RynekInstalacyjny.pl

Higieniczne podstawy wentylacji – ewolucja poglądów w Polsce

Hygienic basics of ventilation – the evolution of opinions in Poland

Higieniczne podstawy wentylacji – ewolucja poglądów w Polsce; fot. unsplash

Higieniczne podstawy wentylacji – ewolucja poglądów w Polsce; fot. unsplash

Ostatnie lata ożywiły dyskusje o wpływie wentylacji i jakości powietrza wewnętrznego na zdrowie ludzi. Wiedza o wentylacji jest ciągle aktualizowana m.in. pod wpływem zmieniających się technologii w budownictwie oraz nauk medycznych. Polskie regulacje prawne dotyczące wentylacji i klimatyzacji nie uwzględniają aktualnego stanu wiedzy, wiele obowiązujących wymagań jest z nim sprzecznych, a w przypadku stosowania wentylacji naturalnej – nierealizowalnych. Większość uwagi autorów krajowych wymagań i rekomendacji zajmowały dotychczas stanowiska pracy i budynki użyteczności publicznej, natomiast budynki mieszkalne traktowane były marginalnie. Jakość powietrza w wielu polskich budynkach jest niezadowalająca, zwłaszcza w tych z wentylacją naturalną – poddawanych termomodernizacji i nowych. Tymczasem niska jakość powietrza wewnętrznego generuje znaczne koszty ekonomiczne związane z leczeniem, zmniejszoną produktywnością czy absencją pracowników. Praktyka wskazuje, że korzyści wynikające z poprawy jakości powietrza zwykle znacznie przewyższają poniesione nakłady, które szybko się zwracają.

Zobacz także

NETECS SP. Z O.O. NVS – innowacyjny program doboru wentylatorów przemysłowych

NVS – innowacyjny program doboru wentylatorów przemysłowych NVS – innowacyjny program doboru wentylatorów przemysłowych

Nowatorska aplikacja NVS (Netecs Ventilator Selection) służy do optymalizacji doboru wentylatorów przemysłowych.

Nowatorska aplikacja NVS (Netecs Ventilator Selection) służy do optymalizacji doboru wentylatorów przemysłowych.

FLOWAIR Sprawdź, jak prześcigniesz konkurencję dzięki SYSTEMOWI FLOWAIR

Sprawdź, jak prześcigniesz konkurencję dzięki SYSTEMOWI FLOWAIR Sprawdź, jak prześcigniesz konkurencję dzięki SYSTEMOWI FLOWAIR

Jeżeli na co dzień zarządzasz zespołem, z pewnością wiesz, że warunki panujące w pomieszczeniach bezpośrednio przekładają się na jakość i wydajność pracy. To samo dotyczy logistyki i zarządzania towarami...

Jeżeli na co dzień zarządzasz zespołem, z pewnością wiesz, że warunki panujące w pomieszczeniach bezpośrednio przekładają się na jakość i wydajność pracy. To samo dotyczy logistyki i zarządzania towarami – musisz o nie zadbać, aby podczas składowania nie straciły swoich właściwości.

FLOWAIR Odzysk ciepła na wagę złota

Odzysk ciepła na wagę złota Odzysk ciepła na wagę złota

Rynek urządzeń wentylacyjnych w ostatnich latach ulega bardzo szybkim zmianom. Część z nich wynika z konieczności dopasowania się producentów do dyrektyw UE, część jest związana z zastosowaniem nowych...

Rynek urządzeń wentylacyjnych w ostatnich latach ulega bardzo szybkim zmianom. Część z nich wynika z konieczności dopasowania się producentów do dyrektyw UE, część jest związana z zastosowaniem nowych technologii, jak na przykład coraz bardziej zaawansowanych systemów sterowania. Jest jednak czynnik, który wydaje się nadrzędny w dobie rosnących cen energii – to odzysk ciepła.

Streszczenie: Artykuł poświęcony jest analizie ewolucji poglądów na pożądaną intensywność wentylacji w budynkach w Polsce. Tekst został przygotowany jako uzupełnienie artykułu „Co wiemy, a co powinniśmy wiedzieć o wentylacji” autorstwa Pawła Wargockiego. Pokazano, jak narodził się błędny, dominujący przez wiele lat postulat, że głównym zadaniem wentylacji powinno być przede wszystkim stworzenie sprzyjającego klimatu wnętrza. Dodatkowo przedstawiono trudności, z jakimi borykają się inżynierowie HVAC w przyswojeniu osiągnięć stosunkowo młodej, interdyscyplinarnej dziedziny naukowej, jaką jest jakość powietrza w pomieszczeniach. W artykule wskazano także na niezbędne działania standaryzacyjne oraz prawne, by jakość powietrza w polskich budynkach sprzyjała zdrowiu, komfortowi oraz produktywnej pracy.
Abstract: The article is devoted to analyzing the evolution of views on the desired ventilation intensity in Poland buildings. The text was prepared to supplement the article „What we know and what we should know about ventilation” by Paweł Wargocki. It is presented how the erroneous postulate, dominating for many years, was born that the main task of airing should be primarily to create a favorable interior climate. Additionally, the difficulties faced by HVAC engineers in acquiring achievements of a relatively young interdisciplinary scientific field, which is indoor air quality, are presented. The text also underlines the necessary standardization and legal measures to ensure that the air quality in Polish buildings is conducive to health, comfort, and productive work.

Światowa literatura na temat podstaw naukowych formułowania wymagań wentylacyjnych jest bardzo bogata – doskonałe kompendium na ten temat przygotował Paweł Wargocki [27]. Niestety oryginalny polski wkład do tej wiedzy jest niezauważalny, mimo że w ostatnich latach polscy naukowcy uczestniczyli w wielu fundamentalnych projektach realizowanych poza granicami kraju. Warto zauważyć, że Wielkopolska czy Śląsk były przed laty terenem działania wybitnych naukowców niemieckich. Laureat nagrody Nobla mikrobiolog Robert Koch odkrył w latach siedemdziesiątych XIX w. laseczki wąglika (Bacillus anthracis), pracując jako lekarz powiatowy w Wolsztynie, a Carl Flügge prowadził na Uniwersytecie Wrocławskim fundamentalne prace nad rozprzestrzenianiem się gruźlicy drogą kropelkową.

Przez lata zalecenia dotyczące wentylacji prezentowane przez polskich specjalistów były pokłosiem ich subiektywnej oceny poglądów formułowanych przez innych zagranicznych badaczy. Trudno przy tym jednoznacznie powiązać prezentowane w Polsce poglądy z ich światowymi źródłami, gdyż stosowanie odnośników bibliograficznych nie było powszechne w krajowej literaturze technicznej XX wieku. Duży wpływ na formułowanie wymagań prawnych i normalizacyjnych miały z pewnością rekomendacje i standardy funkcjonujące w państwach, których gospodarka najsilniej oddziaływała na polski rynek budowlany (jak. np. Związek Radziecki czy Niemcy).

Analiza historyczna prezentowanych poglądów

Przez lata technologie wznoszenia budynków stosowane na terenie Polski nie zapewniały wysokiej szczelności zewnętrznej ich powłoki, a intensywna infiltracja i eksfiltracja powietrza sprawiała, że budynki te nie były wyposażane w systemy wentylacji. Jednocześnie do ogrzewania i oświetlania pomieszczeń wykorzystywano procesy spalania. Nic dziwnego zatem, że jeszcze na początku XX w. Kazimierz Jabłczyński [5] tak opisywał konieczność wietrzenia pomieszczeń: Wdychamy do płuc powietrze; tlen jego poprzez ścianki naczyń przedostaje się do krwi, która go roznosi po całym organizmie; tam on utlenia, a produkt tego utleniania, kwas węglowy, zabiera krew, by przez te same ścianki wydalić na zewnątrz. Spalane materiały wciąż są odnawiane przez pokarmy. Rozumiemy teraz, dlaczego w powietrzu zużytem, tj. pozbawionem tlenu, człowiek dusi się. W pokojach, gdzie przebywa dużo ludzi, lub gdzie wiele pali się lamp, powietrze mniej jest w tlen zasobne, co u wielu osób powoduje ból i zawrót głowy. Koniecznym warunkiem zdrowotności jest częste przewietrzanie pokojów zwłaszcza przed pójściem na spoczynek. Tak samo jak człowiek spotrzebowują tlen i wszystkie inne zwierzęta (...) Skoro się tlen wciąż zużywa, winno go wreszcie zabraknąć w powietrzu: byłoby to równoznaczne ze śmiercią wszystkich zwierząt. Zaradzają jednak temu rośliny. Wchłaniają one za dnia kwas węglowy, by go wpływem promieni słonecznych rozłożyć, węgiel spożytkować dla siebie do budowy tkanek, a tlen oddać powietrzu. (...) Cały ów krąg przemian odbywa się wciąż, nieprzerwanie dzięki promieniom słonecznym. Słońce jest źródłem życia na ziemi; jeśli ono zgaśnie, zgaśnie też i życie.

