Jak obniżyć hałas od pompy ciepła?

W przypadku pomp ciepła typu powietrze/woda montowanych na zewnątrz budynku coraz większego znaczenia w praktyce projektowej i wykonawczej, a zwłaszcza eksploatacyjnej nabiera kwestia hałasu pochodzącego od urządzeń. Szczególnie narażone na ten problem są tereny zurbanizowane, gdzie przy ciągle zmniejszających się powierzchniach działek ich użytkownicy coraz bardziej się skupiają.

Z powodu mniejszych odstępów między budynkami trudno spełnić wymagania istniejących przepisów w zakresie ochrony przed hałasem. Jednak już tylko z samego szacunku dla sąsiadów należy zmniejszyć do minimum obciążenie otoczenia niepożądanymi dźwiękami. W takiej sytuacji konieczne jest staranne opracowanie projektu instalacji z pompą ciepła i jego fachowa realizacja. Poszczególne pompy wymagają indywidualnego podejścia, a w bardziej złożonych sytuacjach zaleca się skorzystanie z usług wykwalifikowanego akustyka. Jak zmniejszyć oddziaływanie akustyczne pracującej pompy i jak na drodze sądowej skłonić sąsiada do wytłumienia hałasu pochodzącego od jego urządzenia?

Hałas od pompy ciepła a prawo

Hałas emitowany przez pompę ciepła nie może przekraczać określonych przez prawo wartości. Rozporządzenie w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku [2] mówi wyraźnie o maksymalnych poziomach hałasu na granicy posesji w podziale na różne obszary (np. budownictwo jednorodzinne, wielorodzinne, uzdrowiskowe, wypoczynkowe itd.). Rozporządzenie wyróżnia w obszarze zabudowy jednorodzinnej podział na okres dzienny i nocny. Na granicy posesji w zabudowie jednorodzinnej poziom hałasu w ciągu dnia nie może być wyższy niż 50 dB(A), a w nocy niż 40 dB(A). Tymczasem jednostka zewnętrzna pompy ciepła zgodnie z kartami katalogowymi może generować hałas np. na poziomie 45–70 dB(A). Są to progi zdecydowanie wyższe, dlatego zaleca się montowanie urządzeń w jak największej odległości od granicy działki. Jest to jednak niełatwe do zrealizowania na osiedlach jednorodzinnych i w zabudowie miejskiej, gdzie działki są małe, a domy stoją blisko siebie. Szczególnie trudną sytuację mają mieszkańcy domów w zabudowie bliźniaczej i szeregowej.

Poziom ciśnienia akustycznego pompy ciepła

Od 26 września 2015 r. każda pompa ciepła wprowadzana na rynek powinna być dostarczana wraz z etykietą energetyczną, na której znaleźć można podstawowe informacje, takie jak: nazwa i model urządzenia, klasa efektywności energetycznej (np. A+), znamionowa moc cieplna czy poziom mocy akustycznej. Przykład etykiety energetycznej pompy ciepła podano na rys. 1.

Poziom mocy akustycznej to całkowita zmiana ciśnienia powietrza we wszystkich kierunkach spowodowana przez źródło dźwięku. Jest to wartość stała i niemierzalna bezpośrednio, wyznaczana tylko obliczeniowo na podstawie odpowiedniej metodyki i serii pomiarów. Jest ona podstawą do porównywania urządzeń pod względem generowanego przez nie hałasu, ale oderwaną od rzeczywistych warunków terenowych, informującą jedynie o mocy akustycznej w miejscu montażu urządzenia.

A tym, co słyszą nasze uszy, jest poziom ciśnienia akustycznego – jest to wartość mierzalna wywołana przez źródło dźwięku znajdujące się w pewnej określonej odległości, np. 1 lub 5 m. Wartość tego parametru zależy zawsze od odległości pomiaru od źródła dźwięku. Na pomiary hałasu, jaki odczuwamy w warunkach terenowych, wpływa też usytuowanie źródła dźwięku względem budynków i innych przeszkód na drodze rozchodzącej się fali dźwiękowej – odbijających ją (np. ściany, pełne ogrodzenie) lub tłumiących (np. krzewy i drzewa, ekrany akustyczne). Ponadto moc akustyczna wraz ze wzrostem odległości od źródła dźwięku rozkłada się na coraz większą przestrzeń, maleje tym samym poziom ciśnienia akustycznego, czyli hałas, jaki odczuwamy wraz z odległością i otwartością przestrzeni (brakiem przeszkód odbijających dźwięki).

Akustyka posługuje się także pojęciami emisji dźwięku – jest to dźwięk wysyłany ze źródła, wyrażany za pomocą poziomu mocy akustycznej oraz imisji dźwięku – czyli oddziaływaniem dźwięku na określony punkt w przestrzeni, wyrażanym za pomocą poziomu ciśnienia akustycznego.

Weźmy jako przykład etykietę jednej z popularnych pomp ciepła (rys. 1). Podana wartość 62 dB dla jednostki zewnętrznej przekracza maksymalne wskaźniki hałasu w porze dziennej i nocnej, ale to nie dyskwalifikuje jej pod kątem montażu na działce domu jednorodzinnego. Tak jak pisałem wyżej – mocy akustycznej z etykiety nie należy odczytywać jako ciśnienia akustycznego. Zgodnie z danymi z karty katalogowej tej pompy ciepła (rys. 2) poziom ciśnienia akustycznego na otwartej przestrzeni w odległości 8 m od urządzenia spada poniżej 30 dB(A). Przestrzeń otwarta, swobodna to przestrzeń niezakłócająca rozprzestrzeniania się dźwięku (fali dźwiękowej) z żadnej strony. Natomiast przestrzeń zamknięta może powodować wzrost poziomu hałasu podczas eksploatacji pompy. Dlatego tak ważne jest zachowanie odpowiednich odległości od granicy działki i innych budynków, aby nie powodować hałasu zakłócającego spokój sąsiadów. Pozwoli to uniknąć nieporozumień i ewentualnych zatargów, które finał znaleźć mogą nawet w sądzie.

