Projektowanie wentylacji w garażach zamkniętych

Kwestie wentylacji garaży reguluje rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1]. Przepisy te (§ 108) wymagają stosowania różnych rozwiązań w zależności od lokalizacji garażu, jego wielkości i tego, czy jest on otwarty, czy zamknięty. Regulują też kwestie wentylacji bytowej i pożarowej.

Wentylacja bytowa

Jej celem jest utrzymanie prawidłowych warunków w garażu poprzez rozrzedzenie i usunięcie spalin z silników samochodowych oraz zapobieganie ryzyku gromadzenia się i wybuchu gazów wybuchowych z nieszczelnych instalacji gazowych w pojazdach.

W zamkniętych nieogrzewanych garażach nadziemnych wolno stojących, przybudowanych lub wbudowanych w inne budynki należy stosować co najmniej wentylację naturalną, przez przewietrzanie otworami wentylacyjnymi umieszczonymi w ścianach przeciwległych lub bocznych bądź we wrotach garażowych, o łącznej powierzchni netto otworów wentylacyjnych nie mniejszej niż 0,04 m² na każde wydzielone przegrodami budowlanymi stanowisko postojowe [1].

W garażach ogrzewanych nadziemnych lub częściowo zagłębionych, mających nie więcej niż 10 stanowisk postojowych, należy stosować co najmniej wentylację grawitacyjną, zapewniającą 1,5-krotną wymianę powietrza na godzinę [1]. Z tym że wyrażenie „co najmniej” zawarte w przepisach, należy rozumieć jako sugestię zastosowania wentylacji mechanicznej (kanałów wentylacyjnych lub wentylatorów kierunkowych).

W garażach zamkniętych powyżej 10 stanowisk postojowych oraz w kanałach rewizyjnych służących do profesjonalnej obsługi i naprawy samochodów bądź znajdujących się w garażach wielostanowiskowych należy stosować wentylację mechaniczną sterowaną czujkami niedopuszczalnego poziomu stężenia tlenku węgla [1].

W garażach zamkniętych, w których dopuszcza się parkowanie samochodów zasilanych gazem propan-butan i gdzie poziom podłogi znajduje się poniżej poziomu terenu, należy stosować wentylację mechaniczną sterowaną czujnikami niedopuszczalnego poziomu stężenia gazu propan-butan. Kolejne wymaganie związane z zapobieganiem wybuchowi gazów mogących wyciec z instalacji w samochodach to zakaz instalowania studzienek rewizyjnych (§ 281), czyli miejsc, w których mógłby się gromadzić gaz cięższy od powietrza – w razie wycieku powinien się on rozlać po dużej płaskiej powierzchni i wentylacja powinna go na tyle rozrzedzić, żeby nie doszło do wybuchu [1]. 

Sterowanie wentylacją bytową 

Spaliny z silników samochodów zawierają kilkaset związków i substancji chemicznych, toksycznych i nietoksycznych. Najgroźniejszy dla ludzi jest tlenek węgla – może spowodować zatrucie śmiertelne. Inne związki są szkodliwe, lecz nie trujące. Za najlepszy wskaźnik jakości powietrza zanieczyszczonego spalinami w garażach uznawany jest poziom tlenku węgla, dlatego detektory tego gazu wykorzystywane są jako sterowniki wentylacji mechanicznej.

Warunki Techniczne [1] wyraźnie określają, gdzie powinny zostać zastosowane detektory CO (§ 108). Jednak w pewnych sytuacjach detektory te mogą nie sprostać stawianym zadaniom – nie ze względu na przepisy, ale zapobieganie koncentracji związków szkodliwych. Dotyczy to pojazdów z silnikami wysokoprężnymi. Emitują one w spalinach na tyle małe ilości tlenku węgla, że możliwe jest, iż detektory CO nie zareagują, pomimo że powietrze będzie zanieczyszczone innymi substancjami szkodliwymi dla zdrowia, m.in. CO₂, tlenkami azotu, sadzą i węglowodorami. Zatem w garażach zamkniętych – pomimo braku takiego obowiązku – sterowanie wentylacją bytową warto opierać także na detektorach dwutlenku węgla. Gaz ten zawsze pojawia się w spalinach i jest dokładnie mierzony za pomocą sensorów optycznych pracujących w podczerwieni.