Jak zatem widać, w Polsce jeszcze na początku XX w. nie oczekiwano, że wentylacja zapewni odpowiednie warunki w pomieszczeniu bez ingerencji człowieka. Uważano za oczywistość, że to użytkownik pomieszczenia powinien oceniać, czy wymagane jest przewietrzenie pomieszczenia w celu odświeżenia powietrza. Za przyczynę dyskomfortu uważano zbyt duże zagęszczenie osób oraz produkty procesów spalania (oświetlanie i ogrzewanie pomieszczeń). Takie podejście było odzwierciedleniem poglądów, jakie pod koniec XVIII w. formułował Antoin Laurent Lavoisier. Opisany powyżej krąg zależności nie jest błędny, nie uwzględnia jednak kilku ważnych czynników wpływających na jakość powietrza we wnętrzach, takich jak: emisja biozanieczyszczeń przez ludzi, emisja lotnych związków organicznych przez elementy wykończeniowe i wyposażenie, ryzyko zakażeń przenoszonych drogą powietrzną czy stan zanieczyszczenia powietrza zewnętrznego. Warto zauważyć, że w przypadku procesów spalania spadkowi udziału objętościowego tlenu o 1 pkt procentowy (z 20,9 do 19,9%) towarzyszyłoby podwyższenie udziału dwutlenku węgla również o ok. 1 punkt procentowy (wzrost stężenia o 10 000 ppm) oraz wzrost stężenia tlenków azotu i tlenków siarki. W przypadku procesów metabolicznych analogicznemu spadkowi stężenia tlenu towarzyszyłby silny wzrost stężeń lotnych związków organicznych emitowanych przez ludzi, co prowadziłoby do nieprzyjemnego zapachu. Prawdziwym powodem skłaniającym użytkowników do wietrzenia pomieszczeń byłoby zatem albo drażniące działanie tlenków azotu i tlenków siarki, albo nieprzyjemny zapach pochodzący od ludzi, a nie obniżony udział tlenu. Oczywiście brak tlenu w powietrzu powoduje rozwijające się niedotlenienie i zamartwicę. Jednak jeszcze przy stężeniu 16% tlenu w powietrzu nasycenie hemoglobiny tlenem wynosi ok. 95% HbO2. Przy mniejszym stężeniu objawy głodu tlenowego rozwijają się szybko.

Czytaj też: Ewolucja wentylacji i chłodzenia budynków biurowych »

Odzyskanie niepodległości w 1918 r. postawiło przed specjalistami od ogrzewania i wentylacji zadanie ujednolicenia przepisów, wymagań, zaleceń i tradycji, silnie różniących się na terenach wchodzących w skład różnych zaborów. Dobrą okazję do wypracowania wspólnego stanowiska dał I Zjazd Ogrzewników Polskich zorganizowany w Warszawie w 1936 r. Franciszek Bąkowski, oceniając stan techniki wentylacyjnej w Polsce, zwracał uwagę na jej wyraźne zapóźnienie w porównaniu do ogrzewnictwa [2]: Technika ogrzewnictwa zaspokaja potrzebę ogólnie odczuwaną, technika wentylacyjna zaś potrzebę wyrozumowaną, a więc mniej popularną. To też, kiedy dobre urządzenia ogrzewcze są rzeczą odwieczną, rozwój urządzeń wentylacyjnych możemy stwierdzić dopiero w wieku XIX. Nawet bogato wyposażone i starannie zaprojektowane urządzenia wentylacyjne końca ubiegłego i pierwszych lat obecnego stulecia, będąc obliczanymi przede wszystkim na zapotrzebowanie okresu zimowego, w najlepszym razie zapobiegały przeciągom i usuwały zaduch, ale równocześnie dawały w zimie przeważnie powietrze za suche, martwe, w lecie zaś powietrze za gorące i za wilgotne.

Dalej Bąkowski, opierając się na badaniach Carla Fluggego, Hilla oraz Komisji Wentylacyjnej w Nowym Jorku, stwierdził, że dla dobrego samopoczucia osób przebywających w salach wietrzonych potrzebna jest ścisła współzależność trzech czynników: temperatury, wilgotności i szybkości ruchu powietrza. Postulował także, by urządzenia wentylacyjne zapewniały „właściwy klimat‘‘ w pomieszczeniach, podkreślając przede wszystkim konieczność ruchu powietrza. W poglądach tych zwraca uwagę bardzo szerokie rozumienie pojęcia wentylacja, znacznie wykraczające poza obecną definicję tego procesu. Oczekuje się także, że systemy wentylacji zapewnią warunki komfortu cieplnego, są to zatem wymagania stawiane obecnie systemom klimatyzacji pomieszczeń.

Na tym samym zjeździe referat „Jak spopularyzować wietrzenie pomieszczeń” wygłosił Brunon Nowakowski [11]. Był to jeden z pionierów polskiej higieny i medycyny pracy, który w latach 1924–1926 jako stypendysta Fundacji Rockefellera zafascynował się stanem rozwoju techniki wentylacyjnej (a raczej klimatyzacyjnej) w USA. Po powrocie do kraju uchodził za niekwestionowany autorytet w dziedzinie jakości środowiska w budynkach. Zdawał sobie doskonale sprawę ze złożoności określenia, czym jest „dobre powietrze”: Jest to sprawa o tyle trudna, że pomiędzy ustrojem ludzkim a powietrzem zachodzą reakcje różnorodne i wielorakie. Zawarty w nim tlen jest podstawowym środkiem spożywczym, bez którego życie jest niemożliwe. Równocześnie odbiera ono gazowe odpadki gospodarki wewnętrznej ustroju, gospodarstwa domowego, procesów wytwórczych itd. Zawiera bakterie i pył. Nieobojętny zdaje się być stopień jego jonizacji. Jego temperatura, wilgotność i ruch decyduje o równowadze cieplnej ustroju, mającej wielkie znaczenie dla sprawności fizycznej i umysłowej, dla zdrowia i życia. Żaden z tych momentów nie może być pominięty, jeżeli mamy istotnie uchronić się od szkody i obsłużyć wszystkie istotne potrzeby ustroju ludzkiego.

Dr Nowakowski żalił się uczestnikom Zjazdu, że: Jakkolwiek chyba nikt nie będzie przeczył potrzebie wietrzenia, mało kto będzie umiał należycie i przekonywająco ją uzasadnić.

Wiadomo, że chodzi o powietrze, ale co zarzucić złemu powietrzu, jakie są cechy istotne dobrego powietrza, jakim sposobem skutecznie poprawić istniejące braki – o tym dotychczas wie tylko szczupłe grono specjalistów. Natomiast wśród publiczności, nie wyłączając inteligencji, krążą na ten temat poglądy błędne, nieraz fantastyczne. (…) Miałem przed kilku laty w ocenie rękopis podręcznika higieny dla szkół zawodowych, który w najczarniejszych barwach opisywał niebezpieczeństwo hodowania kwiatów w mieszkaniu, a zwłaszcza w sypialni z uwagi na dwutlenek węgla wydzielany przez nie w nocy. (...) W świecie lekarskim pokutuje wciąż jeszcze hipoteza o jadzie ludzkim, wydalanym z powietrzem wydechowym. Technicy upodobali sobie szczególnie teorię o szkodliwości dwutlenku węgla, obaloną mniej więcej 70 lat temu przez Pettenkofera.

W opublikowanych w 1953 r. „Zasadach wietrzenia i ogrzewania zakładów pracy” [12] Nowakowski rozwinął swoją interpretację wysoko cenionych obecnie prac Maxa von Pettenkofera. Stwierdził, że odrzuciwszy dwutlenek węgla jako przyczynę złego samopoczucia ludzi, Pettenkoferowi pozostało jedynie przypisywanie zaburzeń występujących w przeludnionych pomieszczeniach zatruciu gazami pochodzenia ludzkiego, niemożliwymi do wykrycia w analizie chemicznej. Uznał, że sprowadza to jego teorię do odmiany teorii o miazmatach. Uważał, że prace innych badaczy próbujących potwierdzić teorię Pettenkofera nie wytrzymały krytyki naukowej. Nowakowski, powołując się na podobne źródła jak Bąkowski, twierdził, że o samopoczuciu i wydajności pracy w zamkniętych pomieszczeniach decydują czynniki cieplne. Potwierdził zatem postulat, że podstawowym zadaniem wietrzenia powinno być przede wszystkim stworzenie korzystnego klimatu wnętrz. We wspomnianej książce Nowakowski opisał także rolę dwutlenku węgla. Opierając się na pracach Haldane’a, sformułował tezę, że zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem węgla poniżej 1% nie ma znaczenia zdrowotnego i jest rekompensowane niewielkim wzrostem częstości oddechowej. Stwierdzał także, że nawet stężenia CO2 nieco ponad 2% nie powodują trwałej szkody dla zdrowia. Jednak by ograniczyć obciążenie oddechowe przy ciężkiej pracy fizycznej, stężenie CO2 w powietrzu nie powinno przekraczać 1–2% (10 000–20 000 ppm). Warto wspomnieć, że obecne wymagania dotyczące warunków pracy określają najwyższe dopuszczalne stężenia (średnie 8-godzinne) NDS CO2 jako 9000 µg/m3 (5000 ppm), a najwyższe stężenia chwilowe NDSch (średnie 15-min) jako 27 000 µg/m3 (15 000 ppm) [23].

