Wentylacja ogólna po zmianie przepisów WT 2018

1 stycznia 2018 r. weszły w życie zmiany do rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2017, poz. 2285). Dokument ten trafił do konsultacji społecznych w maju 2016 r. i do momentu ogłoszenia podlegał kilkukrotnym zmianom.

Interesują Cię wymagania jakości powietrza na 2021? Pobierz bezpłatny e- book »

Wersja opublikowana wprowadza nowe przepisy w wielu obszarach.

Najważniejsze zmiany dotyczące instalacji wentylacyjnych przedstawiono poniżej w formie porównania brzmienia przepisów przed i po (akapity zamienione oznaczone są czcionką pogrubioną niebieską, akapity zmienione zaznaczono pogrubioną, podkreśloną czarną czcionką). Zmiany opatrzono komentarzem.

Interesują Cię wymagania jakości powietrza na 2021? Pobierz bezpłatny e- book »

Wentylacja pomieszczeń do gromadzenia odpadów

§ 22.1. Na działkach budowlanych należy przewidzieć miejsca na pojemniki służące do czasowego gromadzenia odpadów stałych, z uwzględnieniem możliwości ich segregacji.

2. Miejscami, o których mowa w ust. 1, mogą być:

Komentarz:
Wydzielone miejsca przeznaczone do gromadzenia odpadów stałych musiały być dotychczas wyposażone m.in. w instalację wentylacji grawitacyjnej. Zmiana przepisów formułuje ten obowiązek w taki sposób, że nie wskazuje się konkretnego rodzaju instalacji. Nowy przepis należy ocenić zdecydowanie pozytywnie. Wybrana lokalizacja dla tego pomieszczenia w budynku może sprawić, że zapewnienie wymiany powietrza będzie zrealizowane skuteczniej przez inne niż grawitacyjna rodzaje instalacji wentylacyjnej.

Zasady wentylacji pomieszczeń do przygotowywania posiłków w mieszkaniach

Komentarz: Paragraf ten został napisany od nowa, co było spowodowane m.in. wprowadzeniem do treści rozporządzenia nowego terminu „aneks kuchenny” (część pomieszczenia mieszkalnego przeznaczona do przygotowywania posiłków).

Przy tej okazji uporządkowano wymagania z zakresu projektowania instalacji wentylacyjnych w pomieszczeniach kuchennych w budynkach mieszkalnych oraz zainstalowanych w nich okapów.

Przede wszystkim wprowadzono jasną zasadę dotyczącą wyboru rodzaju projektowanej wentylacji w mieszkaniach jednopokojowych. Jeżeli takie mieszkanie będzie miało aneks kuchenny połączony z pokojem, to stosowanie instalacji gazowej będzie tam zabronione. Jednocześnie nie stawia się żadnych ograniczeń w wyborze systemu wentylacji.

W przypadku aneksów lub kuchni bez okien połączonych z przedpokojem rodzaj instalacji wentylacyjnej będzie uzależniony od zastosowanej kuchni. W przypadku instalacji gazowej niedozwolone będzie stosowanie wentylacji grawitacyjnej lub hybrydowej.

Uporządkowane zestawienie wymagań dla mieszkań zawiera tabela 1.

Należy zauważyć pozytywną zmianę związaną z wprowadzeniem nakazu stosowania oddzielnego przewodu na potrzeby okapu, jednak przyjęte w przepisie sformułowanie wydaje się niedostateczne. Zastosowany termin „przewód kominowy” odnosi się w tym miejscu do komina wentylacyjnego mogącego pracować na potrzeby instalacji wentylacji grawitacyjnej lub hybrydowej.

Tak sformułowany zapis zdaje się sugerować, że obowiązek stosowania oddzielnego przewodu dotyczy wyłącznie instalacji wentylacji grawitacyjnej lub hybrydowej, co jest w istocie zgodne z uzasadnieniem podanym przez ministerstwo.

Co jednak w przypadku projektowania w budynku wentylacji mechanicznej?Czy nie warto byłoby uczulić projektantów na konieczność stosowania oddzielnego przewodu również w instalacjach mechanicznych?

Pozostaje chyba liczyć, jak do tej pory, na zdrowy rozsądek projektantów i stosowanie oddzielnego przewodu również w przypadku występowania w budynku instalacji mechanicznych.

Kolejna wątpliwość dotyczy możliwej kolizji z przepisem z § 148.2.

Okap kuchenny podłączony do przewodu wentylacyjnego stanowi bezsprzecznie instalację wentylacji mechanicznej wywiewnej, a przecież jej jednoczesne stosowanie z wentylacją grawitacyjną jest zabronione.

Wobec braku zmian treści § 148.2 należałoby chyba przyjąć następujące wytłumaczenie:Okap kuchenny stanowi specyficzny rodzaj wyposażenia technicznego budynku. Ponieważ o zakupie decyduje użytkownik mieszkania, projektant nie ma wpływu na żadne parametry pracy tego urządzenia, tj. przepływ czy hałas, ani na to, czy w ogóle takie urządzenie zostanie zainstalowane. Dlatego instalacja przygotowana do podłączenia takiego okapu musi spełnić specyficzne warunki.