Spaliny i tlenek węgla

Dla stężenia tlenku węgla w garażach nie zostały w przepisach budowlanych ustanowione poziomy i do wymiarowania wentylacji przyjmuje się regulacje zawarte w rozporządzeniu w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy [3]. Rozporządzenie to określa m.in.: 

1. NDS – najwyższe dopuszczalne stężenie – wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w ustawie Kodeks pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń;
2. NDSCh – najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe – wartość średnia stężenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie krótszym niż 1 godzina;
3. NDSP – najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe – wartość stężenia, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczona w żadnym momencie.

Rozporządzenie [3] stanowi, że dla tlenku węgla NDS wynosi 23 mg/m³ (tj. 20 ppm, czyli 0,002%), a NDSCh – 117 mg/m³ (100 ppm). Wartości NDSP rozporządzenie nie podaje. Niemieckie wytyczne zalecają przyjmowanie do obliczeń wentylacji w garażach stężenia wynoszącego 60 ppm jako wartości średniej ważonej 15-minutowej [5].

Kolejny ważny aspekt wymiarowania wentylacji bytowej w garażach zamkniętych to poziom emisji CO w spalinach. Kiedyś przyjmowano, że emitują one 4,5% CO, obecnie, że nawet poniżej 0,5%. Ale nie jest to przesłanka do wyznaczania skuteczności wentylacji. Z uwagi na bezpieczeństwo projektuje się instalacje na 4% CO w spalinach. Groźne dla życia ludzi ilości spalin i CO w garażach zamkniętych wydzielają się już w ciągu kilku minut. Przy braku sprawnej wentylacji w garażu jednoczesna praca kilkunastu silników samochodowych mogłaby się skończyć nawet śmiertelnym zatruciem przebywających w nim osób.

Metodyka obliczania strumienia zewnętrznego powietrza wentylacyjnego wg wytycznych niemieckich przedstawiona została w artykule A. Charkowskiej w „Rynku Instalacyjnym” 1–2/2012 [5]. Znaleźć tam można także tabelę z danymi szacunkowymi, które można wykorzystać, gdy brakuje informacji wystarczających do wykonania dokładnych obliczeń. Obliczenia strumienia powietrza wentylacyjnego dla instalacji wentylacji mechanicznej należy tak przeprowadzić, aby możliwa była ich wiarygodna weryfikacja, z uwzględnieniem wszystkich warunków środowiskowych i eksploatacyjnych.

Gazy wybuchowe

Następne ważne zagadnienie to detekcja gazu propan-butan. Detektory LPG służą jako sterowniki uruchamiające wentylację mechaniczną w przypadku wycieku tego gazu, a ich stosowanie wymagane jest w garażach zamkniętych, w których dopuszcza się parkowanie samochodów zasilanych tymi gazami i podłoga znajduje się poniżej poziomu terenu.

Wentylacja bytowa powinna zapobiegać także niebezpieczeństwom związanym z wyciekiem metanu (CNG) z instalacji w samochodzie. Na razie nie ma obowiązku stosowania takich detektorów, ale projektując instalację, warto przewidzieć miejsce na detektory CNG, tym bardziej że producenci oferują je jako produkty mogące pracować w ramach jednej instalacji sterowania wentylacją.

Zatem optymalny system wentylacji mechanicznej garaży powinien uwzględniać konieczność usuwania zarówno gazów trujących i wybuchowych lżejszych, jak i cięższych od powietrza, tak aby skutecznie usuwać CO, LPG i CNG, a w przyszłości, gdy w samochodach będą ogniwa paliwowe, także wodór. Dlatego instalacje wywiewne powinny mieć otwory zlokalizowane pod stropem oraz nisko nad poziomem podłogi.

Jeśli na terenie garaży znajdują się warsztaty, kasy lub miejsca pracy np. pracowników ochrony, muszą one posiadać odrębną instalację wentylacyjną dostosowaną do warunków i wymagań dla danego pomieszczenia czy obszaru przeznaczonego do pracy [5].

Detektory

Do sygnalizacji przekroczenia poziomu alarmowego wystarczą ekonomiczne detektory progowe CO i LPG. Dla tlenku węgla funkcjonują trzy progi alarmowe: alarm I stopnia – 30 ppm (średnia z 15 minut), alarm II stopnia – 60 ppm (średnia z 15 minut), alarm III stopnia – 150 ppm (średnia z 1 minuty). Dla LPG progiem jest 5–30% dolnej granicy wybuchowości – detektor uruchamia wówczas wentylację mechaniczną i sygnalizację alarmową.

