wzywają polityków europejskich do:
- uznania „dostępu do powietrza o dobrej jakości (w tym powietrza w pomieszczeniach)” za podstawowe prawo człowieka poprzez odpowiednie dostosowanie treści Traktatów Europejskich i w razie potrzeby Karty Praw Podstawowych;
- nadania równego (wysokiego) znaczenia „jakości powietrza w pomieszczeniach” i „jakości powietrza atmosferycznego” w nowych i nowelizowanych politykach UE;
- przeprowadzenia przeglądu wszystkich polityk UE pod kątem udoskonalenia środków zapewniających dobrą jakość powietrza w pomieszczeniach i przedstawienia nowych ambitnych sugestii.
Sygnatariusze:
- Air Movement and Control Association (AMCA) Europe
- European Association of Refrigeration, air conditioning and heat pump contractors (AREA)
- European Partnership for Energy and the Environment (EPEE)
- European Ventilation Industry Association (EVIA)
- Eurovent
- Federation of European Heating, Ventilation and Air Conditioning Associations (REHVA)
- GCP Europe
Definicja jakości powietrza wewnętrznego
Co rozumiemy przez jakość powietrza w pomieszczeniach?
Jakość powietrza w pomieszczeniach (IAQ) to pojęcie odwołujące się do jakości powietrza w budynkach i przestrzeniach zamkniętych, szczególnie w odniesieniu do zdrowia i komfortu użytkowników budynku. Zapewnienie wysokiej IAQ jest kluczowe dla dobrostanu ludzi w ich domach (budynkach jedno- i wielorodzinnych), ale też w przestrzeniach innych niż mieszkaniowe, takich jak biura, szkoły, sklepy, szpitale czy środki transportu publicznego. Zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach obejmują lotne związki organiczne (VOC), pył zawieszony (PM), wirusy oraz CO2 – nie jest on zanieczyszczeniem (substancją szkodliwą) sam w sobie, ale bardzo dobrze informuje o tym, w jakim stanie jest powietrze wewnętrzne i dlatego stanowi powszechnie stosowany wskaźnik jakości IAQ.
Co wpływa na jakość powietrza w pomieszczeniach?
83% Europejczyków martwi się (lub poważnie się martwi) złą jakością powietrza w pomieszczeniach [5]
Na poziom IAQ w budynku może oddziaływać szereg czynników, w tym VOC (pochodzące z różnych źródeł, takich jak materiały konstrukcyjne, meble i inne elementy wyposażenia), wilgotność, odory, wtórny dym oraz cząsteczki zawarte w powietrzu zewnętrznym i wewnętrznym uwięzione wewnątrz budynku.
Skąd się biorą zanieczyszczenia w pomieszczeniach?
Polityka UE, która zapewnia dobrą jakość powietrza w pomieszczeniach
Jak UE reguluje zagadnienia IAQ?
Obecnie normy jakości powietrza w pomieszczeniach wyznaczane są na poziomie krajów członkowskich – odpowiednie akty prawne istnieją w niewielu państwach.
Które polityki na szczeblu UE wspierają dobrą IAQ?
Choć nie istnieją jeszcze unijne standardy IAQ, w ostatnich latach nastąpił znaczący postęp za sprawą nowelizacji dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynku (EPBD).
Nowelizacja EPBD to istotny krok w zrozumieniu kluczowego znaczenia IAQ dla zdrowia, komfortu i produktywności obywateli. Każdy kraj członkowski musi teraz zapewnić włączenie dobrej jakości powietrza w pomieszczeniach do krajowych ram prawnych.
Znowelizowana legislacja uwzględnia też kluczową rolę wentylacji mechanicznej w zachowaniu zdrowia ludzi i budynków. Wymagając obowiązkowej kontroli instalacji wentylacyjnych, EPBD pozwala zapewnić ich prawidłowe działanie, a także poprawić IAQ, wykorzystać potencjał oszczędności energii w budynkach istniejących i zwiększyć świadomość obywateli w zakresie ich własnego wpływu na IAQ.
Następnym krokiem jest odpowiednie przeniesienie tych zapisów na grunt krajowy poprzez dobrze przemyślane przepisy prawne, dzięki czemu można będzie osiągnąć cele EPBD w zakresie tak bardzo potrzebnego ulepszenia naszych budynków poprzez zastosowanie rozwiązań, które zapewnią wysoką IAQ i niskie zużycie energii.