Przede wszystkim należy przewidzieć zapewnienie dopływu powietrza w czasie pracy okapu, tak aby funkcjonowanie instalacji wentylacji ogólnej nie było zakłócone.

Jedynym rozsądnym rozwiązaniem będzie zapewnienie dopływu powietrza poprzez otwarcie okna i takie zalecenie powinno zostać przeniesione z projektu budynku do instrukcji użytkowania mieszkania.

Drugim koniecznym warunkiem skutecznej pracy będzie zabezpieczenie użytkowników mieszkań, którzy nie zdecydowali się na podłączenie okapu do zbiorczego przewodu wywiewnego. Nie można przecież pozwolić, żeby praca okapu w jednym mieszkaniu wywołała pogorszenie komfortu u lokatorów na kondygnacji powyżej lub poniżej.

W omawianym przepisie brakuje jeszcze wyłączenia dla budynków istniejących poddawanych np. przebudowie. Wykonanie w nich oddzielnego przewodu kominowego może się bowiem okazać niemożliwe.

Czytaj też: Zmiany w warunkach technicznych od 1 stycznia 2018 roku >>>

Warunki stosowania instalacji wentylacyjnych w budynkach

Komentarz: W tym przepisie prawodawca dokonał istotnej zmiany celowościowej. Zgodnie z nowym brzmieniem w budynkach niskich i średniowysokich, w których zapewnienie odpowiedniej wymiany powietrza (do tej pory „jakości środowiska wewnętrznego”) nie będzie możliwe za pomocą wentylacji grawitacyjnej lub hybrydowej, należy stosować wentylację mechaniczną. Zmiana na pierwszy rzut oka wydaje się uzasadniona. Z uwagi na specyfikę działania wentylacji grawitacyjnej nie byłoby możliwe zapewnienie i utrzymanie kryteriów opisujących jakość środowiska wewnętrznego (min. temperatura i prędkość powietrza w pomieszczeniu), co jakoś nikomu nie przeszkadzało przez tyle lat i taką instalację projektowano. Warto jednak zdać sobie sprawę, że w przypadku instalacji wentylacji grawitacyjnej niezmiernie trudno będzie udowodnić również „odpowiednią wymianę powietrza”.

Temperatura powietrza zewnętrznego, siła i kierunek wiatru to czynniki środowiska pozostające wciąż poza pełną kontrolą człowieka. Ponieważ są one decydujące w procesie generowania strumienia powietrza wentylacji grawitacyjnej, wielkość ta będzie zmienna i przypadkowa, a jeśli tak, trudno uznać, że jest ona „odpowiednia” w czasie użytkowania budynku.

Nowe brzmienie punktu 1 w § 148 nie zamyka w żadnym razie dyskusji prawno-technicznej. Można się pokusić o stwierdzenie, że również przy obowiązującym sformułowaniu brzmienia przepisu wentylacja grawitacyjna nigdy nie powinna zostać zaprojektowana. Stawia się jej przecież te sama wymagania ilościowe jak dla instalacji mechanicznej czy hybrydowej przy mocno ograniczonych możliwościach ich spełnienia.

Wydaje się, że rozsądnym rozwiązaniem byłoby przygotowanie oddzielnych wymagań jakościowych wyłącznie dla instalacji grawitacyjnych, które sprawią, że nie będzie ona traktowana de iure jako równoważna dla np. instalacji mechanicznych. Wymagania prawne powinny być postawione „na miarę” możliwości takiej instalacji.

Stosowanie systemów wentylacji regulowanych zapotrzebowaniem

Komentarz: Historia tego przepisu sięga etapu konsultacji zmian w warunkach technicznych wprowadzonych rozporządzeniem w 2013 roku. Celem zmian miało być szersze stosowanie systemów wentylacji regulowanych zapotrzebowaniem. Pierwotna propozycja przypominała obecnie obowiązujące brzmienie, jednak w efekcie kolejnych zmian ogłoszony przepis, obowiązujący do 31.12.2017, zatracił swoje pierwotne znaczenie. Wymagano według niego stosowania regulacji wydajności wentylatorów, co jest od lat praktyką powszechną, niepotrzebującą dodatkowego uregulowania. Kluczowe jest bowiem ustalenie kryteriów, na jakich ta regulacja ma się opierać. Nowe brzmienie przepisu powinno się przyczynić do powszechniejszego projektowania instalacji regulowanych według zapotrzebowania, a tym samym do zwiększenia stopnia energooszczędności budynków.

Nowe określenie pomieszczenia do przygotowania posiłków: aneks kuchenny

Komentarz: Zmiana porządkowa związana z wprowadzeniem do WT terminu „aneks kuchenny”. Aneks kuchenny WT definiują w § 3 jako część pomieszczenia mieszkalnego przeznaczoną do przygotowywania posiłków, czyli stanowi on część pomieszczenia mieszkalnego, w odróżnieniu od kuchni, która pozostaje pomieszczeniem pomocniczym.