W trybie pracy zwykłej, gdy nie występuje nadmierne stężenie CO lub wyciek LPG, wentylacja jest sterowana w trybie godzinowym i tygodniowym, a nastawy są dostosowane do indywidualnych wymagań w obiekcie i przewietrzanie czasowe uruchamiane jest zwłaszcza w godzinach szczytów komunikacyjnych. Załączenie wentylacji na podstawie detekcji CO i LPG następuje niezależnie od trybu przewietrzania.

Zalecenia producentów są różne, ale przyjmuje się, że wentylacja uruchamia się przy pierwszym progu stężenia CO z dużą wydajnością, tak aby skutecznie usunęła zagrożenie. A po drugim progu – jeśli zagrożenie nie zostało usunięte – powinny się uruchamiać tablice ostrzegawcze i sygnały alarmowe. Sygnały powinny być krótkie i jednoznaczne – z ostrzeżeniem oraz nakazem opuszczenia garażu lub zakazem wejścia i wjazdu. Sygnały dźwiękowe mogą być mylone z alarmami samochodowymi i tym samym lekceważone. Optymalne rozwiązanie to komunikaty głosowe i tablice z wyświetlanym tekstem oraz sygnalizacja stanu zagrożenia, np. za pomocą kolorowych świateł pulsacyjnych.

Aby system detektorów działał skutecznie, musi pokryć cały garaż. W dużych garażach ze względów ekonomicznych systemy detekcji można projektować strefowo, tak aby nie przewietrzać całego garażu. Liczba detektorów zależy przede wszystkim od wielkości garażu i do celów projektowych przyjmuje się, że obszar skutecznej detekcji to okrąg o promieniu 8 m (czyli ok. 200 m²). Detektory LPG i CO „nie widzą” gazów na odległość, lecz je wykrywają, gdy dotrą do sensorów, i jeśli w garażu występują przeszkody utrudniające przepływ powietrza oraz niebezpiecznych gazów, należy przyjmować mniejszy obszar ich skutecznego działania.

Detektory CO należy montować z dala od źródeł ciepła, otworów nawiewnych i wywiewnych, w miejscach, gdzie nie będą one narażone na uszkodzenia mechaniczne i działanie silnych pól magnetycznych. Instaluje się je ok. 1,7–2 m nad poziomem podłogi, tj. na wysokości, z której czerpiemy powietrze do oddychania. 

Detektory dwutlenku węgla do sterowania wentylacją garaży oferowane są m.in. jako mikroprocesorowe detektory dwugazowe przeznaczone do ciągłej kontroli obecności CO i CO2. Sensory tlenku węgla mogą być półprzewodnikowe z filtrem węglowym, a dwutlenku węgla – z sensorami optycznymi pracującymi w podczerwieni (typu infrared − IR).

Detektory LPG mają kontrolować ewentualne wycieki tego wybuchowego gazu. Niektóre detektory można włączyć do instalacji detekcji CO, dla innych należy wykonać oddzielną instalację. Montuje się je możliwie najniżej i nie wyżej niż 30 cm nad poziomem posadzki. Na tej wysokości są one narażone na przypadkowe uszkodzenia, dlatego warto je zabezpieczyć specjalnymi osłonami. Dostępne są też modułowe detektory dwufunkcyjne do ciągłej ochrony przed emisją CO i LPG. Element główny montuje się na wysokości odpowiedniej dla detekcji CO, a moduł LPG nisko nad posadzką.

Wentylacja oddymiająca 

Kwestie wymagań dla instalacji wentylacji oddymiającej reguluje § 270 w rozdziale 6 WT [1]. Instalacja wentylacji oddymiającej powinna usuwać dym z intensywnością zapewniającą, że w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi na chronionych przejściach i drogach ewakuacyjnych nie wystąpi zadymienie lub temperatura uniemożliwiające bezpieczną ewakuację. Wentylacja oddymiająca powinna mieć stały dopływ powietrza zewnętrznego, uzupełniającego braki powietrza w wyniku jego wypływu wraz z dymem.

Przewody wentylacji oddymiającej obsługujące wyłącznie jedną strefę pożarową powinny mieć klasę odporności ogniowej z uwagi na szczelność ogniową i dymoszczelność – E600 S, co najmniej taką jak klasa odporności ogniowej stropu określona w § 216 [1], przy czym dopuszcza się stosowanie klasy E300 S, jeżeli wynikająca z obliczeń temperatura dymu powstającego w czasie pożaru nie przekracza 300°C.