„Poprawa charakterystyki energetycznej budynków jest niezbędna dla osiągnięcia naszych ambitnych celów w zakresie neutralności klimatycznej i przyniesie szereg korzyści naszym obywatelom. Remonty stanowią inwestycję w lepszą przyszłość. Poprawią jakość życia, pozwolą ludziom inwestować oszczędności gdzie indziej i pobudzą naszą gospodarkę” – podkreśla Kadri Simson, komisarz ds. energii 2019–2024.
Co mogłaby dalej zrobić UE?
Prace nad dyrektywą EPBD na szczeblu UE zostały zakończone, czas na działania poszczególnych krajów, które będą transponować zapisy dyrektywy do swojego porządku prawnego przez najbliższe 2 lata. Komisja Europejska ma tu do odegrania ważną rolę – wytyczne wspierające wprowadzenie zapisów EPBD do poszczególnych porządków prawnych powinny być jak najbardziej ambitne, obejmując prawo wszystkich Europejczyków do dobrej jakości powietrza wewnętrznego.
Politycy UE mogą pracować na realizacją celów zdrowotnych, ekonomicznych i środowiskowych związanych z lepszą IAQ poprzez stopniową zmianę legislacji poza dyrektywą EPBD, w tym:
- poprawienie monitoringu i regulacji IAQ w budynkach mieszkalnych,
- rozszerzenie obowiązku kontroli instalacji wentylacyjnej na wszystkie budynki,
- włączenie wymagań w zakresie dobrej jakości powietrza w pomieszczeniach do taksonomii i regulacji prawnych związanych z zielonymi zamówieniami publicznymi,
- aktualizację wymagań dyrektywy w sprawie ekoprojektu – zapewnienie, że na rynek będą wprowadzane efektywne energetycznie rozwiązania wentylacyjne,
- zapewnienie, że badania zasobów budowlanych integrują dane dotyczące IAQ i wentylacji.
Prawo do dobrej jakości powietrza wewnętrznego – dla naszego zdrowia
Ekspozycja na zawilgocenie i pleśń w źle wentylowanych budynkach znacznie zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego takich jak astma i POChP [5].
90% naszego czasu spędzamy w budynkach, a WHO szacuje, że każdego roku z powodu złej IAQ umiera przedwcześnie 150 tys. Europejczyków [6].
Niska IAQ wpływa na zdrowie zarówno krótkoterminowo – powodując natychmiastowe objawy takie jak kaszel, katar, zmęczenie i bóle głowy – jak i długoterminowo. W perspektywie czasu, złą IAQ łączy się z problemami układu oddechowego takimi jak alergie, astma, rak płuc, przewlekła obturacyjna choroba płuc, infekcje i choroba sercowo-naczyniowa. Niestety, ryzyko jest najwyższe w przypadku osób najbardziej podatnych – seniorów i małych dzieci – które zwykle spędzają w pomieszczeniach więcej czasu niż inne grupy społeczne i są bardziej wrażliwe na niską IAQ [7].
Dobrze działający system wentylacji mechanicznej ma istotne znaczenie w ograniczaniu ryzyka rozprzestrzeniania wirusów oddechowych takich jak SARS-CoV-2 [8] i zapewnieniu ludziom dobrej jakości powietrza, którym oddychają w domach, szkołach i miejscach pracy.
Prawo do dobrej jakości powietrza wewnętrznego – dla gospodarki
Niska IAQ kosztuje Europę 260 mld euro rocznie [9].
Niska IAQ to nie tylko problem zdrowotny. Jeśli się z nią nie uporamy w budynkach nowych i istniejących, wpłynie negatywnie także na gospodarkę. W ramach projektu „Akcja promocyjna zdrowego powietrza w pomieszczeniach” (IAIAQ) obliczono, że w UE każdego roku z powodu złej IAQ tracimy dwa miliony lat przeżytych w zdrowiu (czyli liczbę lat przeżytych w zdrowiu, prognozowanych w momencie urodzenia). Oznacza to nie tylko straty w produktywności, ale też kolejne poważne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej, już teraz działających pod dużą presją.
Prawo do dobrej jakości powietrza wewnętrznego – dla przyszłych pokoleń
Lepsza IAQ może podnieść wydajność uczniów nawet o 15% [10].
Poprawa IAQ jest szczególnie ważna dla dobrostanu i powodzenia przyszłych pokoleń. Jest to szczególnie wyraźnie widoczne w kontekście szkół, gdzie dzieci spędzają znaczną część swojego czasu. Badania wykazały, że efektywna wymiana powietrza w pomieszczeniach skutkująca niskim stężeniem CO2 w pomieszczeniach szkolnych przynosi nie tylko korzyści zdrowotne, ale faktycznie przyczynia się do zwiększenia zdolności dzieci do koncentracji.