Czytaj też: Wentylatory w systemach strumieniowej wentylacji pożarowej garaży »

Nowakowski na długie lata zdominował poglądy polskich specjalistów od wentylacji i klimatyzacji. Szokujące obecnie opinie umieszczali oni następnie w podręcznikach akademickich kształtujących polskich inżynierów z dziedziny wentylacji i klimatyzacji. Przykładowo w 1962 r. Jan Ferencowicz w książce „Wentylacja i klimatyzacja” [3] stwierdził, że człowiek doskonale czuje się przy zawartości CO2 w powietrzu dochodzącej do 2–3%, a z punktu widzenia higieny problemy zaczynają się, gdy stężenie CO2 przekroczy 3%. Podał także, że samopoczucie człowieka pogarsza się, dopiero gdy stężenie tlenu spada poniżej 16%. Jednocześnie nie podał, jakie jego zdaniem są przyczyny złego samopoczucia ludzi w źle wentylowanych pomieszczeniach.

W pracy Nowakowskiego [12] opisano także zagadnienie stosowania recyrkulacji powietrza, stwierdzając, że jedynym problemem z tym związanym mogą być nieprzyjemne zapachy. Zacytowano również radzieckie przepisy warunkujące stosowanie recyrkulacji powietrza:

  1. w pomieszczeniach, których powietrze jest recyrkulowane, nie wydzielają się w szkodliwych stężeniach ani gazy, ani pary;
  2. do powietrza wracającego do pomieszczenia dodaje się nie mniej niż 10% powietrza świeżego, co najmniej jednak 35 m3/h na każdego pracownika;
  3. jeżeli w pomieszczeniu jest trujący pył, powinien on być odciągany za pomocą specjalnych urządzeń.

W 1965 r. Politechnika Warszawska opublikowała pierwszy podręcznik do wentylacji i klimatyzacji, autorstwa Maksymiliana Malickiego [10]. Podano w nim minimalne zalecane ilości powietrza wentylacyjnego dla jednej osoby, zaznaczając przy tym, że nie są to strumienie powietrza zewnętrznego (tabela 1).

Autor sugerował jednocześnie, że gdy powietrze usuwane z pomieszczenia nie zawiera zanieczyszczeń szkodliwych dla zdrowia, celowe jest stosowanie recyrkulacji powietrza, przy zachowaniu warunku co najmniej 10-proc. udziału powietrza zewnętrznego w całkowitym strumieniu powietrza i minimalnych strumieni powietrza zewnętrznego dla 1 osoby (tabela 2). Nie podano jednak źródła tych rekomendacji.

Zalecenia dotyczące wielkości strumienia powietrza zewnętrznego i uzależnienia tych wartości od temperatury powietrza zewnętrznego powtórzono w niezmienionej formie w wydanym w 1966 r. poradniku „Ogrzewanie i wentylacja” [6].

W 1976 r. pojawiło się na rynku polskim tłumaczenie znanego niemieckiego poradnika Recknagla i Sprengera „Ogrzewanie i klimatyzacja” [21]. Zagadnienie minimalnych strumieni powietrza zewnętrznego dla jednej osoby zostało w nim potraktowane pobieżnie. Ograniczono się do informacji, że kierowanie się tym podejściem jest odpowiednie dla takich rodzajów pomieszczeń, jak kina, teatry i sale zebrań, oraz że minimalny strumień powietrza zewnętrznego przy zakazie palenia wynosi 20 m3/h, a przy dozwolonym paleniu 30 m3/h. Zaskakujące były jednak komentarze do tych wartości. Z jednak strony podano, że zaleca się ich zwiększenie o 10 m3/h, a z drugiej poinformowano, że nie należy tych strumieni stosować bezkrytycznie, a w specyficznych warunkach można je zmniejszyć do 15 m3/h, a nawet 10 m3/h. Na początku lat 80. XX w. ukazało się polskie tłumaczenie wydanej w 1974 r. niemieckiej książki „Projekt klimatyzacji a projekt budynku” [7], w której zamieszczono dane prawie identyczne jak w tabeli 2, podając tym razem źródło: „VDI – Lüftungsreglen; DIN 1946”. Warto przy tym zauważyć, że wartości minimalnego strumienia powietrza zewnętrznego formułowane na podstawie rekomendacji niemieckich były znacznie niższe od 35 m3/h sprecyzowanych w radzieckich wymaganiach dotyczących recyrkulacji powietrza.

W książce z 1973 r. pt. „Montaż i eksploatacja urządzeń wentylacyjnych i klimatyzacyjnych” Jerzy Makowiecki [8] zamieścił zalecenia bardzo podobne do przedstawionych w tabeli 2, zaznaczając, że dotyczą one budynków użyteczności publicznej, a minimalne strumienie powietrza zewnętrznego w obiektach produkcyjnych powinny być przyjmowane na podstawie danych podanych w tabeli 3.

Wydaje się, że rozróżnienie pomiędzy minimalnym strumieniem powietrza wentylacyjnego a powietrza zewnętrznego oraz uzależnianie ilości powietrza dla 1 osoby od kubatury pomieszczenia nawiązywało do poglądów Constantina Yaglou głoszonych w USA przed II wojną światową. Yaglou uważał, że zwykłe wymagania dotyczące wentylacji w budynkach użyteczności publicznej, w których ludzie nie palą, wynoszą od 10 do 20 stóp sześciennych na minutę na każdego mieszkańca o normalnych nawykach higieny osobistej [28] (17–34 m3/h osobę). Twierdził, że taka ilość zwykle wystarcza do zaspokojenia wymagań cieplnych, z wyjątkiem upałów i przypadków, kiedy powietrze nie jest sztucznie chłodzone, oraz że znaczna część tej ilości może być recyrkulowana, gdy powietrze podlega obróbce w komorze zraszania.

W latach 70. XX w. zaczęto ostrożnie wyrażać wątpliwości dotyczące wcześniej akceptowanych podstaw higienicznych wentylacji. W swoim referacie na VI Zjazd Ogrzewników Polskich w 1974 r. Jerzy Makowiecki [9] zaznaczył, że problem minimalnej intensywności wentylacji dla jednej osoby jest ciągle przedmiotem dyskusji i czeka na definitywne rozstrzygnięcie przez lekarzy, higienistów i fizjologów. Podkreślił także, że rozróżnienie na pomieszczenia z zakazem palenia i bez zakazu palenia jest w praktyce nieegzekwowalne i postulował przyjmowanie dla wszystkich pomieszczeń takich strumieni powietrza jak dla pomieszczeń z dozwolonym paleniem tytoniu. Wskazał także, że jakkolwiek wymagania dotyczące intensywności wentylacji dla 1 osoby formułowane są bez rozróżnienia na typ instalacji wentylacyjnej, to ich realizacja jest możliwa jedynie za pomocą urządzeń wentylacji mechanicznej.

W latach 80. XX w. w krajach rozwiniętych, reagując na dyskomfort i problemy zdrowotne użytkowników budynków, rozpoczęto intensywne badania nad jakością powietrza w pomieszczeniach. To wtedy powstał termin Indoor Air Quality – IAQ. Integralną częścią tych badań było ponowne zdefiniowanie wymagań higienicznych odnoszących się do wentylacji. Na Politechnice Warszawskiej w roku 1991 Teresa Jędrzejewska-Ścibak oraz Jerzy Sowa zorganizowali konferencję „Problemy jakości powietrza wewnętrznego w Polsce”. Spotkania kontynuowane w cyklu dwuletnim, do organizacji których dołączył Maciej Mijakowski, stały się forum prezentacji nowych trendów badań nad IAQ na świecie i w Polsce (https://iaq.is.pw.edu.pl) . Należy jednak jasno podkreślić, że nowe poglądy bardzo powoli przebijały się do świadomości środowiska praktyków branży wentylacyjnej i klimatyzacyjnej w Polsce. W 1996 r. na XI Zjeździe Ogrzewników Polskich nowe spojrzenie na znaczenie wentylacji w procesie kształtowania jakości powietrza w pomieszczeniach zaprezentował Jerzy Sowa [25]. W referacie tym poruszono trzy grupy zagadnień:

  • założenia wstępne dotyczące jakości środowiska w pomieszczeniach: określenie poziomu wymagań dla jakości środowiska w pomieszczeniach, indywidualizacja parametrów powietrza w pomieszczeniach, określanie minimalnego strumienia powietrza wentylacyjnego wymaganego ze względów higienicznych;
  • wybór systemu wentylacji pomieszczeń (wentylacja naturalna a wentylacja mechaniczna: systemy wentylacji sterowane poziomem stężeń zanieczyszczeń, stosowanie wyporowego sposobu rozdziału powietrza w pomieszczeniach);
  • wyposażenie techniczne systemów wentylacji i klimatyzacji: stosowanie recyrkulacji powietrza oraz odzysku ciepła, lokalizacja czerpni i wyrzutni powietrza wentylacyjnego, oczyszczanie powietrza z zanieczyszczeń gazowych, stosowanie otwartych obiegów wodnych w instalacjach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych.