Przewody wentylacji oddymiającej obsługujące więcej niż jedną strefę pożarową powinny mieć klasę odporności ogniowej E I S, co najmniej taką jak klasa odporności ogniowej stropu określona w § 216 [1].

Klapy odcinające do przewodów wentylacji oddymiającej obsługujące wyłącznie jedną strefę pożarową powinny być uruchamiane automatycznie i mieć klasę odporności ogniowej z uwagi na szczelność ogniową i dymoszczelność – E600 S AA, co najmniej taką jak klasa odporności ogniowej stropu określona w § 216, przy czym dopuszcza się stosowanie klasy E300 S AA, jeżeli wynikająca z obliczeń temperatura dymu powstającego w czasie pożaru nie przekracza 300°C.

Klapy odcinające do przewodów wentylacji oddymiającej obsługujące więcej niż jedną strefę pożarową powinny być uruchamiane automatycznie i mieć klasę odporności ogniowej EIS AA, co najmniej taką jak klasa odporności ogniowej stropu określona w § 216 [1].

Wentylatory oddymiające powinny mieć klasę F600 60, jeżeli przewidywana temperatura dymu przekracza 400°C lub F400 120 w pozostałych przypadkach, przy czym dopuszcza się inne klasy, jeżeli z analizy obliczeniowej temperatury dymu oraz zapewnienia bezpieczeństwa ekip ratowniczych wynika taka możliwość.

Wymagania przeciwpożarowe dla garaży reguluje wprost rozdział 8 WT [1]. Wentylacja oddymiająca uruchamiana za pomocą systemu wykrywania dymu (samoczynna wentylacja oddymiająca) wymagana jest w garażach zamkniętych, w których strefa pożarowa jest większa niż 1500 m² lub mniejsza, ale nie posiada bezpośredniego wjazdu lub wyjazdu z budynku (§ 277) [1]. 

Instalacja wentylacji oddymiającej powinna usuwać dym z intensywnością zapewniającą, że w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi w przejściach i drogach ewakuacyjnych nie dojdzie do zadymienia lub wzrostu temperatury uniemożliwiających bezpieczną ewakuację [1]. 

Długość przejść ewakuacyjnych w garażach zamkniętych może wynosić maksymalnie 40 m. Może ona być wydłużona o 20 m, gdy zostanie w nich zastosowana samoczynna wentylacja oddymiająca lub stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne. Wentylacja oddymiająca powinna mieć zapewniony stały napływ powietrza uzupełniającego to wywiewane wraz z dymem [1].

Ponadto rozporządzenie w sprawie warunków technicznych [1] stanowi, że powierzchnia jednej strefy pożarowej w nadziemnym lub podziemnym garażu zamkniętym nie powinna przekraczać 5000 m². Może być ona zwiększona o 100%, jeżeli zastosowano ochronę strefy pożarowej stałymi samoczynnymi urządzeniami gaśniczymi wodnymi lub wykonano, oddzielające od siebie nie więcej niż po dwa stanowiska postojowe, ściany o klasie odporności ogniowej w części pełnej co najmniej EI 30, od posadzki do poziomu zapewniającego pozostawienie prześwitu pod stropem o wysokości od 0,1 do 0,5 m na całej ich długości. 

W garażu zamkniętym obejmującym więcej niż dwie kondygnacje podziemne lub znajdującym się poniżej drugiej kondygnacji podziemnej należy stosować stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne. Wymagania tego nie stosuje się do strefy pożarowej garażu, która posiada bezpośredni wjazd lub wyjazd z budynku [1]. W przypadku zastosowania ochrony strefy pożarowej stałymi samoczynnymi urządzeniami gaśniczymi wodnymi klasa odporności ogniowej przewodów wentylacji oddymiającej powinna odpowiadać wymaganiom określonym w § 270 ust. 2 [1] – jedynie z uwagi na kryterium szczelności ogniowej (E).

Obowiązek montażu w garażach instalacji detekcji pożaru nakłada rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [2]. W § 28 stanowi ono, że stosowanie systemu sygnalizacji pożarowej obejmującego urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe służące do samoczynnego wykrywania i przekazywania informacji o pożarze, a także urządzenia odbiorcze alarmów pożarowych i urządzenia odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych jest wymagane w garażach podziemnych, w których strefa pożarowa przekracza 1500 m² lub obejmujących więcej niż jedną kondygnację podziemną.