Poprawiając IAQ w placówkach edukacyjnych, nie tylko dbamy o zdrowie naszych dzieci, ale także zapewniamy im odpowiednie środowisko pracy i nauki, które pozwala im się skupić, uczyć i w pełni rozwijać ich potencjał.
Jak wentylacja poprawia jakość powietrza?
Codziennie gotujemy, myjemy się, sprzątamy i okresowo ustawiamy ogrzewanie tak, by zapewnić wymaganą temperaturę w pomieszczeniach. Wszystkie te działania mogą prowadzić do emisji lotnych związków organicznych (VOC), pyłu zawieszonego (PM) i nadmiernej wilgotności. Gromadząca się duża ilość VOC (co prowadzi do ich wysokiego stężenia) ma szczególnie szkodliwy wpływ na zdrowie użytkowników budynków.
Czteroosobowa rodzina wytwarza średnio 10 litrów wilgoci dziennie. Jej obecność sprzyja rozwojowi zarodników pleśni, które są toksyczne dla ludzi. Oprócz tego, co wytwarzamy my, sam dom może powodować zwiększenie poziomu wilgotności poprzez skraplanie wynikające z tego, że niewystarczająca wentylacja nie jest w stanie usunąć wilgoci zawartej w powietrzu. Efekt ten zachodzi w starych budynkach oraz w przypadku niewystarczającego ogrzewania domów zimą.
A może po prostu otworzyć okno?
Ludzie, którzy nie korzystają z dobrodziejstw wentylacji mechanicznej, wentylują swoje mieszkania poprzez otwieranie okien. Oznacza to jednak znaczne straty cieplne (ciepłego powietrza zimą i chłodnego latem), a IAQ pogarsza się bardzo szybko po ponownym zamknięciu okien. Najbardziej efektywnym rozwiązaniem zapewniającym wymianę powietrza w domach jest kontrolowana instalacji wentylacji mechanicznej, która ogranicza straty energii do poziomu absolutnie niezbędnego i przyczynia się do dobrej jakości powietrza.
Idealny dom efektywny energetycznie jest szczelny dzięki odpowiedniej izolacji, a dzięki instalacji wentylacji mechanicznej wymieniającej powietrze w kontrolowany sposób zapewnia dobrą jakość powietrza w pomieszczeniach i przyczynia się do zdrowia mieszkańców. O wentylacji mechanicznej często zapomina się podczas inwestycji w ogrzewanie i izolację budynku.
Czyż wentylacja nie zużywa dużo energii?
Stosując efektywne energetycznie instalacje wentylacyjne, gospodarstwa domowe mogą zaoszczędzić do 26% kosztów ogrzewania [11].
Odpowiednia wymiana powietrza za pomocą dobrze działającej instalacji wentylacji mechanicznej nie tylko przyczynia się do zdrowia użytkowników budynków i łagodzenia negatywnych skutków finansowych niskiej IAQ, ale także oznacza liczne korzyści środowiskowe. Budynki odpowiadają za ok. 40% całkowitego zużycia energii w UE oraz za 35% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w Europie [12].
Jak wspomniano, instalacje wentylacji mechanicznej ograniczają straty ciepła i optymalizują zapotrzebowanie na chłód i ciepło, wpływając pozytywnie na całkowitą charakterystykę energetyczną budynku i umożliwiając mieszkańcom konkretne oszczędności. Budynki wyposażone w wentylację mechaniczną mogą mieć zapotrzebowanie na energię niższe o 15-26% [11].
Czy wentylacja ma znaczenie tylko w nowych budynkach?
Wentylacja mechaniczna zapewnia prawidłowe funkcjonowanie szczelnych budynków zeroenergetycznych, do budowy których dąży wiele krajów w Europie. Na IAQ negatywny wpływ miał duży wzrost szczelności nowoczesnych budynków – szczelność budynku na przenikanie powietrza rzeczywiście zapewnia wyższą efektywność energetyczną, ale jednocześnie znacznie utrudnia ucieczkę zużytego powietrza przez nieszczelności w przegrodach budynku – dlatego właśnie niezbędna jest efektywna instalacja wentylacji mechanicznej.