Ochrona pomieszczeń przed zanieczyszczeniami zapachowymi

Komentarz: Problem z zanieczyszczeniem zapachowym powietrza wewnętrznego to stale występująca bolączka zarówno budynków nowych, jak i tych od lat użytkowanych. Zapewne każdy z nas choć raz zetknął się z zapachami przenikającymi z kuchni do sali restauracyjnej. Problem rzecz jasna nie jest ani nowy, ani zupełnie zapomniany przez projektantów, jednak dodatkowe wyszczególnienie w przepisach zanieczyszczeń zapachowych, oprócz fizyko-chemicznych, uczuli na niego projektantów. Będzie to szczególnie istotne w przypadku rozbudowy, przebudowy czy zmiany sposobu użytkowania. Można się będzie spodziewać stopniowej poprawy komfortu w budynkach istniejących.

Również w zakresie lokalizacji wyrzutni powietrza w ścianie budynku przepisy zostały tak zmienione, by uwzględniono konieczność zabezpieczenia przed przenikaniem do pomieszczeń wyłącznie zanieczyszczeń zapachowych.

Izolacja termiczna przewodów wentylacji i klimatyzacji

Komentarz: Izolowanie termiczne przewodów klimatyzacji, oczywiste z technicznego punktu widzenia, wobec braku uregulowania mogło stanowić przedmiot zaniedbań czy wymuszania oszczędności ze strony inwestora. Obecnie nie pozostawia się żadnych wątpliwości. Niewątpliwie egzekwowanie tego przepisu przyczyni się do zwiększenia energooszczędności budynków.

Moc właściwa wentylatorów

Komentarz: W punkcie 10 § 153 mamy do czynienia z poprawą oczywistego błędu redakcyjnego. Z kolei zmiana w punkcie 11 to oczywiste złagodzenie wymagań. Osiągnięcie sprawności temperaturowej odzysku ciepła na poziomie większym niż 90% w projektowym punkcie pracy występuje niezmiernie rzadko. Jednocześnie w przypadku złożonych instalacji wentylacyjnych graniczny wymagany poziom mocy właściwej wentylatorów mógł stanowić istotną barierę dla projektanta. Jak zatem zaproponowane zmniejszenie wartości minimalnej sprawności odzysku ciepła ma się do możliwości technicznych urządzeń?

Od 1 stycznia 2018 r. zaczęły obowiązywać zaostrzone wymagania ekoprojektu w odniesieniu do urządzeń wentylacyjnych (rozporządzenie UE nr 1253/2014). Minimalna sprawność odzysku ciepła dla przepływu nominalnego wynosi 73% (dla urządzeń z wymianą ciepła bez czynnika pośredniczącego) lub 68% (dla urządzeń z wymianą ciepła z czynnikiem pośredniczącym). W przypadku pokrycia się projektowego i nominalnego punktu pracy każde urządzenie będzie się charakteryzowało „wysoko skutecznym” odzyskiem ciepła.

Warto więc zadać sobie pytanie, czy ustalenie wymagań na obecnym poziomie jest w ogóle potrzebne. Można bowiem uznać, że większość instalacji będzie mogła skorzystać z dodatku mocy z tytułu „wysokiej skuteczności”. Wydaje się zatem, że należałoby co najmniej dokonać ponownej analizy maksymalnych wartości mocy właściwej określonych przez rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, uwzględniających wymagania ekoprojektu. Oczywiście nadrzędne byłoby rozważenie, czy wobec wejścia w życie wymagań ekoprojektu istnienie przepisów dotyczących mocy właściwej wentylatorów jest w ogóle potrzebne.

Określanie izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych

Komentarz: Wraz z najnowszą nowelizacją uaktualniono listę norm przywołanych w treści rozporządzenia w załączniku nr 1. Istotne znaczenie dla projektowania instalacji wentylacyjnych z nawiewem naturalnym ma zmiana normy dotyczącej określania izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych (PN-B-02151-3:2015-10). Chociaż nowa norma została przyjęta do zbioru obowiązujących Polskich Norm już w październiku 2015 r., brak przywołania jej w rozporządzeniu WT pozwalał na stosowanie wersji nieaktualnej. Najważniejsze różnice w obliczeniach izolacyjności akustycznej przegrody zewnętrznej wyposażonej w urządzenie nawiewne zawarto w tabeli 2.

Projektowanie izolacyjności przegrody z uwzględnieniem zamkniętych urządzeń nawiewnych będzie stanowiło zdecydowane pogorszenie komfortu w stosunku do dotychczasowej praktyki. Urządzenia te są bowiem otwarte przez większą część roku, w związku z tym taki stan należy uznać za naturalny i w tym położeniu powinny być one oceniane jako składowe przegrody zewnętrznej. W podsumowaniu można zauważyć, że chociaż większość zmian należy ocenić pozytywnie, wydaje się, że powinny być one głębsze, szczególnie w obliczu tak długiego okresu konsultacji rozporządzenia i licznych uwag zgłoszonych przez uczestniczące podmioty. 

Czytaj także: Konsekwencje wprowadzenia nowej klasyfikacji filtrów dla wentylacji wg normy EN-ISO 16890 >>