Rodzaje wentylacji mechanicznej garaży

Wentylacja mechaniczna w garażach zamkniętych może pracować w trybie wentylacji bytowej, czyli w trybie ciągłym lub w ściśle określonych okresach po to, by wentylować przestrzeń garażu. Wentylacja mechaniczna może też pracować w trybie wentylacji oddymiającej – w razie pożaru usuwać dym i gorące powietrze, aby umożliwić ewakuację i akcję gaśniczą. 

Z uwagi na małą ilość przestrzeni w garażach, a zwłaszcza koszty inwestycyjne, powszechnie stosowane są systemy wentylacji łączące funkcje bytowe i oddymiające. System łączący zadania wentylacji bytowej i oddymiającej musi być zbudowany z materiałów i urządzeń o odpowiedniej klasie ogniowej dla funkcji oddymiającej. W zależności od sposobu przetłaczania powietrza systemy wentylacji garaży można podzielić na: wentylację mechaniczną wywiewną i wentylację nawiewno-wywiewną oraz na kanałową i bezkanałową. Można zatem wyróżnić:

• wentylację kanałową bytową,
• wentylację kanałową oddymiającą z funkcją bytową,
• wentylację strumieniową bytową,
• wentylację strumieniową oddymiającą z funkcją bytową.

W procesie projektowania tryb pożarowy ma priorytet w stosunku do wentylacji bytowej. W tym trybie wentylacja powinna być uruchamiana z wykorzystaniem detekcji dymu, detekcji gwałtownego wzrostu temperatury, wielokryterialnej detekcji pożaru, przełącznika przepływu instalacji tryskaczowej i ręcznego przełącznika na wypadek pożaru. Przełącznik ten musi być integralną częścią wcześniejszych rozwiązań i nie może być jedynym sposobem uruchamiania wentylacji oddymiającej [9]. Z kolei scenariusz uruchamiania systemu wentylacji oddymiającej w garażach zamkniętych powinien przebiegać w ściśle ustalonej kolejności: najpierw zatrzymanie wentylacji bytowej, potem wydzielenie stref i zamknięcie drzwi i bram oraz opuszczenie kurtyn, sterowanie klapami ppoż., następnie umożliwienie nawiewu powietrza kompensacyjnego (otwarcie wybranych bram, klap). Kolejnym krokiem jest uruchomienie wentylatorów nawiewnych i wywiewnych z mocą adekwatną do przebiegu pożaru, a w przypadku wentylacji strumieniowej po zatrzymaniu na czas przewidziany na ewakuację praca z pełną mocą [7].

Inny podział mechanicznej wentylacji oddymiającej to:    

• wentylacja przewodowa oddymiająca, 
• system kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła (strumieniowa),
• system oczyszczania z dymu (kanałowa lub strumieniowa) [7].

Najskuteczniej zadanie oddymiania realizuje mechaniczna wentylacja oddymiająca kanałowa – utrzymuje dym i ciepło pod stropem, a na dole znajduje się warstwa czystego powietrza – ułatwia to ewakuację i akcję gaśniczą. Jednak z uwagi na koszty budowy instalacji kanałowej i częsty brak miejsca na jej montaż w stosunkowo niskich garażach stosuje się systemy kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła – wentylację strumieniową. Jej zasada działania polega na przetłaczaniu dymu i ciepła w całym przekroju, od źródła pożaru w kierunku punktów wyciągowych do określonej przestrzeni garażu, tak aby ułatwić działanie ekip ratowniczo-gaśniczych.

Systemy oczyszczania z dymu (rozcieńczania dymu) to najmniej efektywne rozwiązania w garażach zamkniętych – nie są w stanie zapewnić czystej od dymu drogi do źródła pożaru i tylko obniżają stężenie dymu i temperaturę, aby mogły zostać rozpoczęte działania ratowniczo-gaśnicze [7].

Wybór systemu determinuje wiele koniecznych rozwiązań dotyczących m.in. punktów wyciągowych i nawiewnych i doprowadzenia powietrza kompensacyjnego. Wentylacja kanałowa dobrze pracuje, gdy ma wielopunktowe doprowadzenie powietrza z małych szachtów. Z kolei strumieniowa pracuje poprawnie, gdy do dyspozycji są duże szachty, przez które można wtłoczyć duże ilości powietrza w jednym miejscu, tak aby nadać kierunek wywiewu w całej kubaturze garażu. Między innymi z tych powodów zamiana systemu na pewnym etapie inwestycji bywa trudna lub obarczona wysokimi kosztami.