W rozmowach kuluarowych ujawnił się silny sceptycyzm środowiska inżynierskiego wobec tematyki jakości powietrza w pomieszczeniach. Rekomendacje związane ze zwiększaniem intensywności wentylacji ze względu na zanieczyszczania emitowane przez materiały wykończeniowe i wyposażenie wnętrz uznano wręcz za nierealne.

Czytaj też: Nowe wyzwania dla wentylacji garaży, samodzielnych urządzeń gaśniczych i konstrukcji obiektów »

Na terenie Polski od wielu lat w okresie zimowym obserwowane są epizody znacznych stężeń pyłu zawieszonego PM10, pyłu respirabilnego PM2,5 oraz benzo(a)pirenu. Raport Światowej Organizacji Zdrowia opublikowany w 2018 r. na temat jakości powietrza w Europie wykazał, że aż 36 z 50 najbardziej zanieczyszczonych pyłem PM2,5 miast Unii Europejskiej znajduje się w Polsce. Aż 72% polskich miast nie dotrzymuje celów Unii Europejskiej dotyczących jakości powietrza zewnętrznego. Niestety zjawisko to nie jest powszechnie postrzegane jako problem jakości powietrza wewnątrz budynków.

Głośnym wydarzeniem było opublikowanie w 2013 r. wyników projektu badawczego UE HEALTHVENT analizującego obciążenie chorobami w budynkach mieszkalnych. W raporcie opracowanym przez Hänninena i Asikainen [4] oszacowano w oparciu o modelowanie, że w Polsce za obciążenia chorobami wynikającymi z ekspozycji na zanieczyszczania w pomieszczeniach w 82% odpowiedzialne są pyły frakcji PM2,5 (w większości pochodzące z zewnątrz). Rozwiązanie problemu nadmiernego zanieczyszczenia powietrza zewnętrznego zajmie w Polsce zapewne wiele lat. Z tego powodu należy się przyjrzeć celowości stosowania wentylacji naturalnej doprowadzającej do pomieszczeń nieoczyszczone powietrze z zewnątrz. W odniesieniu do instalacji wentylacji mechanicznej należałoby rekomendować ponadstandardową (w stosunku do krajów z dobrą jakością powietrza zewnętrznego) filtrację frakcji respirabilnych pyłu [26].

Normy i wymagania prawne

W Polsce wymaganą intensywność wentylacji określały przede wszystkim zapisy Polskich Norm serii PN-B-03430 [13–17]. Pierwszy projekt o takim numerze opracowano w 1959 r. Co mniej więcej 10 lat modyfikowano zapisy normy i jej tytuł. Ostatnią zmianę wprowadzono w roku 2000, gdy powszechne stały się skargi na jakość powietrza wyrażane przez użytkowników pomieszczeń wyposażonych w nowo budowane instalacje wentylacji mechanicznej czy klimatyzacji. Zmiany wymagań na przestrzeni czasu przedstawiono w tabeli 4.
W myśl obecnie obowiązujących w Polsce przepisów pomieszczenia przeznaczone do stałego i czasowego pobytu ludzi powinny mieć zapewniony dopływ co najmniej 20 m3/h powietrza zewnętrznego dla każdej przebywającej w nich osoby. W pomieszczeniach publicznych, w których dozwolone jest palenie tytoniu, strumień powietrza powinien wynosić 30 m3/h dla każdej osoby. W przypadku pomieszczeń w żłobkach i przedszkolach przeznaczonych do przebywania dzieci strumień powietrza zewnętrznego może zostać obniżony do 15 m3/h dla każdego dziecka. W pomieszczeniach klimatyzowanych oraz wentylowanych o nieotwieranych oknach strumień powietrza powinien wynosić co najmniej 30 m3/h dla każdej przebywającej osoby, a w przypadku dozwolonego palenia w tych pomieszczeniach – co najmniej 50 m3/h dla każdej osoby. W normie znajduje się także zapis, że strumień powietrza wentylacyjnego dla pomieszczeń, w których występują inne poza ludźmi źródła zanieczyszczeń powietrza, należy określić na podstawie odrębnych wymagań. Niestety nie wiadomo jakich oraz jak tak naprawdę traktować to zalecenie, gdyż praktycznie we wszystkich spotykanych obecnie pomieszczeniach występują inne niż człowiek źródła zanieczyszczeń.

Możliwość ograniczenia strumienia powietrza wentylacyjnego przeznaczonego dla każdej osoby dopuszczała (wycofana dopiero w 2005 roku!) norma PN-B-03431:1973 (wersja polska) Wentylacja mechaniczna w budownictwie – wymagania [18]. Zawarto w niej zapis, że za zgodą władz sanitarnych strumień może być zmniejszony o 50% przy temperaturach zewnętrznych poniżej –15°C lub o 25% przy temperaturach zewnętrznych powyżej 26°C.

Polska jako członek Unii Europejskiej należy także do CEN (Comité Européen de Normalisation). W zasobach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego znajdują się zatem normy, w których opisano określanie strumieni powietrza na podstawie zanieczyszczeń generowanych zarówno przez ludzi, jak i przez elementy wyposażenia budynku (np. PN-EN 15251 [19] czy PN-EN 16798-1 [20] – tabela 5). Nie są one przywoływane przez przepisy wykonawcze Prawa budowlanego [22] jako obowiązujące, ale przez specjalistów traktowane są jako pomocne do stosowania dobrych praktyk projektowania. Należy także zaznaczyć, że w trakcie wprowadzania tych norm do polskiego systemu nie przygotowano żadnych krajowych załączników (np. zawierających polską definicję materiałów niskoemisyjnych).

Z jakością powietrza wewnętrznego związane jest także zarządzenie MZiOS z 12 marca 1996 r. w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi [29]. Przeznaczone jest ono raczej do sprawdzania jakości powietrza w razie skarg użytkowników oraz testowania emisji zanieczyszczeń z materiałów budowlanych. Dopuszczalne średnie stężenia 24-godzinne (wyjątek stanowi tlenek węgla, dla którego zdefiniowano także dopuszczalne stężenie 30-minutowe) podane zostały dla 35 substancji chemicznych. Poszczególne wartości określono dla dwóch kategorii pomieszczań – A, m.in. pokoje mieszkalne, klasy szkolne, pokoje chorych oraz B – do których zalicza się także pomieszczenia w budynkach użyteczności publicznej niezaliczane do kategorii A. 13 substancji chemicznych z tego zestawienia znajduje się także na przyjętych w Unii Europejskiej listach LCI (Lowest Concentration of Interest) [1], czyli najniższych stężeń, powyżej których, zgodnie z najlepszą oceną fachową, zanieczyszczenie może mieć pewien wpływ na osoby przebywające w pomieszczeniach. Warto zauważyć, że zdecydowana większość stężeń zdefiniowanych w zarządzeniu jest mniejsza od odpowiednich wartości LCI (tabela 6). Jedynym zanieczyszczeniem, dla którego LCI jest zdecydowanie mniejsze od stężeń zdefiniowanych w zarządzeniu, jest naftalen. Natomiast substancjami, które występują w zarządzeniu, a nie ma ich w zestawieniu EU-LCI, są (nazewnictwo jak w zarządzeniu [29]): akryloamid, akrylonitryl, amoniak, benzen, butadien, chlorobenzen, chlorofenole (bez pentachlorofenolu), chloronaftaleny, ftalan dibutylu, ftalowy bezwodnik, krezole, p-kumylofenol, maleinowy bezwodnik, octan etylu, octan winylu, ozon, pentachlorofenol, rtęć, tlenek węgla, trichloroetan, trichloro­etylen, winylu chlorek.

Zarządzenie [29] wymaga nowelizacji zarówno ze względów merytorycznych, jak i prawnych. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przyjętą w 1997 r. przepisy prawa obowiązujące w Polsce mogą bowiem przyjmować postać ustaw lub rozporządzeń, a nie zarządzeń.

Podsumowanie

Stan polskich regulacji prawnych dotyczących wentylacji i klimatyzacji jest bardzo zły. Wiele obowiązujących wymagań jest sprzecznych, a w przypadku stosowania wentylacji naturalnej – nierealizowalnych. Brakuje nawet definicji takich terminów jak wentylacja czy klimatyzacja na potrzeby interpretacji zapisów prawnych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi wymagają wentylacji. Analiza wymagań obowiązujących w Polsce w ciągu ostatniego stulecia prowadzi jednak do wniosku, że najwięcej uwagi autorów polskich wymagań i rekomendacji zajmowały stanowiska pracy i budynki użyteczności publicznej, a budynki mieszkalne traktowane były marginalnie.