Do obliczeń poziomu hałasu na granicy działki warto wykorzystać np. materiały PORT PC. Poradnik pt. Ograniczanie hałasu w instalacjach z pompami ciepła [1] w przystępny sposób opisuje zagadnienia i terminy akustyczne w kontekście wymagań prawnych, zawiera też tabelę ułatwiającą obliczanie poziomu ciśnienia akustycznego (słyszalnego hałasu) w sytuacji, gdy dysponujemy jedynie danymi dot. mocy akustycznej urządzenia, bez dostępu do takich wykresów i danych, jakie pokazano na rys. 2. Jeśli weźmiemy pod uwagę urządzenie z poziomem mocy akustycznej 62 dB, to rekomendowany przez PORT PC poziom ciśnienia akustycznego (czyli hałasu) 35 dB(A) na granicy działki osiągniemy zgodnie z tabelą 1 wtedy, gdy zamontujemy pompę ciepła w odległości 8–9 m od tej granicy. Natomiast wymagany przepisami poziom 40 dB(A) osiągniemy, gdy pompa ciepła będzie się znajdować w odległości 5–6 m od granicy działki. W obliczeniach przyjęto współczynnik kierunkowy Q2 – przestrzeń jest otwarta, dźwięk rozprzestrzenia się i nie odbija od przeszkód.

Zobacz także: 5 rzeczy, na które powinieneś zwrócić uwagę przed zakupem pompy ciepła

Obniżanie hałasu pracy pompy

Istnieje też kilka sposobów, dzięki którym można zminimalizować hałas pracy urządzenia:

• ustawienie pompy ciepła wylotem powietrza skierowanym w stronę najmniej uciążliwą dla otoczenia, np. w kierunku ulicy, gdyż w budynkach sąsiednich pomieszczenia wymagające ochrony przed hałasem rzadko są zwrócone w stronę ulicy,
• swobodne rozproszenie ciśnienia akustycznego, czyli montaż jednostki zewnętrznej na otwartej przestrzeni (lub przy jednej ścianie) – warto pamiętać, że dwie lub trzy ściany w pobliżu będą odbijać dźwięki i zwiększać hałas,
• wytłumienie akustyczne specjalnymi ekranami lub gęstą roślinnością krzewiastą (ale niezbyt bliską) z nieopadającymi liśćmi (pozostającymi na krzewie przez cały rok),
• stabilne podłoże, czyli montaż pompy niepowodujący drgania i jego przenoszenia na utwardzone podłoże (np. na opaski lub chodniki wokół budynku) oraz na wysokości co najmniej 40 cm nad powierzchnią gruntu, żeby nie ograniczać przepływu powietrza w zimie, np. przez zbierający się przy silniejszych opadach śnieg.

Uciążliwy hałas pompy ciepła a droga sądowa

Można oczywiście być użytkownikiem pompy ciepła prawidłowo zamontowanej na działce obok budynku i jednocześnie sąsiadem użytkownika pompy powodującej nadmierny hałas (zlokalizowanej na granicy działki lub zamontowanej w sposób utrudniający prawidłowe rozprowadzenie ciśnienia akustycznego). Jeśli nie uda się rozwiązać problemu w inny sposób, możliwe jest skorzystanie w takim wypadku z instytucji naruszenia prawa własności ze względu na wydzielającą się od sąsiada imisję uciążliwego dźwięku. Jak zasygnalizowano wcześniej, imisja to oddziaływanie dźwięku na określony punkt w przestrzeni, określa ona poziom ciśnienia akustycznego w tym punkcie. Imisja zależy od emisji dźwięku i warunków jego rozchodzenia się w przestrzeni.

Jeśli nie uda się porozumieć z sąsiadem polubownie, można wstąpić na drogę sądową zgodnie z art. 144 Kodeksu cywilnego: „Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych”. Warunkiem wszczęcia takiego postępowania powinno być zebranie dowodów w postaci pomiarów hałasu, które powinna wykonać firma specjalizującą się w akustyce środowiska.

Wywalczyć można zakaz dokonywania emisji powodującej uciążliwą imisję. Sąd nie określa jednak, w jaki sposób miałoby to nastąpić. Sąsiadowi, który dopuszcza się powstawania nadmiernego hałasu z urządzenia, nie można bowiem prawnie narzucić konkretnych rozwiązań. W jego gestii pozostaje wybór sposobu, w jaki hałas zostanie ograniczony, np. poprzez zastosowanie bariery rozpraszającej falę akustyczną, zabudowy tłumiącej lub ustawienie jednostki w taki sposób, by zmieniony został kierunek rozchodzenia się dźwięku.

Literatura

1. Ograniczanie hałasu w instalacjach z pompami ciepła, Poradnik PORT PC, https://www.portpc.pl/pdf/5kongres/COR3_PC_halas_2016_2.pdf

2. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku ( DzU 2014, poz. 112)

3. https://ec.europa.eu/info/energy-climate-change-environment/standards-tools-and-labels/products-labelling-rules-and-requirements/energy-label-and-ecodesign/rules-and-requirements_pl

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!