Wymagania, jakie powinny spełniać systemy wentylacji oddymiającej w garażach, zawierają m.in. wytyczne ITB 493/2015 „Wentylacja pożarowa garaży – dobór systemu i projektowanie”. Wytyczne te podają też ścieżki projektowania wentylacji oddymiającej. Aby ułatwić ten proces, zawierają trzy schematy blokowe z kolejnością prac dla każdego z systemów. Procedura obliczeń wymaganej wydajności i podziały przestrzeni garażu na strefy dymowe przedstawione zostały na przykładach. Każdej ze ścieżek towarzyszy analiza CFD prowadzona według zaleceń zawartych w tych wytycznych.

Wentylatory oddymiające 

Wentylatory wyciągowe oddymiające do mediów o wysokich temperaturach (dachowe, kanałowe) mają dodatkowo własne chłodzenie silnika, np. silnik wentylatora umieszczony jest w wewnętrznej ogniowej osłonie, która jest połączona specjalnym kanałem z otoczeniem. Podczas pracy wentylatora świeże powietrze (spoza przepływającej strugi) zasysane jest tym kanałem do wnętrza osłony, zapewniając odpowiednie chłodzenie silnika. Urządzenia przeznaczone do użytkowania w systemach ochrony pożarowej budynków, usuwające dym i gazy pożarowe, mogą pracować w temperaturach 400–650°C przez dwie godziny.

Warunki Techniczne [1] w § 270 stanową, że gdy z obliczeń wynika, iż przewidywana temperatura dymu usuwanego z garażu przekroczy 400°C, należy zastosować wentylatory oddymiające o klasie F600 60. Gdy temperatura usuwanego dymu i ciepła nie przekroczy 400°C, można zastosować wentylatory o klasie F400 120. Istnieje też możliwość stosowania wentylatorów o innej odporności ogniowej, np. F300 60, F200 120 – w zależności od przewidywanej temperatury dymu, analizy obliczeniowej i zapewnienia bezpieczeństwa ekip ratowniczych. Wentylatory oddymiające muszą być wykonane i badane zgodnie z normą PN-EN 12101-3.

Wentylatory oddymiające wykorzystywane są często do realizacji wentylacji bytowej i mają dwufunkcyjny charakter pracy. W takim przypadku wybiera się wentylatory dwubiegowe lub/i urządzenia, których wydajność może być regulowana przez falowniki. Wentylatory do instalacji bytowej pracują zwykle na niższym biegu lub mają obniżoną wydajność. W przypadku zastosowania wentylatorów oddymiających do wentylacji bytowej należy zadbać o osobny sposób zasilania, ponieważ wentylator w warunkach oddymiania pracuje zawsze na najwyższym biegu z największą wydajnością. Jeżeli wentylator nie pracuje dwufunkcyjnie, należy przeprowadzić okresowy test jego pracy. Minimalna częstotliwość wykonywania testów to raz na pół roku, ale zaleca się ich przeprowadzanie raz na kwartał. 

Wentylatory strumieniowe

Wentylatory strumieniowe pełniące funkcje wentylacji oddymiającej podlegają tym samym wymaganiom w zakresie odporności ogniowej. Oferowane są przeważnie jako element kompletnego systemu wentylacji bytowej i oddymiającej (wszystkie urządzenia i sterowanie) w pomieszczeniach wielkokubaturowych, w tym w garażach. 

Za pomocą tych wentylatorów funkcja wentylacji bytowej jest realizowana podczas normalnej eksploatacji systemu i jego zadaniem jest wówczas usuwanie pojawiających się w garażu szkodliwych produktów spalin i innych zanieczyszczeń. Odpowiednie rozmieszczenie wentylatorów strumieniowych gwarantuje ruch powietrza w całej przestrzeni, dzięki czemu nie tworzą się w niej tzw. strefy martwe, w których mogłyby się gromadzić gazy trujące, niebezpieczne czy wybuchowe. A w razie zidentyfikowania takiego zagrożenia system pracuje z większą wydajnością do czasu jego usunięcia. Funkcja oddymiania jest realizowana w przypadku pożaru. Zadaniem wentylatorów strumieniowych jest przetłaczanie dymu i ciepła do punktów wyciągowych, aby możliwe było ich szybkie usunięcie z zabezpieczanej przestrzeni. Działanie instalacji wentylacji strumieniowej ogranicza rozprzestrzenianie się dymu, zapewniając drogę dojścia dla straży pożarnej. Po ugaszeniu pożaru instalacja zapewnia szybkie oczyszczenie przestrzeni z dymu i gazów pożarowych. Ponadto obniżenie temperatury dymu zabezpiecza konstrukcję i instalacje przed nadmiernym oddziaływaniem termicznym.