Jakość powietrza w wielu polskich budynkach jest niezadowalająca. Tymczasem w wielu światowych publikacjach wykazano, że słaba jakość powietrza wewnętrznego generuje znaczne koszty ekonomiczne związane z kosztami leczenia, zmniejszoną produktywnością czy absencją chorych pracowników. Korzyści z poprawy IAQ zwykle znacznie przewyższają ponoszone nakłady, a w przypadku intensyfikacji wentylacji szacuje się, że zwroty są od 3 do 6 razy wyższe niż wydatki [22].

Literatura

  1. Agreed EU-LCI values – substances with their established EU-LCI values and summary fact sheets, https://ec.europa.eu/docsroom/documents/44905 (dostęp: 14.01.2022)
  2. Bąkowski Franciszek, Dzisiejszy stan techniki ogrzewania i wietrzenia, [w:] Sprawozdanie z I Zjazdu Ogrzewników Polskich, Warszawa 1936
  3. Ferencowicz Jan, Wentylacja i klimatyzacja, Arkady, Warszawa 1962
  4. Hänninen Otto, Asikainen Arja, Efficient reduction of indoor exposures: Health benefits from optimizing ventilation, filtration and indoor source controls, National Institute for Health and Welfare (THL), Report 2/2013, Helsinki 2013
  5. Jabłczyński Kazimierz, Doświadczenia z chemji w życiu codziennem, Wydawnictwo M. Arcta w Warszawie, 1911
  6. Kołodziejczyk Leon, Malicki Maksymilian, Wasilewski Witold, Zajączkowski Janusz, Ogrzewanie i wentylacja. Poradnik, Arkady, Warszawa 1966
  7. Lampe Gerhard, Pfeil Axel, Schmittlutz Rüdiger, Tokarz Mathias, Projekt klimatyzacji a projekt budynku, Arkady, Warszawa 1981
  8. Makowiecki Jerzy, Montaż i eksploatacja urządzeń wentylacyjnych i klimatyzacyjnych, Arkady, Warszawa 1973
  9. Makowiecki Jerzy, Problemy ogrzewania i wietrzenia budynków mieszkalnych, VI Zjazd Ogrzewników Polskich, Materiały konferencyjne, Tom I, s. 7–21, Warszawa 1974
  10. Malicki Maksymilian, Wentylacja i klimatyzacja, Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1965
  11. Nowakowski Brunon, Jak spopularyzować wietrzenie pomieszczeń?, [w:] Sprawozdanie z I Zjazdu Ogrzewników Polskich, Warszawa 1936
  12. Nowakowski Brunon, Zasady wietrzenia i ogrzewania zakładów pracy, Państwowe Wydawnictwa Techniczne, Warszawa 1953
  13. PN-B-03430:1959 (wersja polska – projekt) Wentylacja naturalna w budownictwie mieszkaniowym i ogólnym. Wymagania techniczne
  14. PN-B-03430:1964 (wersja polska) Wentylacja naturalna w budownictwie mieszkaniowym i ogólnym. Wymagania techniczne
  15. PN-B-03430:1974 (wersja polska) Wentylacja. Wentylacja w budownictwie mieszkaniowym i użyteczności publicznej. Wymagania
  16. PN-B-03430:1983 (wersja polska) Wentylacja w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Wymagania
  17. PN-B-03430:1983/Az3:2000 Wentylacja w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Wymagania
  18. PN-B-03431:1973 (wersja polska) Wentylacja mechaniczna w budownictwie – wymagania
  19. PN-EN 15251:2012 Parametry wejściowe środowiska wewnętrznego dotyczące projektowania i oceny charakterystyki energetycznej budynków, obejmujące jakość powietrza wewnętrznego, środowisko cieplne, oświetlenie i akustykę
  20. PN-EN 16798-1:2019-06 (wersja angielska) Charakterystyka energetyczna budynków. Wentylacja budynków. Część 1: Parametry wejściowe środowiska wewnętrznego do projektowania i oceny charakterystyki energetycznej budynków w odniesieniu do jakości powietrza wewnętrznego, środowiska cieplnego, oświetlenia i akustyki. Moduł M1-6
  21. Recknagel Hermann, Sprenger Eberhard, Ogrzewanie i klimatyzacja. Poradnik, Arkady, Warszawa 1976
  22. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2002, nr 75, poz. 690, z późn. zm.)
  23. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (DzU 2018, poz. 1286, z późn. zm.)
  24. Sowa Jerzy, Tanabe Shin-Ichi, Wargocki Paweł, Economic Consequences, [in:] Zhang Y., Hopke P.K., Mandin C. (eds), „Handbook of Indoor Air Quality”, Springer, Singapore 2022
  25. Sowa Jerzy, Wpływ wymagań dotyczących jakości powietrza w pomieszczeniach na nowe rozwiązania systemów wentylacji i klimatyzacji, Jubileuszowy XI Zjazd Ogrzewników Polskich, „Problemy Ciepłownictwa, Ogrzewnictwa, Wentylacji i Klimatyzacji”, s. 306–320, Warszawa 1996
  26. Sowa Jerzy, Wpływ zewnętrznych zanieczyszczeń powietrza na jego skład wewnątrz pomieszczeń, Rozdział 3 w książce „Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza” (red. nauk. Mazurek H., Badyda A.), PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018
  27. Wargocki Paweł, Co wiemy, a co powinniśmy wiedzieć o wentylacji, „Rynek Instalacyjny” 1-2/2022
  28. Yaglou Constantin, Physical and physiologic principles of air conditioning: Part II, „Journal of the American Medical Association”, 109(12), 1937, p. 945–950
  29. Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 marca 1996 r. w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi (Monitor Polski 1996, nr 19, poz. 231)

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

Powiązane

dr inż. Jarosław Müller, mgr inż. Edyta Ciesielska Porównanie systemów klimatyzacji obiektu biurowego wyposażonego w dwa typy okien

Porównanie systemów klimatyzacji obiektu biurowego wyposażonego w dwa typy okien Porównanie systemów klimatyzacji obiektu biurowego wyposażonego w dwa typy okien

Okna przeciwsłoneczne redukują ilość energii słonecznej wpadającej do przeszklonych pomieszczeń w stopniu umożliwiającym projektowanie mniej obciążonych układów chłodzących. W analizowanym budynku redukcja...

Okna przeciwsłoneczne redukują ilość energii słonecznej wpadającej do przeszklonych pomieszczeń w stopniu umożliwiającym projektowanie mniej obciążonych układów chłodzących. W analizowanym budynku redukcja kosztów eksploatacyjnych jest na tyle znacząca, że dodatkowe nakłady inwestycyjne na okna przeciwsłoneczne zwracają się po około 3 latach eksploatacji.

dr inż. Magorzata Basińska, dr Michał Michałkiewicz Zanieczyszczenia powietrza i ich wpływ na zdrowie człowieka

Zanieczyszczenia powietrza i ich wpływ na zdrowie człowieka Zanieczyszczenia powietrza i ich wpływ na zdrowie człowieka

Zagadnienia w artykule dotyczą takich spraw jak: charakterystyka powietrza (jego jakość, udział składników gazowych, określenie zanieczyszczeń naturalnych i antropogenicznych), zanieczyszczenia pyłowe...

Zagadnienia w artykule dotyczą takich spraw jak: charakterystyka powietrza (jego jakość, udział składników gazowych, określenie zanieczyszczeń naturalnych i antropogenicznych), zanieczyszczenia pyłowe i mikrobiologiczne oraz ich wpływ na zdrowie człowieka, wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie człowieka, a także tzw. syndromy chorego budynku (SBS) w budynkach mieszkalnych, biurowych, czy szkolnych.

Jerzy Kosieradzki Instalacja wentylacji pożarowej w obiekcie wielofunkcyjnym

Instalacja wentylacji pożarowej w obiekcie wielofunkcyjnym Instalacja wentylacji pożarowej w obiekcie wielofunkcyjnym

W poprzednim wydaniu prezentowaliśmy projekt instalacji went-klim wykonany dla kompleksu budynków wielofunkcyjnych zlokalizowanego przy ulicy Puławskiej w Warszawie. W tym numerze przyjrzymy się instalacji...

W poprzednim wydaniu prezentowaliśmy projekt instalacji went-klim wykonany dla kompleksu budynków wielofunkcyjnych zlokalizowanego przy ulicy Puławskiej w Warszawie. W tym numerze przyjrzymy się instalacji wentylacji pożarowej, którą zaprojektowała pracownia projektowa Pol-Con Consulting Sp. z o.o. z Warszawy (patrz: „Wentylacja i klimatyzacja w budynku wielofunkcyjnym”, RI nr 3/2016, s.27).