Jednocześnie, ponieważ ok. 70% budynków, które będą zamieszkane w 2050 roku, już istnieje, ważne jest zwrócenie uwagi nie tylko na nowe mieszkania, ale też na modernizację tych istniejących, które także powinny móc korzystać z lepszej IAQ.
Jak działają systemy wentylacji mechanicznej?
Instalacje wentylacji mechanicznej, w które powinny być wyposażone wszystkie budynki (domy, szkoły, biura i inne), obejmują zastosowanie wentylatorów i przewodów odpowiedzialnych za dystrybucję i wymianę powietrza, co zapewnia odpowiedni strumień nawiewanego powietrza świeżego do pomieszczeń najmniej zanieczyszczonych, podczas gdy powietrze zużyte (zanieczyszczone) jest usuwane na zewnątrz budynku z pomieszczeń najbardziej zanieczyszczonych.
Istnieją różne rodzaje instalacji wentylacyjnych, a ich popularność różni się zależnie od kraju. Instalacje wentylacyjne z odzyskiem ciepła przekazują ciepło lub chłód z powietrza wywiewanego do powietrza nawiewanego, co ogranicza straty ciepła zimą oraz zyski ciepła latem. Wentylacja zależna od zapotrzebowania (tzw. wentylacja „na żądanie”) umożliwia dostosowanie intensywności wymiany powietrza do liczby osób w pomieszczeniu i pomierzonych parametrów jakości powietrza, umożliwiając optymalizację zużycia energii i poziomu wentylacji. Oba rodzaje wentylacji podnoszą jakość powietrza w pomieszczeniach, zapewniają komfort i przyczyniają się do oszczędności energii.
Wersja wyjściowa (j.angielski) do pobrania tutaj
Aby uzyskać więcej informacji, prosimy o kontakt: [email protected] .
Źródła
1. European Parliament, A universal right to a healthy environment. Bruksela 2021
https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2021/698846/EPRS_ATA(2021)698846_EN.pdf
2. EU Joint Research Centre, Étude exploratoire du coût socio-économique des polluants de l’air intérieur. Maisons-Alfort Cedex 2014
https://www.anses.fr/fr/system/files/AUT-Ra-CoutAirInterieurSHS2014.pdf
3. Saini Jagriti, Dutta Maitreyee, Marques Gonçalo, A comprehensive review on indoor air quality monitoring systems for enhanced public health. Sustainable Environment Research volume 30, 6 (2020).
https://sustainenvironres.biomedcentral.com/articles/10.1186/s42834-020-0047-y
4. EPA, Indoor Air Quality Exposure and Characterization Research
https://www.epa.gov/air-research/indoor-air-quality-exposure-and-characterization-research
5. Velux Healthy Building Barometer
https://www.velux.com/what-we-do/healthy-buildings-focus/healthy-homes-barometer
6. WHO Europe, Air Quality
https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/air-quality
7. DG Health and Consumer Protection | European Union, Indoor Air Quality | 4. Are certain people more vulnerable than others to indoor air pollution?
https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/opinions_layman/en/indoor-air-pollution/l-2/4-vulnerable-groups.htm
8. Ricolfi Luca, Stabile Luca, Morawska Lidia, Buonanno Giorgio, Increasing ventilation reduces SARS-CoV-2 airborne transmission in schools: a retrospective cohort study in Italy's Marche region. Cornell University 2022.
https://arxiv.org/abs/2207.02678
9. WHO, Air pollution costs European economies US$ 1.6 trillion a year in diseases and deaths, new WHO study says. Copenhagen/Haifa 2015
https://www.who.int/europe/news/item/28-04-2015-air-pollution-costs-european-economies-us-1-6-trillion-a-year-in-diseases-and-deaths-new-who-study-says
10. Wargocki Paweł and Wyon David, Providing better thermal and air quality conditions in school classrooms would be cost-effective. Building and Environment
Volume 59, January 2013, Pages 581-589.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360132312002727
11. Certificats d’économies d’énergie. Opération n° BAR-TH-127. Ventilation mécanique simple flux hygroréglable (France métropolitaine)
https://www.ecologie.gouv.fr/sites/default/files/BAR-TH-127%2520vA54-5%2520%25C3%25A0%2520compter%2520du%252001-01-2024.pdf&ved=2ahUKEwi4ueql8_OGAxXESfEDHTMeAXgQFnoECBUQAQ&usg=AOvVaw1OUMj-G2v1-Fl9VZ4CrWFW
12. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona). Dz.U. L 153 z 18.6.2010
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:02010L0031-202101010