Optymalny układ wentylatorów strumieniowych powinien zostać zweryfikowany za pomocą symulacji CFD, tak aby cały system został zaprojektowany zgodnie z wymogami zawartymi w odpowiednich normach oraz zachowaniem specyfiki architektonicznej danej przestrzeni.Wentylatory strumieniowe mają różne wykonania – do wentylacji ogólnej i oddymiającej – i są certyfikowane na 200°C/2 h, 300°C/2 h i na klasę F120 400. Dostępne są w różnych średnicach, a także w wykonaniu rewersyjnym. 

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2002, nr 75, poz. 690, z późn. zm.).
2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU 2010, nr 109, poz. 719).
3. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (DzU 2018, poz. 1286).
4. PN-EN 12101-3 Systemy kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła. Część 3: Wymagania techniczne dotyczące urządzeń do mechanicznego odprowadzania dymu i ciepła (wentylatorów)
5. Charkowska Anna, Wentylacja bytowa w garażach zamkniętych. Metody obliczeniowe według niemieckich wytycznych, „Rynek Instalacyjny” nr 1–2/2012, s. 59–65, rynekinstalacyjny.pl.
6. Charkowska Anna, Rozwiązania techniczne wentylacji garaży, „Rynek Instalacyjny” nr 4/2012, s. 80–84, rynekinstalacyjny.pl.
7. Węgrzyński Wojciech, Krajewski Grzegorz, Wentylacja pożarowa garaży – dobór systemu i projektowanie, ITB 493/2015.
8. Mizieliński Bogdan, Kubicki Grzegorz, Wentylacja pożarowa. Oddymianie, WNT 2012.
9. Burdzy Tomasz i in., Przewodnik wentylacja strumieniowa garaży, Smay, https://smay.pl/wp-content/uploads/2017/02/Smay_Wentylacja_Strumieniowa_Przewodnik__2014-b___v114-PL_.pdf (dostęp: 15.06.2019).
10. Węgrzyński Wojciech, Krajewski Grzegorz, Wentylacja pożarowa garaży – dobór systemu i projektowanie wg ITB 493/2015, „Rynek Instalacyjny” nr 3/2017, s. 31–36, rynekinstalacyjny.pl.
11. Węgrzyński Wojciech, Krajewski Grzegorz, Wentylacja pożarowa garaży – symulacje numeryczne (CFD) wg ITB 493/2015, „Rynek Instalacyjny” nr 5/2017, s. 52–56, rynekinstalacyjny.pl.
12. Węgrzyński Wojciech, Krajewski Grzegorz, Wentylacja pożarowa garaży – testy z gorącym dymem wg ITB 493/2015, „Rynek Instalacyjny” nr 7–8/2017, s. 58–64, rynekinstalacyjny.pl.
13. Brzezińska Dorota, Skuteczna wentylacja garaży z dopuszczalnym wjazdem samochodów na LPG, materiały seminaryjne „Forum Wentylacja – Salon Klimatyzacja”, Stowarzyszenie Polska Wentylacja, 2019.
14. Kubicki Grzegorz, Oddymianie garaży zamkniętych – wymagania przepisów a efektywność rozwiązań technicznych, „Rynek Instalacyjny” nr 6/2018, s. 48–52, rynekinstalacyjny.pl.
15. Burdzy Tomasz, Borowski Marek, Analiza poprawności odwzorowania wypływu strugi swobodnej izotermicznej z wentylatora strumieniowego, „Rynek Instalacyjny” nr 1–2/2019, s. 19–22, rynekinstalacyjny.pl.
16. Materiały firm: Aereco, Alter, FläktGroup, Gazex, Hekato, Mercor, Pro-Service, Sensor Tech, Smay, Systemair, Venture Industries. 

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!