Materiały PR Jakie są wady i zalety wentylacji mechanicznej?

Jakie są wady i zalety wentylacji mechanicznej? Jakie są wady i zalety wentylacji mechanicznej?

Każdy budynek musi mieć odpowiednią wentylację. Jej zadanie polega na filtrowaniu i wymianie zużytego powietrza na nowe, co jest konieczne przy oddychaniu osób przebywających w danych budynku. Co więcej,...

Każdy budynek musi mieć odpowiednią wentylację. Jej zadanie polega na filtrowaniu i wymianie zużytego powietrza na nowe, co jest konieczne przy oddychaniu osób przebywających w danych budynku. Co więcej, wentylacja potrzebna jest także wszystkim sprzętom znajdującym się w pomieszczeniu, aby mogły prawidłowo funkcjonować. Dlatego wentylacja musi dobrze spełniać swoje zadanie. System wentylacji mechanicznej zapewnia niezależne od warunków pogodowych stałe dostarczanie świeżego powietrza do pomieszczeń...

Redakcja RI Izolacje techniczne w wentylacji i klimatyzacji

Izolacje techniczne w wentylacji i klimatyzacji Izolacje techniczne w wentylacji i klimatyzacji

W nowych budynkach, które muszą spełniać wysokie wymagania odnośnie do efektywności energetycznej, instalacje wentylacji mechanicznej lub klimatyzacji stają się standardem. Ponadto w obiektach pozbawionych...

W nowych budynkach, które muszą spełniać wysokie wymagania odnośnie do efektywności energetycznej, instalacje wentylacji mechanicznej lub klimatyzacji stają się standardem. Ponadto w obiektach pozbawionych wentylacji mechanicznej trudno jest osiągnąć komfort i odpowiednią jakość powietrza przy szczelnie zaizolowanych konstrukcjach budynków.

Uniwersal, mgr inż. Krzysztof Nowak Szukanie maksymalnej efektywności wywietrzników grawitacyjnych Zefir-150

Szukanie maksymalnej efektywności wywietrzników grawitacyjnych Zefir-150 Szukanie maksymalnej efektywności wywietrzników grawitacyjnych Zefir-150

Wymagania stawiane przez współczesny świat techniki nie pozwalają spocząć na laurach. Również ambitny projektant urządzeń wentylacyjnych ciągle poszukuje nowych rozwiązań, które wdrożone w nowy wyrób lub...

Wymagania stawiane przez współczesny świat techniki nie pozwalają spocząć na laurach. Również ambitny projektant urządzeń wentylacyjnych ciągle poszukuje nowych rozwiązań, które wdrożone w nowy wyrób lub już istniejący ale będący na etapie modyfikowania , pozwoli postawić go na wyższym poziomie jakości i zwiększy efektywność jego działania.

Jerzy Kosieradzki Wentylacja i klimatyzacja w budynku wielofunkcyjnym

Wentylacja i klimatyzacja w budynku wielofunkcyjnym Wentylacja i klimatyzacja w budynku wielofunkcyjnym

W tym numerze „Rynku” chcemy Państwu zaprezentować projekt instalacji went-klim wykonany dla kompleksu budynków wielofunkcyjnych Plac Unii zlokalizowanego przy ul. Puławskiej w Warszawie. Projekt instalacji...

W tym numerze „Rynku” chcemy Państwu zaprezentować projekt instalacji went-klim wykonany dla kompleksu budynków wielofunkcyjnych Plac Unii zlokalizowanego przy ul. Puławskiej w Warszawie. Projekt instalacji wykonała pracownia projektowa Pol-Con Consulting Sp. z o.o. z Warszawy. Na podstawie tego projektu chcemy pokazać, jak różne są problemy, z którymi musi się zmierzyć projektant, gdy ma do czynienia z budynkiem wielofunkcyjnym. Po przyjęciu warunków, jakie mają zostać osiągnięte, trzeba przewidzieć,...

dr hab. inż. Katarzyna Gładyszewska-Fiedoruk, mgr inż. Klaudia Baworska, mgr inż. Agnieszka Falkowska Porównanie dwóch systemów wentylacji dla małego banku

Porównanie dwóch systemów wentylacji dla małego banku Porównanie dwóch systemów wentylacji dla małego banku

W opisywanym budynku wentylacja grawitacyjna nie spełniała swojej funkcji – ilość dwutlenku węgla i wilgotność nie mieściły się w wartościach normatywnych. Analizie poddano inwestycję w nowy system wentylacji...

W opisywanym budynku wentylacja grawitacyjna nie spełniała swojej funkcji – ilość dwutlenku węgla i wilgotność nie mieściły się w wartościach normatywnych. Analizie poddano inwestycję w nowy system wentylacji i porównano dwa rozwiązania: z zastosowaniem centrali wentylacyjnej oraz centrali wentylacyjno‑klimatyzacyjnej.

dr inż. Małgorzata Szulgowska-Zgrzywa, dr inż. Maria Kostka Wpływ konfiguracji centrali wentylacyjnej i źródła ciepła na wskaźniki EU i EP domu jednorodzinnego

Wpływ konfiguracji centrali wentylacyjnej i źródła ciepła na wskaźniki EU i EP domu jednorodzinnego Wpływ konfiguracji centrali wentylacyjnej i źródła ciepła na wskaźniki EU i EP domu jednorodzinnego

Całościowa i poprawna analiza pracy systemu wentylacji mechanicznej może dać wyniki znacząco odbiegające od uzyskiwanych w sytuacji, gdy pobieżnie analizuje się efekty pracy rekuperatora – przyjmując jego...

Całościowa i poprawna analiza pracy systemu wentylacji mechanicznej może dać wyniki znacząco odbiegające od uzyskiwanych w sytuacji, gdy pobieżnie analizuje się efekty pracy rekuperatora – przyjmując jego sprawność temperaturową zamiast efektywności energetycznej, pomijając wpływ systemu przeciwzamrożeniowego na efekty energetyczne, prowadząc analizy na danych sezonowych, a nie miesięcznych czy godzinowych.

mgr inż. Katarzyna Rybka Nietypowe zastosowania kurtyn

Nietypowe zastosowania kurtyn Nietypowe zastosowania kurtyn

Nowoczesne budownictwo wymaga coraz bardziej wyspecjalizowanych rozwiązań. Kurtyny powietrzne znane są praktycznie każdemu, ale ich zakres zastosowania jest szerszy, niż mogłoby się wydawać. Prowadzone...

Nowoczesne budownictwo wymaga coraz bardziej wyspecjalizowanych rozwiązań. Kurtyny powietrzne znane są praktycznie każdemu, ale ich zakres zastosowania jest szerszy, niż mogłoby się wydawać. Prowadzone są także odpowiednie badania i symulacje, których celem jest znalezienie nowych rozwiązań funkcjonalnych dla tych urządzeń.

Redakcja RI Czy wiesz wszystko o ochronie ppoż.?

Czy wiesz wszystko o ochronie ppoż.? Czy wiesz wszystko o ochronie ppoż.?

Projektujesz systemy oddymiania budynków i ochrony przeciwpożarowej? Sięgnij po informacje dotyczące projektowania, wykonania i odbioru instalacji przeciwpożarowej.

Projektujesz systemy oddymiania budynków i ochrony przeciwpożarowej? Sięgnij po informacje dotyczące projektowania, wykonania i odbioru instalacji przeciwpożarowej.

dr inż. Andrzej Górka, mgr inż. Filip Pawlak Zastosowanie termografii do określania zasięgu strumienia powietrza

Zastosowanie termografii do określania zasięgu strumienia powietrza Zastosowanie termografii do określania zasięgu strumienia powietrza

Kiedy konieczne jest określenie rozkładu prędkości lub zasięgu strumienia powietrza nawiewanego w eksploatowanych układach wentylacyjnych lub klimatyzacyjnych, najprostsze jest zastosowanie metod pomiarowych....

Kiedy konieczne jest określenie rozkładu prędkości lub zasięgu strumienia powietrza nawiewanego w eksploatowanych układach wentylacyjnych lub klimatyzacyjnych, najprostsze jest zastosowanie metod pomiarowych. W praktyce inżynierskiej stosuje się najczęściej pomiary prędkości przepływu powietrza za pomocą anemometrów, skuteczna jest też termograficzna metoda pomiaru zasięgu strumienia powietrza.

Jakub Koczorowski Materiały do budowy rurowych gruntowych powietrznych wymienników ciepła (GPWC)

Materiały do budowy rurowych gruntowych powietrznych wymienników ciepła (GPWC) Materiały do budowy rurowych gruntowych powietrznych wymienników ciepła (GPWC)

Gruntowe powietrzne wymienniki ciepła (GPWC) to instalacje zapewniające stały dopływ świeżego, higienicznego i przefiltrowanego powietrza do centrali wentylacyjnej, wstępnie podgrzewające lub schładzające...

Gruntowe powietrzne wymienniki ciepła (GPWC) to instalacje zapewniające stały dopływ świeżego, higienicznego i przefiltrowanego powietrza do centrali wentylacyjnej, wstępnie podgrzewające lub schładzające powietrze wentylacyjne. Wśród dostępnych na rynku rozwiązań wymienić można wymienniki powietrzne: rurowe (przeponowe), płytowe oraz żwirowe (bezprzeponowe), gdzie powietrze pełni bezpośrednio funkcję medium, lub wymienniki glikolowe (takie same, jakie stosuje się dla pomp ciepła), gdzie ciepło z...

dr inż. Maciej Besler, dr inż. Wojciech Cepiński, dr inż. Michał Fijewski Uzdatnianie powietrza w wymienniku gruntowym dla pomieszczeń o różnych wymaganiach

Uzdatnianie powietrza w wymienniku gruntowym dla pomieszczeń o różnych wymaganiach Uzdatnianie powietrza w wymienniku gruntowym dla pomieszczeń o różnych wymaganiach

O konieczności oszczędzania energii pierwotnej w instalacjach wentylacyjnych przekonana jest coraz większa rzesza użytkowników budynków. W związku z tym rozwiązania ograniczające zapotrzebowanie na energię...

O konieczności oszczędzania energii pierwotnej w instalacjach wentylacyjnych przekonana jest coraz większa rzesza użytkowników budynków. W związku z tym rozwiązania ograniczające zapotrzebowanie na energię stosowane są coraz powszechniej. Zastosowania wymienników odzyskujących ciepło i chłód wymagają także obowiązujące przepisy.

Redakcja RI Wentylacja energooszczędnych budynków

Wentylacja energooszczędnych budynków Wentylacja energooszczędnych budynków

Nowoczesne budownictwo musi być niskoenergetyczne, a urządzenia, które są stosowane w budynkach – efektywne. Nie może być to jednak okupione pogorszeniem parametrów mikroklimatu w pomieszczeniach, ponieważ...

Nowoczesne budownictwo musi być niskoenergetyczne, a urządzenia, które są stosowane w budynkach – efektywne. Nie może być to jednak okupione pogorszeniem parametrów mikroklimatu w pomieszczeniach, ponieważ równie istotne jak efektywność energetyczna jest zapewnienie komfortu i zdrowia.

dr inż., arch. Karolina Kurtz-Orecka, dr inż. Agata Siwińska Nowa charakterystyka energetyczna – przewodnik po normach | cz. 1. Straty ciepła przez przenikanie i wentylację

Nowa charakterystyka energetyczna – przewodnik po normach | cz. 1. Straty ciepła przez przenikanie i wentylację Nowa charakterystyka energetyczna – przewodnik po normach | cz. 1. Straty ciepła przez przenikanie i wentylację

W artykule poruszono problem zakresu stosowalności norm do obliczeń związanych z bilansowaniem energetycznym budynku na potrzeby sporządzenia świadectw charakterystyki energetycznej według nowej metodyki.

W artykule poruszono problem zakresu stosowalności norm do obliczeń związanych z bilansowaniem energetycznym budynku na potrzeby sporządzenia świadectw charakterystyki energetycznej według nowej metodyki.

mgr inż. Ilona Czerkawska, mgr inż. Bartosz Cyba Nocne obniżenia temperatury w halach basenowych

Nocne obniżenia temperatury w halach basenowych Nocne obniżenia temperatury w halach basenowych

W wielu obiektach basenowych stosuje się nocne obniżenia temperatury, co w okresie zimowym może powodować wzrost ryzyka wykraplania się wilgoci na zimnych przegrodach. Ryzyko to minimalizuje się, stosując...

W wielu obiektach basenowych stosuje się nocne obniżenia temperatury, co w okresie zimowym może powodować wzrost ryzyka wykraplania się wilgoci na zimnych przegrodach. Ryzyko to minimalizuje się, stosując nawiew szczelinowy ciepłym powietrzem, który tworzy kurtynę osłaniającą przegrody. Korzystniejsze z punktu widzenia wystąpienia ryzyka kondensacji jest obniżenie wilgotności względnej w okresie nocnym. Natomiast względy eksploatacyjne (koszty uzdatniania powietrza) przemawiają za utrzymywaniem...

dr inż. Jarosław Müller, mgr inż. Agnieszka Łojek Akustyka w klimatyzacji Cz. 1. Wybrane zagadnienia akustyki pomieszczeń i instalacji

Akustyka w klimatyzacji Cz. 1. Wybrane zagadnienia akustyki pomieszczeń i instalacji Akustyka w klimatyzacji Cz. 1. Wybrane zagadnienia akustyki pomieszczeń i instalacji

Klimatyzacja staje się standardem w budynkach biurowych i użyteczności publicznej. Zadaniem tej instalacji jest zapewnienie użytkownikom komfortu w najszerszym tego słowa znaczeniu. W artykule skoncentrowano...

Klimatyzacja staje się standardem w budynkach biurowych i użyteczności publicznej. Zadaniem tej instalacji jest zapewnienie użytkownikom komfortu w najszerszym tego słowa znaczeniu. W artykule skoncentrowano się na jednym z najważniejszych aspektów komfortu – akustyce. Celem jest znalezienie dla typowej instalacji klimatyzacyjnej takiej koncepcji rozprowadzenia powietrza przez nawiewniki, by spełniała ona wymagania akustyczne dla czytelni – 30 dB.

mgr inż. Jerzy Żurawski, dr inż. Arkadiusz Węglarz Charakterystyka energetyczna budynku według nowych wymagań prawnych

Charakterystyka energetyczna budynku według nowych wymagań prawnych Charakterystyka energetyczna budynku według nowych wymagań prawnych

W styczniu 2014 zaczęły obowiązywać nowe warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki, natomiast w lipcu br. opublikowano nowelizację rozporządzenia w sprawie metodologii obliczania charakterystyki...

W styczniu 2014 zaczęły obowiązywać nowe warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki, natomiast w lipcu br. opublikowano nowelizację rozporządzenia w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku (świadectw charakterystyki energetycznej budynku). We wrześniu 2014 r. Prezydent RP „rzutem na taśmę” podpisał ustawę o charakterystyce energetycznej budynków, która zacznie obowiązywać za kilka miesięcy – trzeba będzie w związku z tym ponownie opublikować wspomniane rozporządzenie....

mgr inż. Nikola Szeszycka, dr inż. Maria Kostka Klimatyzacja pokoi hotelowych – czy system VAV się opłaca?

Klimatyzacja pokoi hotelowych – czy system VAV się opłaca? Klimatyzacja pokoi hotelowych – czy system VAV się opłaca?

Zastosowanie systemu ze zmiennym strumieniem powietrza wentylującego generuje większe nakłady inwestycyjne, m.in. związane z automatyczną regulacją. Jednak w obiektach hotelowych, w których większość pokoi...

Zastosowanie systemu ze zmiennym strumieniem powietrza wentylującego generuje większe nakłady inwestycyjne, m.in. związane z automatyczną regulacją. Jednak w obiektach hotelowych, w których większość pokoi nie jest wynajmowana, umożliwi on redukcję kosztów eksploatacji i krótki okres zwrotu dodatkowych wydatków inwestycyjnych w porównaniu do instalacji ze stałym strumieniem powietrza.

mgr inż. Jacek Kalinowski, dr inż. Maciej Mijakowski Analiza uzdatniania powietrza wentylacyjnego przy pomocy techniki „desiccant cooling”

Analiza uzdatniania powietrza wentylacyjnego przy pomocy techniki „desiccant cooling” Analiza uzdatniania powietrza wentylacyjnego przy pomocy techniki „desiccant cooling”

Jedną z alternatywnych metod chłodzenia i osuszania powietrza zewnętrznego może być system „desiccant cooling”, nazywany również DEC (Desiccant and Evaporative Cooling – osuszanie i chłodzenie adiabatyczne)....

Jedną z alternatywnych metod chłodzenia i osuszania powietrza zewnętrznego może być system „desiccant cooling”, nazywany również DEC (Desiccant and Evaporative Cooling – osuszanie i chłodzenie adiabatyczne). Sercem tego systemu jest rotor sorpcyjny z nagrzewnicą regenerującą złoże higroskopijne.

dr inż. Dariusz Kwiecień Całoroczne zapotrzebowanie na energię do uzdatniania powietrza wentylującego obliczane na podstawie danych klimatycznych

Całoroczne zapotrzebowanie na energię do uzdatniania powietrza wentylującego obliczane na podstawie danych klimatycznych Całoroczne zapotrzebowanie na energię do uzdatniania powietrza wentylującego obliczane na podstawie danych klimatycznych

Nowoczesne rozwiązania stosowane w technice wentylacyjnej i klimatyzacyjnej powinna cechować odpowiednio wysoka wydajność działania przy możliwie niskim zużyciu energii. W urządzeniach wentylacyjnych znaczną...

Nowoczesne rozwiązania stosowane w technice wentylacyjnej i klimatyzacyjnej powinna cechować odpowiednio wysoka wydajność działania przy możliwie niskim zużyciu energii. W urządzeniach wentylacyjnych znaczną część energii przeznacza się na uzdatnianie powietrza, w tym jego ogrzewanie i oziębianie. Niezbędnym warunkiem właściwej oceny każdego projektowanego systemu wentylacyjnego pod względem efektywności jest prawidłowe określenie całorocznego zapotrzebowania energii na te cele. Decydują o tym...

Bartłomiej Adamski Wymiarowanie instalacji o stałym wydatku powietrza wentylacyjnego CAV (cz. 1)

Wymiarowanie instalacji o stałym wydatku powietrza wentylacyjnego CAV (cz. 1) Wymiarowanie instalacji o stałym wydatku powietrza wentylacyjnego CAV (cz. 1)

W cyklu artykułów autor omówi sposób postępowania przy wymiarowaniu instalacji o stałym wydatku powietrza CAV (ang. constant air volume). Przedstawione zostaną poszczególne etapy związane z obliczeniami...

W cyklu artykułów autor omówi sposób postępowania przy wymiarowaniu instalacji o stałym wydatku powietrza CAV (ang. constant air volume). Przedstawione zostaną poszczególne etapy związane z obliczeniami zysków ciepła, przykład doboru odpowiedniej konfiguracji centrali wentylacyjnej (realizującej proces uzdatniania powietrza dla danego przykładu obliczeniowego) wraz z przedstawieniem etapów uzdatniania powietrza na wykresie „h-x”. W oparciu o wykres Moliera autor przedstawi obliczenia wydajności poszczególnych...

mgr inż. Krzysztof Kaiser Wentylacja mechaniczna pomieszczeń zagrożonych wybuchem

Wentylacja mechaniczna pomieszczeń zagrożonych wybuchem Wentylacja mechaniczna pomieszczeń zagrożonych wybuchem

Zagrożenie wybuchem to możliwość tworzenia przez palne gazy, pary palnych cieczy, pyły lub włókna palnych ciał stałych – w różnych warunkach – mieszanin z powietrzem, które pod wpływem czynnika inicjującego...

Zagrożenie wybuchem to możliwość tworzenia przez palne gazy, pary palnych cieczy, pyły lub włókna palnych ciał stałych – w różnych warunkach – mieszanin z powietrzem, które pod wpływem czynnika inicjującego zapłon wybuchają, czyli ulegają gwałtownemu spalaniu połączonemu ze wzrostem ciśnienia. Atmosferę wybuchową mogą zatem tworzyć z powietrzem gazy, pary, mgły, włókna i pyły substancji emitowanych w pomieszczeniach. Miejscami zagrożonymi wybuchem zgromadzonego pyłu są np.: szyby wydobywcze, młyny,...

Wybrane dla Ciebie

Z jakiego powodu wentylatory dachowe są niezbędne

Z jakiego powodu wentylatory dachowe są niezbędne Z jakiego powodu wentylatory dachowe są niezbędne

Zapoznaj się z programem doboru wentylatorów strumieniowych

Zapoznaj się z programem doboru wentylatorów strumieniowych Zapoznaj się z programem doboru wentylatorów strumieniowych

Co powinieneś zrobić zanim położysz kostkę

Co powinieneś zrobić zanim położysz kostkę Co powinieneś zrobić zanim położysz kostkę

Klimatyzacja - co nowego oferuje branża »

Klimatyzacja - co nowego oferuje branża » Klimatyzacja  - co nowego oferuje branża »

Zostań ceryfikowanym instalatorem systemów

Zostań ceryfikowanym instalatorem systemów Zostań ceryfikowanym instalatorem systemów

Jakie może być maksymalne zużycie energii »

Jakie może być maksymalne zużycie energii » Jakie może być maksymalne zużycie energii  »

Czy wiesz, jakich błędów unikać przy instalacji? »

Czy wiesz, jakich błędów unikać przy instalacji? » Czy wiesz, jakich błędów unikać przy instalacji? »

Czy bezdotykowy design stanie się standardem? »

Czy bezdotykowy design stanie się standardem? » Czy bezdotykowy design stanie się standardem? »

Jak zminimalizować stratę energii w układach wentylacyjnych »

Jak zminimalizować stratę energii w układach wentylacyjnych » Jak zminimalizować stratę energii w układach wentylacyjnych »

Jaki wybrać płyn do instalacji w przemyśle spożywczym »

Jaki wybrać płyn do instalacji w przemyśle spożywczym » Jaki wybrać płyn do instalacji w przemyśle spożywczym »

Od czego zacząć, gdy chcesz zabezpieczyć hale przemysłowe przed pożarem »

Od czego zacząć, gdy chcesz zabezpieczyć hale przemysłowe przed pożarem » Od czego zacząć, gdy chcesz zabezpieczyć hale przemysłowe przed pożarem »

Weź udział w Sympozjum „Razem dla OZE- szanse rozwoju branży PV” "

Weź udział w Sympozjum „Razem dla OZE- szanse rozwoju branży PV” " Weź udział w Sympozjum „Razem dla OZE- szanse rozwoju branży PV” "

Jak poprawnie zaizolować instalacje przemysłowe

Jak poprawnie zaizolować instalacje przemysłowe Jak poprawnie zaizolować instalacje przemysłowe

Skorzystaj z pomocy przy projektowaniu systemu wentylacji

Skorzystaj z pomocy przy projektowaniu systemu wentylacji Skorzystaj z pomocy przy projektowaniu systemu wentylacji

Jakich elementów potrzebujesz do projektu fotowoltaicznego »

Jakich elementów potrzebujesz do projektu fotowoltaicznego » Jakich elementów potrzebujesz do projektu fotowoltaicznego »

Które pompy ściekowe mogą być stosowane na dużej głębokości »

Które pompy ściekowe mogą być stosowane na dużej głębokości » Które pompy ściekowe mogą być stosowane na dużej głębokości »

Upały dają się we znaki! Co lepsze? Centrala wentylacyjna czy rooftop? »

Upały dają się we znaki! Co lepsze? Centrala wentylacyjna czy rooftop? » Upały dają się we znaki! Co lepsze? Centrala wentylacyjna czy rooftop? »

Dlaczego multi-split jest lepszy od oddzielnych jednostek typu split

Dlaczego multi-split jest lepszy od oddzielnych jednostek typu split Dlaczego multi-split jest lepszy od oddzielnych jednostek typu split

Jak sterować ogrzewaniem podłogowym

Jak sterować ogrzewaniem podłogowym Jak sterować ogrzewaniem podłogowym

Co ułatwi i usprawni montaż ogrzewania podłogowego?

Co ułatwi i usprawni montaż ogrzewania podłogowego? Co ułatwi i usprawni montaż ogrzewania podłogowego?

Jak skutecznie oczyścić instalację C.O.

Jak skutecznie oczyścić instalację C.O. Jak skutecznie oczyścić instalację C.O.

Jak skutecznie nawilżyć powietrze na dużych metrażach

Jak skutecznie nawilżyć powietrze na dużych metrażach Jak skutecznie nawilżyć powietrze na dużych metrażach

Poznaj rodzaje bezkanałowej wentylacji z odzyskiem ciepła

Poznaj rodzaje bezkanałowej wentylacji z odzyskiem ciepła Poznaj rodzaje bezkanałowej wentylacji z odzyskiem ciepła

Instalacja a zdrowy budynek

Instalacja a zdrowy budynek Instalacja a zdrowy budynek

Sprawdź, jak poprawnie przeprowadzić pomiar w wentylacji

Sprawdź, jak poprawnie przeprowadzić pomiar w wentylacji Sprawdź, jak poprawnie przeprowadzić pomiar  w wentylacji

Jak ogrzać dom ekologicznie i oszczędnie

Jak ogrzać dom ekologicznie i oszczędnie Jak ogrzać dom ekologicznie i oszczędnie

Wybierz sposób na poprawną instalację pompy ciepła

Wybierz sposób na poprawną instalację pompy ciepła Wybierz sposób na poprawną instalację pompy ciepła

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Portal Budowlany - rynekinstalacyjny.pl

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Pliki cookies stosujemy w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies. Nim Państwo zaczną korzystać z naszego serwisu prosimy o zapoznanie się z naszą polityką prywatności oraz Informacją o Cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności oraz Informacji o Cookies. Administratorem Państwa danych osobowych jest Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.K., nr KRS: 0000537655, z siedzibą w 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. +48 22 810-21-24, właściciel strony www.rynekinstalacyjny.pl. Twoje Dane Osobowe będą chronione zgodnie z wytycznymi polityki prywatności www.rynekinstalacyjny.pl oraz zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r i z Ustawą o ochronie danych osobowych Dz.U. 2018 poz. 1000 z dnia 10 maja 2018r.